#40 Giới mua bán dưới nhiều hình thức | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Tóm lược Điều học về tơ tằm thứ 10.
Khi ấy, Đức Phật Thế Tôn đang ở thành Xá-vệ, tại Kỳ Viên, tu viện của ông Cấp Cô Độc.
Đại đức Upananda, con trai dòng họ Thích-ca, vốn rất giỏi may y. Ngài đã khéo tận dụng những mảnh vải cũ, may thành một chiếc y hai lớp đẹp đẽ, nhuộm màu cẩn thận rồi mặc vào.
Một ngày nọ, một du sĩ ngoại đạo mặc một tấm choàng có giá trị cao tìm đến. Thấy chiếc y của Đại đức Upananda, vị ấy muốn đổi tấm choàng của mình lấy chiếc y.
Đại đức Upananda đồng ý.
Nhưng từ một cuộc trao đổi tưởng như đơn giản ấy, một vấn đề về cách sống của người xuất gia đã xảy ra.
Câu chuyện là. Vị du sĩ ngoại đạo đem chiếc y hai lớp vừa đổi được về cho các du sĩ khác xem. Họ nhìn chiếc y rồi hỏi:
“Anh lấy chiếc y này từ đâu?”
Vị ấy kể rằng mình đã đổi nó bằng tấm choàng quý giá của mình.
Các du sĩ nghe xong liền nói:
“Chiếc y này có đáng giá gì đâu. Nó sẽ dùng được bao lâu? Tấm choàng của anh mới thật sự có giá trị.”
Nghe vậy, vị du sĩ bắt đầu hối tiếc. Ông nghĩ: “Họ nói đúng. Mình đã đổi một món đồ có giá trị lấy một chiếc y chẳng biết dùng được bao lâu.”
Thế là ông quay lại gặp Đại đức Upananda và xin đổi lại.
Nhưng Đại đức Upananda từ chối:
“Chẳng phải ta đã nói với ông: ‘Hãy biết mà nhận lấy’ hay sao? Ta sẽ không trả lại.”
Vị du sĩ không hài lòng. Ông phàn nàn rằng, ngay cả người tại gia khi đổi đồ với nhau, nếu sau đó một bên hối tiếc, thì đôi khi còn chịu trả lại. Vậy mà người xuất gia lại không chịu trả lại cho người xuất gia.
Câu chuyện đến tai các tỳ khưu. Các vị ít ham muốn không hài lòng, rồi đem việc ấy trình lên Đức Phật.
Đức Phật hỏi Đại đức Upananda:
“Này Upananda, có đúng là ngươi đã tiến hành việc mua bán với du sĩ ngoại đạo không?”
Đại đức Upananda xác nhận là đúng.
Đức Phật khiển trách. Ngài không chỉ nhìn vào chuyện chiếc y hay tấm choàng. Điều Ngài quan tâm là, một người đã rời đời sống thế tục, thì không nên biến đời sống xuất gia thành việc trao đổi, mua bán đồ vật.
Bởi những hành vi như vậy có thể khiến người chưa có lòng tin sinh nghi ngờ, còn người đã có lòng tin thì mất đi niềm tin.
Vì vậy, Đức Phật chế định điều học:
Vị tỳ khưu nào tiến hành việc mua bán dưới nhiều hình thức thì vật ấy phải được xả bỏ, và vị ấy phạm tội ưng xả đối trị.
Điều học này không chỉ nói đến việc cầm tiền rồi mua một món đồ. “Mua bán dưới nhiều hình thức” được hiểu rộng hơn, bao gồm việc trao đổi các vật dụng như y phục, vật thực, chỗ ở, thuốc men, thậm chí cả những vật rất nhỏ như bột tắm, cây chà răng hay một nắm chỉ.
Điểm quan trọng nằm ở hành động trao đổi có tính chất mua bán.
Nếu một vị tỳ khưu nói những lời như:
“Hãy đưa tôi vật này, tôi sẽ đưa lại vật kia.”
“Đổi vật này lấy vật này.”
“Hãy mua vật này bằng vật kia.”
thì ngay khi tiến hành việc ấy, vị ấy đã phạm lỗi tác ác.
Nhưng khi việc trao đổi thực sự hoàn tất, nghĩa là vật của mình đã sang tay người kia và vật của người kia đã sang tay mình, thì lỗi trở thành Ưng xả đối trị. Món vật đã nhận được phải được xả bỏ.
Vật ấy có thể được xả bỏ cho hội chúng, cho một nhóm tỳ khưu, hoặc cho một vị tỳ khưu khác, theo đúng cách thức mà Đức Phật đã quy định. Sau khi được xả bỏ, vật ấy có thể được trao lại cho vị tỳ khưu ban đầu.
