#26 Điều học về Y thứ 5 - nhận y từ tay tỳ khưu ni không phải thân quyến | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Bối cảnh ra đời điều học thứ 5 về Y.
Lúc ấy, Đức Phật đang ở thành Vương Xá, tại Trúc Lâm, nơi nuôi dưỡng các con sóc.
Tại thành Xá-vệ, tỳ khưu ni Up-pa-la-van-na sau khi đi khất thực đã vào rừng Andha nghỉ trưa. Một chuyện bất ngờ xảy ra ở đó, rồi từ chuyện ấy dẫn đến một việc liên quan đến chiếc y của vị tỳ khưu ni.
Tóm lượt điều học thứ 5 về Y.
Buổi sáng hôm ấy, tỳ khưu ni Up-pa-la-van-na mặc y, mang bát đi khất thực trong thành Xá-vệ. Khất thực xong, trên đường trở về, cô đi vào rừng Andha để nghỉ trưa.
Khi đã đi sâu vào rừng, cô ngồi dưới một gốc cây và nhập thiền.
Đúng lúc ấy, một nhóm cướp vừa giết một con bò cái để lấy thịt. Sau khi lấy thịt, chúng đi vào khu rừng.
Người thủ lãnh nhìn thấy tỳ khưu ni Up-pa-la-van-na đang ngồi dưới gốc cây. Ông ta nghĩ rằng nếu đám đàn em nhìn thấy vị tỳ khưu ni, có thể chúng sẽ quấy rầy cô. Vì vậy, ông ta chủ động đi sang một lối khác.
Nhưng trước khi đi, ông lấy những miếng thịt ngon nhất đã nấu chín, gói lại bằng lá rồi treo lên một thân cây gần chỗ tỳ khưu ni đang ngồi.
Ông nói rằng:
“Sa-môn hay bà-la-môn nào nhìn thấy thì hãy lấy vật này.”
Nói xong, ông bỏ đi.
Khi ấy, tỳ khưu ni Up-pa-la-van-na xuất khỏi thiền định và nghe được lời ấy. Cô lấy phần thịt rồi trở về ni viện.
Qua ngày hôm sau, cô sửa soạn phần thịt, dùng thượng y buộc lại thành một gói rồi dùng năng lực đặc biệt bay lên không trung, đến Trúc Lâm, nơi Đức Phật đang ở.
Lúc ấy, Đức Phật đã đi vào làng khất thực. Đại đức U-đa-di ở lại trông coi trú xá.
Tỳ khưu ni Up-pa-la-van-na gặp Đại đức U-đa-di và hỏi Đức Phật đang ở đâu. Đại đức nói Đức Phật đã đi khất thực.
Cô liền nhờ Đại đức U-đa-di dâng phần thịt này lên Đức Phật.
Nhưng thay vì chỉ nhận lời chuyển vật cúng dường, Đại đức U-đa-di lại nói:
“Đức Phật sẽ hài lòng với phần thịt của cô. Nếu cô cho tôi cái y nội, tôi cũng sẽ hài lòng.”
Tỳ khưu ni Up-pa-la-van-na từ chối. Cô giải thích rằng người nữ xuất gia vốn khó có được nhiều vật dụng. Hơn nữa, đó chính là cái y cuối cùng trong năm cái y mà cô đang có.
Nhưng Đại đức U-đa-di vẫn tiếp tục nài ép. Ngài ví von rằng nếu một người đã tặng con voi thì cũng nên tặng luôn dây nài. Theo cách nói ấy, nếu cô đã dâng thịt cho Đức Phật thì cũng nên cho ngài cái y nội.
Cuối cùng, vì bị nài ép, tỳ khưu ni Up-pa-la-van-na đành cho chiếc y nội rồi trở về ni viện.
Khi các tỳ khưu ni đón lấy y bát của cô, họ nhận ra cô không còn chiếc y nội nữa. Hỏi ra mới biết chuyện.
Các tỳ khưu ni liền phàn nàn:
“Vì sao Đại đức U-đa-di lại nhận y từ tay một tỳ khưu ni? Người nữ xuất gia vốn đã khó có được vật dụng rồi.”
