#11 Giới Tăng Tàng thứ 5 - sự mai mối | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Bối cảnh ra đời Tăng tàng thứ 5
Câu chuyện xảy ra tại thành Xá vệ, trong khu vườn Kỳ viên, tu viện của ông Cấp Cô Độc.
Lúc ấy, Ngài Ưu-đà-di thường xuyên lui tới các gia đình ở thành Xá vệ. Ngài quen biết nhiều người và thường được các gia đình tin tưởng.
Rồi từ sự quen biết ấy, Ngài bắt đầu làm một việc mà ban đầu tưởng như chẳng có gì nghiêm trọng: đứng ra mai mối cho người này với người kia.
Nhưng rồi một chuyện xảy ra khiến Đức Phật phải đặt ra một điều học mới.
Tóm lượt Tăng tàng thứ 5
Lúc bấy giờ, Ngài Ưu-đà-di thường đến nhiều gia đình. Khi thấy một thanh niên chưa vợ hoặc một cô gái chưa chồng, Ngài thường đứng ra làm người kết nối.
Nếu gặp cha mẹ của chàng trai, Ngài khen cô gái nhà khác hết lời:
“Cô gái ấy vừa đẹp, vừa dễ nhìn, lại có học thức, thông minh, khéo léo và siêng năng. Cô ấy rất xứng đôi với con trai của gia đình.”
Cha mẹ chàng trai nghe vậy thì nói:
“Chúng tôi không biết gia đình bên ấy là ai, thuộc dòng họ nào. Nếu Ngài có thể nói giúp để họ đồng ý gả con gái, chúng tôi sẽ cho người sang rước dâu.”
Ngài lại đi đến nhà cô gái và nói về chàng trai theo cách tương tự:
“Cậu ấy đẹp trai, dễ nhìn, có học thức, thông minh, giỏi giang và siêng năng. Cậu ấy rất xứng đôi với con gái nhà này.”
Cha mẹ cô gái cũng đáp:
“Chúng tôi không biết gia đình ấy là ai, thuộc dòng họ nào. Nếu Ngài có thể nói giúp để họ đến xin cưới, chúng tôi sẽ gả con gái.”
Cứ như vậy, Ngài Ưu-đà-di đứng giữa hai bên. Ngài truyền lời, sắp xếp người đi rước dâu, người đưa dâu và cả những việc liên quan đến cưới hỏi.
Chuyện ấy tưởng chỉ là giúp người khác nên duyên. Nhưng rồi một trường hợp rất đáng tiếc xảy ra.
Có một người phụ nữ từng có chồng làm nghề thầy bói. Bà có một cô con gái duy nhất, xinh đẹp và dễ nhìn.
Một nhóm đệ tử của những người tu theo đạo lõa thể từ một ngôi làng khác đến xin cưới cô gái cho con trai của họ.
Người mẹ từ chối.
Bà nói:
“Tôi không biết các ông là ai, thuộc gia đình nào. Hơn nữa, đây là đứa con gái duy nhất của tôi. Nó không thể đi đến một ngôi làng khác. Tôi không gả.”
Người dân nghe chuyện liền mách:
“Sao các ông không nhờ Ngài Ưu-đà-di? Ngài ấy có thể nói giúp.”
Thế là họ tìm đến Ngài Ưu-đà-di và nhờ Ngài đứng ra nói chuyện.
Ngài Ưu-đà-di đến gặp người mẹ và nói:
“Sao bà không gả con gái cho những người này?”
Bà đáp:
“Tôi không biết họ là ai. Đây lại là con gái duy nhất của tôi. Tôi không muốn gả nó đi xa.”
Ngài Ưu-đà-di nói:
“Bà cứ gả đi. Tôi biết những người này.”
Người mẹ tin lời Ngài.
Và bà đã gả con gái cho họ.
Nhưng chuyện xảy ra sau đó hoàn toàn khác với những gì bà nghĩ.
Ban đầu, họ đối xử với cô gái như một người con dâu. Chỉ được một tháng, rồi họ bắt đầu đối xử với cô như một người đầy tớ.
