#7 Giới Bất Cộng Trụ thứ 4 - nói dối | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Bối cảnh ra đời giới Bất Cộng Trụ thứ 4
Tại thành Vê-sa-li, trong khu rừng Đại Lâm, tại giảng đường Đại Lâm.
Khi ấy, nhiều vị tỳ khưu cùng sống hòa thuận và đang an cư mùa mưa bên bờ sông Va-gu-mu-đa. Nhưng vùng đất này đang gặp cảnh rất khó khăn. Đói kém, dịch bệnh, vật thực khan hiếm. Người dân phải nhận thức ăn theo thẻ, nên các vị tỳ khưu đi khất thực cũng không dễ dàng.
Các vị nghĩ rằng: làm sao vừa giữ được sự hòa hợp, vừa vượt qua mùa mưa mà không phải quá vất vả vì chuyện ăn uống?
Chính từ hoàn cảnh ấy, một ý tưởng xuất hiện. Và ý tưởng này đã dẫn đến một trong những điều học nghiêm khắc nhất mà Đức Phật đặt ra cho Tăng đoàn.
Tóm lược giới Bất Cộng Trụ thứ 4
Ban đầu, các vị tỳ khưu bàn với nhau nhiều cách.
Có vị đề nghị họ làm một số công việc giúp người tại gia. Khi được giúp đỡ, những người ấy có thể nhớ đến các vị và cúng dường vật thực.
Vị khác lại nghĩ không cần làm việc. Chỉ cần báo cho người tại gia biết tình hình của mình, để họ phát tâm cúng dường.
Nhưng rồi một nhóm khác đưa ra một cách có vẻ hiệu quả hơn.
Họ nói:
“Chúng ta hãy ca ngợi lẫn nhau về những thành tựu tâm linh.”
Họ sẽ nói với người tại gia rằng vị này đã đạt sơ thiền, vị kia đã đạt nhị thiền, người khác đạt tam thiền, tứ thiền. Người này là Nhập Lưu, người kia là Nhất Lai, Bất Lai, A-la-hán. Có vị còn được nói là có Tam Minh, Lục Thông.
Và họ nghĩ rằng nếu người dân tin những điều ấy, họ sẽ càng kính trọng và cúng dường nhiều hơn.
Các vị tỳ khưu đã làm đúng như vậy.
Người dân nghe những lời ấy thì vô cùng hoan hỷ. Họ nghĩ rằng:
“Thật may mắn cho chúng ta. Trong mùa mưa này, chúng ta đang được sống gần những vị tỳ khưu có giới hạnh và có những thành tựu cao quý như vậy.”
Từ đó, họ đem những vật thực tốt nhất cúng dường cho các vị.
Không chỉ những thứ họ thường dùng. Họ còn đem những thức ăn mà chính họ không ăn, không dành cho cha mẹ, vợ con, người làm, bạn bè hay thân quyến để cúng dường.
Nhờ vậy, các vị tỳ khưu bên bờ sông Va-gu-mu-đa trải qua mùa mưa rất sung túc. Thân thể đầy đặn, sắc diện tươi sáng, trông hoàn toàn khác với nhiều vị tỳ khưu ở những nơi khác vốn phải chịu cảnh thiếu thốn.
Sau ba tháng, các vị thu xếp chỗ ở rồi đi đến Vê-sa-li để gặp Đức Phật.
Khi nhìn thấy họ, Đức Phật hỏi thăm như thường lệ:
“Sức khỏe các ngươi thế nào? Mọi việc có tốt đẹp không? Các ngươi có sống hòa thuận trong mùa mưa không? Có phải chịu khó khăn vì vật thực không?”
Các vị trả lời rằng mọi việc đều tốt đẹp. Họ sống hòa thuận và không phải chịu khó khăn về ăn uống.
Đức Phật hỏi thêm:
“Các ngươi đã sống thoải mái như vậy bằng cách nào?”
Lúc ấy, các vị mới kể lại toàn bộ sự việc.
Đức Phật hỏi:
“Các ngươi có thật sự chứng đắc những pháp ấy không?”
Các vị trả lời:
“Bạch Thế Tôn, không.”
Đến đây, Đức Phật khiển trách các vị rất nặng.
Bởi vấn đề không còn đơn giản là tìm cách có thêm thức ăn nữa.
Các vị đã nói với người khác rằng mình có những thành tựu tâm linh mà mình hoàn toàn chưa chứng đạt. Chỉ vì muốn có thức ăn dễ dàng hơn.
