#24 Điều học về Y thứ 3 - Y ngoài hạn kỳ | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Bối cảnh ra đời điều học về Y thứ 3
Đức Phật đang ở thành Xá-vệ, tại Kỳ Viên, tu viện của ông Cấp Cô Độc. Khi ấy, một vị tỳ khưu được dâng một tấm y ngoài thời hạn quy định. Tấm y lại không đủ để may thành một lá y hoàn chỉnh, nên vị ấy tìm cách kéo căng ra cho đủ.
Đức Phật nhìn thấy việc ấy và hỏi han. Từ một tình huống rất nhỏ như vậy, một quy định mới được đặt ra. Nhưng rồi chính sự rộng rãi ấy lại khiến một số tỳ khưu hiểu quá mức.
Tóm lượt điều học về Y thứ 3.
Chuyện bắt đầu từ một tấm y không đủ vải.
Lúc ấy, Đức Phật đã quy định cho các tỳ khưu ba y làm vật dụng chính. Tuy nhiên, ngoài thời gian quy định, đôi khi một vị vẫn có thể được dâng thêm y. Trường hợp này được gọi là y ngoài hạn kỳ.
Một hôm, có một vị tỳ khưu được dâng một tấm y như vậy. Nhưng khi đem may, vị ấy nhận ra tấm y không đủ để tạo thành một lá y hoàn chỉnh.
Vị ấy bèn trải tấm y ra, kéo căng rồi vuốt tới vuốt lui để làm cho nó thẳng và có vẻ rộng hơn.
Đúng lúc đó, Đức Phật đi quanh các trú xá và nhìn thấy.
Ngài hỏi:
“Vì sao ông lại kéo tấm y ra rồi vuốt tới vuốt lui như vậy?”
Vị tỳ khưu thưa rằng tấm y được dâng ngoài hạn kỳ nhưng không đủ để may thành y. Vì thế, ông đang cố làm cho nó đủ.
Đức Phật hỏi tiếp một điều rất quan trọng:
“Ông có đang mong chờ thêm y để làm cho đủ không?”
Vị ấy đáp:
“Bạch Thế Tôn, có.”
Từ trường hợp thực tế này, Đức Phật cho phép: nếu một vị tỳ khưu nhận được y ngoài hạn kỳ mà vẫn đang chờ thêm y để làm cho đủ, thì có thể tạm thời giữ lại tấm y ấy.
Nhưng vấn đề xuất hiện ngay sau đó.
Các tỳ khưu nghe rằng Đức Phật cho phép giữ y với sự mong chờ thêm y. Họ lại hiểu thành ra có thể giữ lâu tùy ý.
Những tấm y được đem chất thành từng đống, buộc lại rồi treo trên sào máng y. Có những tấm đã bị giữ hơn một tháng.
Một hôm, Ngài A-nan đi quanh các trú xá và nhìn thấy những đống y ấy.
Ngài hỏi:
“Các tấm y treo ở đây là của ai?”
Các tỳ khưu trả lời:
“Đó là những tấm y ngoài hạn kỳ của chúng tôi. Chúng tôi giữ lại vì đang chờ thêm y.”
Ngài A-nan hỏi tiếp:
“Các vị đã giữ bao lâu rồi?”
“Hơn một tháng.”
Ngài A-nan không hài lòng. Ngài phê phán việc các tỳ khưu đã nhận y rồi giữ quá lâu chỉ vì nói rằng mình vẫn đang chờ thêm y.
Sau đó, Ngài trình sự việc lên Đức Phật.
Đức Phật triệu tập hội chúng và hỏi lại. Các tỳ khưu xác nhận sự việc đúng như vậy.
Đức Phật khiển trách họ. Ngài chỉ ra rằng cách làm ấy không giúp người chưa có lòng tin phát sinh lòng tin, cũng không khiến người đã có lòng tin thêm vững chắc.
Rồi Đức Phật đặt ra điều học.
Nguyên tắc rất rõ:
Khi vấn đề về y của một vị tỳ khưu đã chấm dứt, và thời gian Ka-thi-na — tức khoảng thời gian đặc biệt liên quan đến việc may, nhận và sử dụng y — cũng đã kết thúc, nếu một tấm y ngoài hạn kỳ phát sinh đến vị ấy thì vị ấy có thể nhận nếu đang cần.
Nhưng nhận rồi thì phải bảo thực hiện ngay, nghĩa là phải đem may hoặc xử lý tấm y ấy trong vòng mười ngày.
Nếu tấm y không đủ để hoàn thành một lá y, vị ấy có thể giữ lại phần y đó để chờ thêm vải hoặc y khác cho đủ.
Nhưng thời gian giữ tối đa chỉ là một tháng.
Điểm này rất quan trọng.
Đức Phật không nói: “Đang chờ thì cứ giữ.”
Ngài cho một khoảng thời gian cụ thể để chờ.
Và thời gian ấy còn phải tính rất chặt.
Nếu tấm y chính phát sinh vào ngày nào, thì thời hạn mười ngày để thực hiện tấm y mong đợi được tính từ thời điểm thích hợp theo quy định. Khi tấm y chính đã phát sinh càng lâu thì thời gian còn lại càng ngắn.
Ví dụ, nếu tấm y chính phát sinh trước tấm y mong đợi hai mươi mốt ngày, thì chỉ còn chín ngày để thực hiện.
Hai mươi hai ngày thì còn tám ngày.
Hai mươi ba ngày thì còn bảy ngày.
Cứ như vậy, đến ngày thứ hai mươi chín thì chỉ còn một ngày.