Chuyện này sau đó được kể lại cho các tỳ khưu. Các tỳ khưu cũng không đồng tình và trình sự việc lên Đức Phật.
Đức Phật hỏi Đại đức U-đa-di:
“Này U-đa-di, có đúng là ngươi đã nhận y từ tay một tỳ khưu ni không?”
Đại đức U-đa-di thưa rằng đúng vậy.
Đức Phật hỏi tiếp:
“Vị tỳ khưu ni ấy có phải là nữ thân quyến của ngươi không?”
Ngài U-đa-di trả lời:
“Bạch Thế Tôn, không phải.”
Đức Phật khi ấy quở trách:
“Này kẻ rồ dại, người nam không phải là thân quyến thì không biết điều gì thích hợp hay không thích hợp, điều gì làm người nữ không phải thân quyến hài lòng hay không hài lòng. Vì sao ngươi lại nhận y từ tay một tỳ khưu ni không phải là thân quyến?”
Đức Phật còn chỉ rõ rằng hành động như vậy không giúp người chưa có niềm tin phát sinh niềm tin, cũng không làm người đã có niềm tin càng thêm tin tưởng. Nó chỉ khiến hình ảnh của đời sống xuất gia bị tổn hại.
Vì lý do ấy, Đức Phật đặt ra điều học:
Vị tỳ khưu nào nhận lãnh y từ tay một tỳ khưu ni không phải là thân quyến thì chiếc y ấy phải được xả bỏ, và vị ấy phạm tội ưng đối trị.
Nhưng sau khi điều học được ban hành, lại phát sinh một vấn đề khác.
Các tỳ khưu bắt đầu ngần ngại, không dám nhận y khi các tỳ khưu ni muốn trao đổi y với mình. Các tỳ khưu ni lại phàn nàn:
“Vì sao các ngài không nhận y trao đổi của chúng tôi?”
Đức Phật biết việc này nên nhân đó giảng dạy thêm và cho phép các tỳ khưu nhận vật trao đổi từ năm hạng người: tỳ khưu, tỳ khưu ni, ni tu tập sự, sa di và sa di ni.
Do đó, điều học được bổ sung một ngoại lệ rất rõ:
Nếu là trao đổi y, thì không phạm điều học này.
Sau đó, Đức Phật giải thích kỹ hơn để các tỳ khưu hiểu chính xác điều mình phải làm.
“Người nữ không phải là thân quyến” nghĩa là người nữ không có quan hệ họ hàng trong phạm vi bảy đời tính từ bên cha hoặc bên mẹ.
“Tỳ khưu ni” là người nữ đã được thọ đại giới đầy đủ trong cả hai hội chúng.
“Y” là các loại y thuộc sáu loại y có kích thước tối thiểu cần được chú nguyện để sử dụng.
Nếu một tỳ khưu nhận y từ một tỳ khưu ni không phải thân quyến, không phải là trường hợp trao đổi, thì ngay khi đưa tay nhận đã phạm lỗi tác ác. Khi việc nhận được hoàn tất, chiếc y trở thành vật phải xả bỏ.
Chiếc y ấy không được giữ lại cho riêng mình. Vị tỳ khưu phải xả bỏ nó đến hội chúng, một nhóm tỳ khưu hoặc một vị tỳ khưu thích hợp. Sau khi làm thủ tục xả bỏ, chiếc y có thể được trao trả theo đúng quy định.
Đức Phật cũng phân biệt những trường hợp khác.
Nếu người nữ không phải thân quyến và vị tỳ khưu biết rõ điều đó mà vẫn nhận y, thì phạm ưng xả đối trị.
Nếu biết không phải thân quyến nhưng còn nghi ngờ, vẫn phạm.
Ngay cả khi người nữ không phải thân quyến nhưng vị tỳ khưu lầm tưởng là thân quyến rồi nhận y, vẫn phạm.
Nếu nhận y từ một tỳ khưu ni chỉ được thọ đại giới ở một hội chúng, thì phạm tác ác, trừ trường hợp trao đổi.