Đức Phật nói rằng thà để một người bị giết bằng con dao bén của người giết trâu bò còn tốt hơn là vì cái bụng mà nói dối về pháp thượng nhân.
Bởi nếu bị giết, người ấy có thể chết hoặc chịu đau đớn trong đời này. Nhưng nếu vì tham ăn mà cố ý nói dối về một thành tựu tâm linh không có thật, nghiệp ấy có thể dẫn đến hậu quả rất nặng sau khi chết.
Đức Phật còn chỉ ra một điều quan trọng khác.
Một hành động như vậy không những không làm người chưa có niềm tin trở nên có niềm tin, mà còn có thể khiến người đã có niềm tin mất lòng tin.
Sau đó, Đức Phật đưa ra hình ảnh về năm loại “kẻ cướp lớn” trong thế gian.
Loại thứ nhất là người xấu muốn có thật nhiều thuộc hạ để rồi dùng quyền lực đi khắp nơi giết hại và hành hạ người khác.
Tương tự, có một hạng tỳ khưu muốn có thật nhiều người đi theo để được tiếp đón, kính trọng, sợ hãi, cúng dường và có thật nhiều y phục, thức ăn, chỗ ở, thuốc men.
Đức Phật gọi đó là một loại “kẻ cướp lớn”.
Loại thứ hai là người học Pháp và Luật do Đức Phật dạy, nhưng sau đó lại xem giáo pháp ấy như tài sản riêng của mình.
Loại thứ ba là người vu khống một vị đang sống trong sạch, gán cho người ấy những hành vi sai trái mà người ấy không hề làm.
Loại thứ tư là người dùng những tài sản của Tăng đoàn để mua chuộc hoặc chiêu dụ người tại gia.
Nhưng còn một loại kẻ cướp nghiêm trọng hơn tất cả.
Đó là người khoác lên mình hình ảnh của một bậc đã chứng ngộ, nói rằng mình biết và thấy những điều mình hoàn toàn không biết, không thấy.
Tại sao Đức Phật gọi đó là kẻ cướp lớn nhất?
Bởi người ấy đang nhận thức ăn và sự cúng dường của người khác dựa trên một lời nói dối về đời sống tâm linh.
Nói cách khác, người ấy đang ăn “cơm của xứ sở” bằng cách đánh lừa người khác.
Đức Phật dùng một bài kệ rất mạnh để cảnh tỉnh:
Người nói một đằng nhưng bản thân lại là một nẻo, giống như người gian lận trong một ván cờ bạc.
Người mặc áo tu nhưng không chịu thu thúc, sống buông lung và làm điều xấu, cuối cùng phải nhận hậu quả từ chính nghiệp của mình.
Thậm chí, thà ăn một cục sắt nóng đỏ đang cháy còn hơn nhận thức ăn của người đời bằng sự gian dối.
Sau khi khiển trách và thuyết pháp, Đức Phật đặt ra điều học.
Ngài quy định rằng:
Nếu một vị tỳ khưu tuyên bố mình đã đạt được một pháp thượng nhân mà bản thân chưa thật sự biết, chưa thật sự thấy, chưa thật sự chứng đạt, rồi nói với người khác rằng:
“Tôi biết như thế này. Tôi thấy như thế này.”
thì đó là một lỗi cực kỳ nghiêm trọng.
Nếu sau đó vị ấy nhận ra mình đã nói sai và thừa nhận:
“Tôi không biết mà nói là biết. Tôi không thấy mà nói là thấy. Tôi đã nói những điều phù phiếm, dối trá.”
thì vị ấy phạm tội Bất Cộng Trụ và không còn được sống chung trong Tăng đoàn.
Nhưng câu chuyện chưa dừng ở đó.
Sau khi điều học được ban hành, có một số vị tỳ khưu rơi vào một trường hợp khác.
Họ không cố ý nói dối.
Họ tưởng rằng mình đã thấy nên nói là đã thấy. Tưởng rằng mình đã đạt nên nói là đã đạt. Tưởng rằng mình đã chứng nên nói là đã chứng.
Họ nói về trí giải thoát với sự tự tin quá mức.
Một thời gian sau, tâm họ lại bị tham ái, sân hận và si mê chi phối.
Lúc ấy họ bắt đầu lo sợ.
Họ nghĩ:
“Điều học đã được Đức Phật quy định. Chúng ta đã nói mình chứng đạt những điều mà thực tế chưa chứng đạt. Vậy chúng ta có phạm Bất Cộng Trụ hay không?”
Họ đem chuyện này hỏi Ngài Ānanda.
Ngài Ānanda trình lại với Đức Phật.