Cô gái chịu không nổi nên sai người về báo cho mẹ:
“Con đang phải chịu khổ. Họ chỉ đối xử với con như con dâu trong một tháng. Sau đó họ bắt con làm việc như người hầu. Mẹ hãy đến đưa con về.”
Người mẹ tức tốc đến gặp họ và nói:
“Xin các ông đừng đối xử với con gái tôi như người hầu. Hãy đối xử với nó như con dâu.”
Nhưng họ đáp:
“Chúng tôi đâu có cưới hỏi với bà. Chúng tôi cưới hỏi với vị sa-môn kia. Bà đi đi, chúng tôi không biết bà.”
Người mẹ bị họ trách mắng nên đành trở về.
Lần thứ hai, cô gái lại gửi người về cầu cứu.
Lần này, người mẹ tìm đến Ngài Ưu-đà-di:
“Xin Ngài hãy đi nói với họ đừng đối xử với con gái tôi như người hầu.”
Ngài Ưu-đà-di đi.
Nhưng những người kia lại nói:
“Chúng tôi không cưới hỏi với Ngài. Chúng tôi cưới hỏi với người mẹ của cô gái. Sa-môn không nên can thiệp vào chuyện này. Là sa-môn thì hãy sống đúng phận của một vị sa-môn.”
Ngài Ưu-đà-di cũng bị họ trách mắng và phải trở về.
Đến lần thứ ba, cô gái lại cầu cứu.
Người mẹ lại tìm đến Ngài Ưu-đà-di.
Nhưng lần này Ngài nói:
“Lần trước tôi đã bị họ trách mắng rồi. Bà hãy tự đi đi. Tôi không đi nữa.”
Người mẹ tức giận. Bà bắt đầu nguyền rủa Ngài Ưu-đà-di:
“Ngài hãy phải chịu khổ như con gái tôi. Hãy bị đọa đày, không được yên ổn, giống như nó đang phải chịu đựng với gia đình chồng độc ác.”
Cô gái cũng nguyền rủa Ngài.
Những người phụ nữ khác đang bất hòa với mẹ chồng, cha chồng hoặc chồng cũng bắt đầu lấy Ngài Ưu-đà-di ra nguyền rủa.
Nhưng điều thú vị là những người phụ nữ đang sống hòa thuận với gia đình chồng thì lại cầu mong:
“Mong Ngài Ưu-đà-di được yên ổn, được chiều chuộng và được hạnh phúc như chúng tôi đang được.”
Chuyện này đến tai các vị tỳ khưu.
Các vị không hài lòng và hỏi:
“Vì sao Ngài Ưu-đà-di lại đứng ra mai mối cho người khác?”
Các vị trình sự việc lên Đức Phật.
Đức Phật gọi Ngài Ưu-đà-di đến và hỏi:
“Này Ưu-đà-di, có thật ngươi đã tiến hành việc mai mối không?”
Ngài thưa:
“Bạch Thế Tôn, đúng vậy.”
Đức Phật khiển trách việc làm ấy. Ngài chỉ rõ rằng một vị xuất gia không nên đứng ra làm người môi giới chuyện vợ chồng giữa nam và nữ.
Sau đó, Đức Phật đặt ra điều học:
Vị tỳ khưu nào làm người mai mối, truyền ý định của người nam đến người nữ, hoặc truyền ý định của người nữ đến người nam, để họ trở thành vợ chồng hoặc trở thành nhân tình, thì phạm tội Tăng tàn.
Nhưng câu chuyện chưa dừng ở đó.
Sau khi điều học được đặt ra, lại có một tình huống khác.
Một nhóm người muốn rủ một cô gái điếm đến vườn hoa vui chơi. Họ sai người đến mời nhưng cô không đồng ý.
Có người liền nói:
“Sao không nhờ Ngài Ưu-đà-di? Ngài ấy sẽ nói giúp.”
Một nam cư sĩ nghe vậy lập tức phản đối:
“Đừng nói như thế. Sa-môn Thích tử không được làm chuyện đó. Ngài Ưu-đà-di sẽ không làm đâu.”