Đến ngày thứ ba mươi, nếu tấm y mong đợi phát sinh đúng ngày đó, thì tấm y chính không thể tiếp tục bị bỏ đó để chờ. Nó phải được chú nguyện để dùng riêng, chú nguyện để dùng chung, hoặc đem phân phát.
Nếu không làm một trong những việc ấy, khi mặt trời mọc vào ngày thứ ba mươi mốt, tấm y đã vượt quá hạn.
Lúc đó, vị tỳ khưu phạm ưng xả đối trị.
Nói đơn giản, đây không chỉ là một lỗi phải nhận. Tấm y đã quá hạn còn phải được xả bỏ, tức là đem trả lại cho hội chúng, một nhóm tỳ khưu hoặc một cá nhân theo đúng thủ tục.
Điều học còn xét cả thái độ và sự nhận biết của vị tỳ khưu.
Nếu đã quá một tháng mà biết rõ mình quá hạn, phạm lỗi.
Nếu nghi ngờ nhưng vẫn giữ, cũng phạm lỗi.
Nếu đã quá hạn nhưng tưởng rằng chưa quá hạn, vẫn phạm lỗi.
Ngược lại, nếu chưa quá một tháng mà tưởng nhầm là đã quá hạn, thì phạm một lỗi nhẹ hơn.
Nếu chưa quá hạn và biết rõ mình chưa quá hạn thì không phạm lỗi.
Đức Phật cũng nói rõ những trường hợp ngoại lệ.
Trong thời hạn một tháng, nếu tấm y đã được chú nguyện để dùng riêng, chú nguyện để dùng chung hoặc đã được phân phát thì không phạm.
Nếu y bị mất trộm, bị hư hỏng, bị cháy, bị người khác cướp lấy, hoặc một người khác lấy đi do sự thân thiết, cũng không phạm.
Nếu vị tỳ khưu bị điên, hoặc đây là người đầu tiên phạm vào trường hợp này, cũng không phạm.
Và còn một điểm tinh tế nữa.
Nếu tấm y chính và tấm y được chờ đợi khác phẩm chất, trong khi thời gian còn lại vẫn còn nhiều, thì không được ép buộc việc thực hiện trái với mong muốn của vị tỳ khưu.
Như vậy, điều học này không đơn giản chỉ nói rằng “không được giữ y quá một tháng.”
Mạch của Đức Phật đi từng bước.
Được nhận y khi thật sự cần.
Nếu chưa đủ thì được chờ thêm.
Nhưng phải nhanh chóng thực hiện.
Nếu chưa đủ thì được giữ tối đa một tháng.
Hết thời hạn thì phải xử lý tấm y theo đúng quy định.
Không thể lấy lý do “tôi vẫn đang mong chờ” để biến việc tạm giữ thành tích trữ lâu dài.
Góc nhìn cuộc sống từ điều học về Y thứ 3.
Có một điều rất đáng suy ngẫm trong câu chuyện này.
Ban đầu, Đức Phật cho phép.
Nhưng chỉ một thời gian sau, con người đã biến cái được phép thành cái để mình giữ càng lâu càng tốt.
Đây là một chuyện rất quen thuộc trong đời sống.
Công ty cho phép làm việc linh hoạt, ta biến thành thói quen trì hoãn.
Một ứng dụng cho phép lưu hàng nghìn thứ, ta cứ lưu vì nghĩ “sau này sẽ cần”.
Một người bạn nói “khi nào cần cứ nhờ tôi”, ta bắt đầu dựa vào họ quá mức.
Một cơ hội được trao cho ta để giải quyết một nhu cầu, nhưng nếu không biết giới hạn, nó rất dễ biến thành sự tích trữ.
Điều Đức Phật sửa ở đây không chỉ là chuyện giữ một tấm y.
Ngài đang dạy về ranh giới của sự cho phép.
Một điều được phép không có nghĩa là ta được sử dụng nó vô hạn.
Vị tỳ khưu ban đầu thực sự có lý do để giữ tấm y. Y không đủ. Ông đang chờ thêm để làm cho hoàn chỉnh.
Nhưng khi những tấm y bắt đầu chất thành đống trên sào máng, ta thấy nhu cầu ban đầu đã thay đổi.
Từ “tôi cần thêm để hoàn thành” thành “tôi cứ giữ vì biết đâu sẽ có thêm.”
Hai câu này nghe gần giống nhau.
Nhưng bên trong là hai cách sống hoàn toàn khác.
Và Đức Phật đặt ra một giới hạn: một tháng.
Giới hạn ấy giống như một hàng rào bảo vệ tâm mình. Nó ngăn một nhu cầu hợp lý biến thành thói quen tích trữ.
Ngày nay, điều này đặc biệt đáng nhớ.
Có những người mở hàng chục tab trình duyệt vì “lát nữa sẽ đọc”. Họ lưu hàng nghìn bài viết vì “sau này sẽ xem”. Họ giữ hàng đống đồ vì “biết đâu có lúc cần”.
Cuối cùng, thứ họ sở hữu không còn phục vụ cuộc sống nữa. Chính họ phải dành thời gian để quản lý những thứ mình đã giữ lại.
Đức Phật không bắt con người phải sống thiếu thốn một cách máy móc.
Ngài cho phép nhận khi cần.
Cho phép chờ khi có lý do.
Nhưng Ngài cũng đặt ra một điểm dừng.
Đó mới là điều đáng học.
Biết đủ không chỉ là biết khi nào nên nhận.
Mà còn là biết khi nào phải dừng lại.
Và đôi khi, một giới hạn rõ ràng không làm cuộc sống của ta nghèo đi.
Nó giải phóng ta khỏi những thứ mà chính mình đã từng nghĩ rằng mình “cần”.
Nguồn:
Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Ưng Xả (Tỳ khưu Indacanda)