Đức Phật giải thích rằng trường hợp này không giống với trường hợp cố ý gian dối.
Những vị ấy đã tự tin thái quá, tưởng mình đã thấy, đã đạt, đã chứng, trong khi thực tế chưa phải như vậy.
Vì thế, Đức Phật điều chỉnh lại điều học để nói rõ hơn:
Ngoại trừ trường hợp tự tin thái quá, người nào tuyên bố mình đã chứng một pháp thượng nhân mà thực tế chưa chứng, rồi sau đó thừa nhận mình không biết mà nói biết, không thấy mà nói thấy, thì vẫn phạm Bất Cộng Trụ và không được cộng trú.
Như vậy, điều Đức Phật nhắm đến ở đây không phải chỉ là một câu nói sai.
Điều đáng sợ nằm ở chỗ một người dùng danh nghĩa của sự tu hành, dùng những thành tựu tâm linh không có thật để đổi lấy lợi ích vật chất từ người khác.
Đó là lý do Bất Cộng Trụ thứ tư được đặt ra.
Góc nhìn cuộc sống từ giới Bất Cộng Trụ thứ 4
Điều làm người ta giật mình trong bài học này là Đức Phật không chỉ cảnh báo về chuyện nói dối.
Ngài đang chỉ thẳng vào một thứ rất dễ làm con người mất phương hướng: dùng niềm tin của người khác để phục vụ lợi ích của mình.
Các vị tỳ khưu ban đầu chỉ thiếu thức ăn.
Cái đói là chuyện rất thật.
Nhưng từ một nhu cầu rất thật, họ tìm đến một cách giải quyết sai: tạo ra hình ảnh về những thành tựu mà mình không có.
Và khi người khác tin, thức ăn tự nhiên đến.
Đây chính là điểm đáng suy ngẫm.
Ngày nay, hình thức có thể thay đổi, nhưng cơ chế thì vẫn còn nguyên.
Một người có thể không nói mình đã đạt thiền hay chứng quả. Nhưng họ có thể khoe thành tích không có thật, thổi phồng năng lực, tạo hình ảnh đạo đức giả, dựng lên một đời sống hoàn hảo trên mạng xã hội, hoặc dùng danh tiếng để khiến người khác tin tưởng rồi đổi lấy tiền bạc, sự ngưỡng mộ hay quyền lực.
Cái nguy hiểm không nằm ở việc được người khác ngưỡng mộ.
Cái nguy hiểm nằm ở việc biết mình không có mà vẫn cố tình khiến người khác tin rằng mình có.
Đặc biệt trong thời đại mạng xã hội, điều này càng dễ xảy ra.
Một người chỉ cần nói đủ tự tin, làm hình ảnh đủ đẹp, kể câu chuyện đủ hấp dẫn là có thể khiến hàng nghìn người tin rằng mình hiểu biết, thành công hoặc giác ngộ hơn thực tế.
Và khi niềm tin ấy bắt đầu đem lại tiền bạc, danh tiếng hay quyền lực, con người rất dễ bị cuốn vào vòng lặp:
Hôm nay nói quá một chút.
Ngày mai phải nói thêm để giữ hình ảnh.
Rồi một ngày, chính mình cũng phải sống theo hình ảnh mà mình đã dựng lên.
Bất Cộng Trụ thứ tư nhắc ta dừng lại ở ngay điểm đó.
Đừng biến niềm tin của người khác thành công cụ kiếm lợi cho mình.
Nếu chưa biết, hãy nói chưa biết.
Nếu chưa làm được, hãy nói chưa làm được.
Nếu chỉ đang học, hãy nói mình đang học.
Một người thành thật với giới hạn của mình có thể chưa đáng nể ngay hôm nay. Nhưng người ấy còn có đất để trưởng thành.
Còn một người xây dựng danh tiếng bằng những điều mình không có thì dù được rất nhiều người cúi đầu trước mặt, bên trong vẫn đang sống trên một nền móng giả.
Đức Phật vì thế không chỉ bảo người tu phải tránh nói dối.
Ngài đặt ra một ranh giới rất rõ:
Đừng dùng hình ảnh của sự thanh tịnh để kiếm lợi từ lòng tin của người khác.
Bởi khi một người làm như vậy, thứ họ lấy đi không chỉ là thức ăn hay tiền bạc.
Họ đang lấy đi một phần niềm tin của con người đối với điều tốt đẹp.
Và một khi niềm tin ấy bị phá vỡ, cái mất không còn thuộc về riêng một người nữa.
Nguồn:
Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Bất Cộng Trụ (Tỳ khưu Indacanda)