Điều học cũng phân biệt rất rõ giữa việc mua bán thật sự và việc không phải mua bán.
Nếu biết rõ đó là mua bán mà vẫn làm thì phạm Ưng xả đối trị.
Nếu nghi ngờ mà vẫn tiến hành thì cũng phạm.
Nếu thực tế là mua bán nhưng người ấy tưởng rằng không phải mua bán thì vẫn phạm Ưng xả đối trị.
Ngược lại, nếu thực tế không phải mua bán nhưng người ấy lầm tưởng là mua bán thì chỉ phạm Tác ác.
Nếu biết rõ đó không phải mua bán thì không phạm.
Cuối cùng, Đức Phật cũng nói rõ những trường hợp được xem là vô tội. Chẳng hạn, vị tỳ khưu chỉ hỏi giá của một món đồ, chỉ dẫn cho người làm việc hợp pháp cho mình, hoặc nói rằng:
“Chúng ta có vật này. Chúng ta cần vật này và vật kia.”
Những trường hợp ấy không phải là trực tiếp tiến hành mua bán.
Người bị điên hoặc người vi phạm điều học lần đầu cũng được xem là không phạm.
Như vậy, điều học này không nhằm cấm người xuất gia sử dụng vật dụng cần thiết. Điều Đức Phật ngăn lại là, đưa tâm thế trao đổi, mua bán của đời sống thế tục vào đời sống xuất gia.
Góc nhìn cuộc sống từ Điều học về tơ tằm thứ 10.
Điều đáng suy ngẫm ở đây không nằm ở chuyện một chiếc y và một tấm choàng.
Nó nằm ở cái tâm đứng phía sau việc trao đổi.
Vị du sĩ ban đầu thấy chiếc y đẹp nên muốn đổi. Sau đó, khi nghe người khác nói tấm choàng của mình có giá trị hơn, ông lập tức thấy mình bị thiệt. Một món đồ vừa được xem là đáng giá bỗng trở thành món đồ kém giá trị. Cảm nhận của ông thay đổi theo lời người khác.
Đại đức Upananda thì lại đi theo hướng ngược lại. Ngài đã biến một vật dụng thành đối tượng trao đổi như cách người đời thường làm. Và chính hành động ấy, khiến đời sống của người xuất gia bị kéo gần trở lại với cách vận hành của đời sống thế tục.
Ngày nay, chuyện này rất dễ gặp.
Ta mua một chiếc điện thoại. Vài tháng sau, thấy mẫu mới ra, ta bắt đầu nghĩ chiếc điện thoại mình đang dùng đã “lỗi thời”.
Ta mua một món đồ vì thấy thích. Sau đó lên mạng thấy người khác mua được giá rẻ hơn, lập tức cảm thấy mình bị hớ.
Ta đổi công việc vì nghĩ nơi mới sẽ tốt hơn. Rồi nghe bạn bè kể về lương thưởng của họ, ta lại thấy quyết định của mình sai.
Nhiều khi món đồ không thay đổi. Thứ thay đổi là cách tâm mình nhìn món đồ ấy.
Điều học này còn nhắc một điều sâu hơn: mỗi môi trường sống đều cần một giới hạn để bảo vệ mục đích ban đầu của nó.
Người xuất gia sống để học cách buông bớt sự ham muốn vật chất. Nếu ngày hôm nay trao đổi một chiếc y, ngày mai đổi một món khác, rồi dần dần quen với việc tính toán món nào lời, món nào thiệt, món nào đáng giá hơn, thì cái tâm rất dễ quay lại đúng con đường, mà đời sống xuất gia đang cố bước ra.
Còn với người sống đời thường, bài học có thể đơn giản hơn.
Đừng để giá trị của một thứ trong tay mình bị quyết định hoàn toàn bởi ánh mắt của người khác.
Một món đồ có thể đắt, nhưng chưa chắc cần thiết.
Một món đồ rẻ, nhưng có thể phục vụ mình rất tốt.
Một quyết định có thể khiến người khác cho là thiệt, nhưng chưa chắc là sai với cuộc đời của mình.
Biết đủ không có nghĩa là không được trao đổi, không được mua bán hay không được sử dụng tiền bạc. Nó có nghĩa là biết mình đang cần gì, đang làm gì, và lúc nào lòng tham đang âm thầm cầm tay mình quyết định thay.
Bởi nhiều khi, thứ làm ta mất bình an không phải là món đồ mình đã đổi.
Mà là khoảnh khắc ta bắt đầu nghĩ:
“Giá như mình có được thứ kia…”
Và từ một ý nghĩ rất nhỏ ấy, tâm lại bắt đầu chạy theo một cuộc mua bán không có điểm dừng.
Nguồn:
- Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
- Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Ưng Xả (Tỳ khưu Indacanda)
- https://www.budsas.org/uni/index.htm