Còn nếu người nữ thật sự là thân quyến thì quy định nhẹ hơn. Nếu vị tỳ khưu lầm tưởng cô ấy không phải thân quyến hoặc còn nghi ngờ, phạm tác ác. Nếu biết rõ là thân quyến thì không phạm.
Với người nữ là thân quyến, việc trao đổi vật lớn lấy vật nhỏ hoặc vật nhỏ lấy vật lớn cũng không phạm. Một số trường hợp đặc biệt khác như lấy vật do thân thiết, lấy tạm trong chốc lát, nhận vật phụ tùng không phải y, nhận từ ni tu tập sự hoặc sa di ni, hay trường hợp vị ấy bị điên cũng được loại trừ.
Và nếu đây là lần đầu tiên một vị tỳ khưu phạm điều học này thì cũng thuộc trường hợp không phạm.
Góc nhìn cuộc sống từ điều học thứ 5 về Y.
Điều đáng chú ý trong câu chuyện này không chỉ nằm ở chuyện một chiếc y.
Đức Phật nhìn vào hoàn cảnh tạo ra hành động.
Đại đức U-đa-di không phải đang thiếu một chiếc y đến mức không thể sống được. Nhưng ngài đã thấy người khác có một món đồ và tìm cách khiến người ấy cho mình. Tệ hơn, người được xin lại đang ở trong hoàn cảnh khó khăn và đã nói rõ rằng đó là chiếc y cuối cùng của mình.
Ở đây có một bài học rất đời thường: không phải thứ gì người khác chịu đưa cho mình cũng có nghĩa là mình nên nhận.
Một người có thể đồng ý vì ngại từ chối. Một nhân viên có thể nhận thêm việc vì sợ mất lòng sếp. Một người bạn có thể cho mượn tiền vì không muốn mang tiếng keo kiệt. Một người trong gia đình có thể nhường phần của mình chỉ vì bị nài ép quá lâu.
Nếu chỉ nhìn vào kết quả, ta dễ nói: “Người ta đã đồng ý mà.”
Nhưng Đức Phật không chỉ nhìn vào chữ “đồng ý”. Ngài nhìn cả cách sự đồng ý ấy được tạo ra.
Bởi vậy, điều học này cũng nhắc người cho và người nhận phải biết dừng đúng lúc.
Nếu thấy người khác đang khó xử, đừng tiếp tục ép họ chỉ vì họ chưa nói “không”.
Và nếu mình đang là người bị ép, cũng đừng nghĩ rằng cứ miễn cưỡng cho đi thì mọi chuyện sẽ tốt đẹp. Có những lúc nói “không” một cách rõ ràng lại là cách giữ gìn sự chân thành trong một mối quan hệ.
Đức Phật còn đặt ra ngoại lệ cho việc trao đổi. Điều đó cho thấy giới luật không phải một hàng rào cứng nhắc khiến người xuất gia không thể giúp đỡ lẫn nhau. Vấn đề nằm ở động cơ và cách thức nhận lấy.
Một món đồ được trao đổi công bằng là một chuyện.
Một món đồ được lấy bằng sự nài ép, lợi dụng lòng tốt hoặc hoàn cảnh khó khăn của người khác lại là chuyện khác.
Trong đời sống hôm nay cũng vậy.
Có những người không lấy thứ gì bằng tay, nhưng lại lấy bằng áp lực.
Họ khiến người khác cảm thấy có lỗi nếu không cho. Họ nhắc đi nhắc lại. Họ nói đùa nhưng thực chất là gây sức ép. Đến cuối cùng, người kia gật đầu, nhưng trong lòng đã mệt mỏi.
Đó là lúc chúng ta nên nhớ đến câu chuyện về chiếc y cuối cùng của tỳ khưu ni Up-pa-la-van-na.
Đừng chỉ hỏi: “Người ấy có cho mình không?”
Hãy hỏi thêm:
“Người ấy có thật sự muốn cho không?”
Khoảng cách giữa hai câu hỏi ấy rất nhỏ trong lời nói, nhưng rất lớn trong cách một con người đối xử với người khác.
Nguồn:
Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Ưng Xả (Tỳ khưu Indacanda)