#1 Sự hình thành Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thuỷ
Bối cảnh ra đời Tam Tạng Kinh Điển
Tam Tạng không phải là một cuốn sách được Đức Phật viết ra ngay từ đầu. Trong suốt 45 năm sau khi giác ngộ, Đức Phật đi nhiều nơi và giảng dạy cho đủ mọi người, từ tu sĩ đến cư sĩ.
Thời Đức Phật chưa có chữ viết nên những lời dạy ấy ban đầu được truyền miệng từ người này sang người khác. Ba tháng sau khi Đức Phật nhập Niết Bàn, các vị đại đệ tử tập hợp lại, cùng nhau tụng đọc và hệ thống hóa những lời dạy đã được ghi nhớ.
Họ phân loại chúng thành những nhóm lớn để dễ học, dễ nhớ và truyền lại cho các thế hệ sau. Từ đó hình thành bộ kinh điển được gọi là Tam Tạng Thánh Điển.
Tóm lượt Tam Tạng Kinh Điển!
Nếu nói thật đơn giản, Tam Tạng là kho lưu giữ toàn bộ lời dạy của Đức Phật, được truyền lại bằng tiếng Pali.
Nhưng Giáo Pháp Đức Phật rất rộng.
Có khi Ngài khuyên một người nên sống thế nào.
Có khi Ngài giải thích vì sao con người đau khổ và làm sao thoát khỏi đau khổ.
Có khi Ngài đặt ra những quy tắc rất cụ thể để giữ cho đời sống của Tăng đoàn được trong sạch và ổn định.
Vì nội dung quá rộng, người xưa không thể cứ học một mớ lời dạy rời rạc rồi cố nhớ hết. Họ phải sắp xếp chúng thành từng nhóm, giống như ngày nay chúng ta phân một thư viện lớn thành từng khu sách.
Ba nhóm lớn ấy được gọi là ba Tạng.
Thứ nhất là Tạng Kinh
Đây là phần quen thuộc nhất.
Tạng Kinh chứa những bài pháp Đức Phật giảng trong nhiều hoàn cảnh khác nhau cho nhiều đối tượng khác nhau. Có bài dành cho người xuất gia, có bài dành cho cư sĩ. Có bài rất ngắn, có bài là những cuộc đối thoại dài.
Một số bài còn do những đệ tử xuất sắc của Đức Phật thuyết lại.
Nói đơn giản, nếu muốn biết Đức Phật đã nói gì với con người về cách sống, cách nhìn cuộc đời và con đường tu tập, thì Tạng Kinh là phần lớn cần tìm đến.
Thứ hai là Tạng Luật
Nếu Tạng Kinh chủ yếu nói về Giáo Pháp, thì Tạng Luật tập trung vào đời sống và kỷ luật của Tăng đoàn.
Đức Phật đặt ra những quy định dành cho tỳ khưu và tỳ khưu ni. Những quy định ấy liên quan đến cách ăn mặc, sinh hoạt, cư xử, lời nói và nhiều hoạt động khác trong đời sống xuất gia.
Mục đích không đơn giản là tạo ra thật nhiều luật lệ.
Nó giống như việc đặt ra những nguyên tắc để một cộng đồng đông người có thể sống cùng nhau mà không trở nên hỗn loạn.
Vì vậy, Tạng Luật giúp giữ gìn phẩm hạnh của người xuất gia và sự ổn định của Tăng đoàn.
Thứ ba là Tạng Thắng Pháp
Đây là phần trừu tượng và khó hơn.
Nếu nhiều bài trong Tạng Kinh kể về những vấn đề rất gần với đời sống, thì Tạng Thắng Pháp đi sâu hơn vào việc phân tích thực tại.
Nó khảo sát tâm, vật chất và mối liên hệ giữa chúng. Những vấn đề được trình bày theo cách phân tích rất chi tiết, nhằm làm rõ bản chất của những gì đang xảy ra.
Có thể hình dung thế này:
Tạng Kinh giống như Đức Phật đang trực tiếp trò chuyện và chỉ đường cho con người.
Tạng Luật giống như những nguyên tắc giúp một cộng đồng tu tập sống đúng đắn.
Còn Tạng Thắng Pháp giống như việc mở từng lớp của tâm và thế giới ra để quan sát, phân tích thật kỹ.
Ba phần này hợp lại thành Tipitaka, nghĩa đen là “ba cái giỏ”.
Tại sao lại gọi là “ba cái giỏ”?
Ngày xưa, Giáo Pháp chưa được ghi chép thành sách như chúng ta có ngày nay. Người này học thuộc rồi truyền lại cho người khác. Hình ảnh “cái giỏ” được dùng để chỉ một vật có chức năng chứa đựng và chuyển giao.
Hãy tưởng tượng một nhóm người đang chuyền từng giỏ đất từ nơi này sang nơi khác. Người phía trước lấy đất vào giỏ rồi chuyển cho người kế tiếp. Cứ như vậy, vật chứa được truyền đi qua cả một dây chuyền.
Giáo Pháp cũng được truyền theo cách tương tự.
Một thế hệ ghi nhớ.
Rồi truyền lại cho thế hệ sau.
Thế hệ sau lại ghi nhớ và truyền tiếp.
Nhờ cách hệ thống hóa và truyền tụng này, những lời dạy của Đức Phật được gìn giữ qua nhiều thế hệ.
Về sau, ngoài chính Tam Tạng còn có những bộ Chú Giải, tức những tác phẩm giải thích và làm sáng tỏ ý nghĩa của kinh điển.
Toàn bộ kho tàng ấy trở thành nền tảng học tập rất lớn của các tu sĩ Phật giáo. Họ phải học, nghiên cứu và ghi nhớ để có thể tiếp tục bảo tồn và truyền lại Giáo Pháp.
Vì vậy, khi nói “Tam Tạng”, chúng ta không chỉ đang nói đến ba cuốn sách.
Chúng ta đang nói đến một hệ thống khổng lồ được xây dựng để bảo tồn lời dạy của Đức Phật qua hàng thế hệ.
Nếu dồn toàn bộ hệ thống khổng lồ này vào vỏn vẹn chỉ 1 cuốn sách duy nhất in chuẩn, thì cuốn sách đó sẽ phải dày khoảng 15.000 đến 20.000 trang (tương đương với độ dày của một chiếc tủ sách nhỏ).
Trên thực tế, chưa từng có nhà xuất bản nào in trọn bộ Tam Tạng vào một cuốn duy nhất vì quá nặng và không thể đóng gói.
Ấy thế mà bên Miến Điện, các Ngài Tam Tạng có khả năng học thuộc lòng, đọc tụng chính xác và thấu suốt toàn bộ hơn 8.026 trang kinh điển Phật giáo nguyên thủy (bao gồm Kinh tạng, Luật tạng và Vi diệu pháp tạng) với dung lượng lên đến 2,4 triệu từ tiếng Pāli.
Xin nói thêm rằng, để trở thành một Ngài Tam Tạng thì các Ngài phải vượt qua Kỳ thi khắt khe được xem là kỳ thi dài và khó nhất thế giới, và được tổ chức cấp quốc gia tại Myanmar từ năm 1948.
Góc nhìn cuộc sống từ Tam Tạng Kinh Điển!
Điều đáng suy ngẫm nhất nằm ngay ở cách Tam Tạng được hình thành.
Đức Phật đã giảng dạy trong 45 năm. Những lời dạy ấy ban đầu chỉ tồn tại trong trí nhớ của con người. Nếu không có một phương pháp hệ thống hóa, ghi nhớ và truyền lại, rất nhiều lời dạy có thể đã biến mất theo thời gian.
Điều này rất giống cuộc sống hôm nay.
Chúng ta có thể đọc hàng nghìn cuốn sách, xem hàng trăm video, nghe vô số lời khuyên. Nhưng nếu tất cả chỉ đi ngang qua đầu rồi biến mất, kiến thức ấy chẳng thay đổi được cuộc đời.
Biết nhiều không quan trọng bằng biết cách lưu giữ và biến điều đã biết thành một hệ thống sống.
Tam Tạng cũng cho chúng ta một cách nhìn khác về tri thức.
Một kho tri thức lớn không thể được xây dựng bằng cách gom tất cả mọi thứ vào một chỗ. Nó cần được phân loại, sắp xếp và truyền lại có phương pháp.
Ngày nay, điều này càng rõ.
Một công ty có hàng nghìn tài liệu nhưng không ai biết tìm ở đâu thì gần như không có tri thức.
Một người đọc hàng nghìn bài viết nhưng không biết hệ thống hóa những gì mình học thì vẫn rất dễ quay lại điểm xuất phát.
Một gia đình có nhiều kinh nghiệm nhưng không truyền lại cho thế hệ sau thì những bài học ấy có thể chết cùng một thế hệ.
Tam Tạng vì thế không chỉ là câu chuyện về kinh điển Phật giáo.
Nó còn kể cho chúng ta một câu chuyện rất con người:
Điều quý giá không chỉ là có được một chân lý. Quan trọng không kém là biết cách gìn giữ nó để người đến sau vẫn có thể tìm thấy.
Hàng nghìn năm đã trôi qua.
Nhưng một lời dạy được một người ghi nhớ, một người truyền lại, rồi một thế hệ tiếp tục truyền cho thế hệ sau, cuối cùng vẫn có thể đến được với chúng ta hôm nay.
Đó chính là sức mạnh của việc học thật kỹ, hiểu thật sâu và truyền lại điều có giá trị.
Nguồn:
- Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
- https://www.budsas.org