Họ liền đánh cược với nhau xem Ngài Ưu-đà-di có làm hay không.
Cuối cùng, họ tìm đến Ngài và nhờ Ngài thuyết phục cô gái.
Ngài Ưu-đà-di đến gặp cô và nói:
“Sao cô không đi với những người này?”
Cô gái trả lời rằng cô không biết họ là ai, cô có nhiều đồ đạc, và đi ra ngoài thành phố không thuận tiện.
Ngài Ưu-đà-di nói:
“Cô cứ đi. Tôi biết những người này.”
Cô gái tin Ngài và đồng ý đi.
Những người kia liền đưa cô đến vườn hoa.
Lúc ấy, người nam cư sĩ trước đó đã phản đối liền phàn nàn:
“Ngài Ưu-đà-di còn đứng ra mai mối cho một cuộc tình chỉ trong chốc lát!”
Các vị tỳ khưu lại nghe chuyện và trình lên Đức Phật.
Đức Phật lại hỏi Ngài Ưu-đà-di.
Ngài xác nhận sự việc.
Lần này, Đức Phật làm rõ thêm điều học:
Không chỉ chuyện mai mối để thành vợ chồng mới bị cấm.
Ngay cả việc làm trung gian để một người nam và một người nữ gặp nhau chỉ nhằm có một cuộc tình trong chốc lát cũng thuộc điều cấm này.
Vì vậy, điều học được nói rộng hơn: một vị tỳ khưu không được truyền ý định của nam sang nữ, hay nữ sang nam, dù mục đích là kết thành vợ chồng, trở thành nhân tình, hay chỉ quan hệ trong một khoảng thời gian ngắn.
Sau cùng, phần giải thích của điều học còn phân loại rõ những người nữ và những loại vợ trong xã hội thời ấy.
Có mười hạng người nữ được nói đến, như người được mẹ bảo hộ, cha bảo hộ, cha mẹ bảo hộ, anh chị em bảo hộ, thân quyến bảo hộ, dòng họ bảo hộ, được luân lý bảo hộ, được gìn giữ hoặc đang bị ràng buộc bởi một hình phạt.
Và có mười dạng quan hệ vợ chồng, từ người vợ được cưới bằng tài sản, tự nguyện sống chung, được cưới theo nghi thức, cho đến nữ tỳ hoặc người làm công trở thành vợ, và cuối cùng là người vợ chỉ trong chốc lát.
Điểm Đức Phật muốn làm rõ rất cụ thể:
Một vị tỳ khưu không được trở thành người trung gian thúc đẩy chuyện nam nữ đến với nhau, bất kể mối quan hệ ấy được gọi là hôn nhân hay chỉ là một cuộc tình tạm thời.
Góc nhìn cuộc sống từ giới Tăng Tàng 5
Ngồi lại với câu chuyện này, điều đáng suy nghĩ không chỉ nằm ở chuyện một vị tỳ khưu làm mai mối.
Cái sâu hơn nằm ở sức nặng của sự tin tưởng.
Người mẹ trong câu chuyện không biết gia đình bên kia là ai. Bà không đủ thông tin để quyết định. Nhưng bà tin Ngài Ưu-đà-di.
Chỉ một câu:
“Tôi biết những người này.”
là đủ để bà thay đổi quyết định.
Và chính sự tin tưởng ấy đã khiến cô gái rơi vào hoàn cảnh đau khổ.
Ngày nay cũng vậy.
Một người bạn giới thiệu cho ta một công việc.
Một người quen giới thiệu cho ta một người yêu.
Một người có uy tín khuyên ta đầu tư tiền bạc.
Một người có vị trí nói rằng:
“Cứ làm đi, tôi biết người này.”
Chúng ta rất dễ bỏ qua bước quan trọng nhất: tự mình kiểm chứng.
Người giới thiệu có thể có ý tốt. Nhưng họ không phải người sẽ sống thay cuộc đời ta.
Trong câu chuyện này, Ngài Ưu-đà-di có thể nghĩ rằng mình đang giúp hai gia đình thành thân. Nhưng khi đứng ra bảo đảm cho người khác, lời nói của Ngài đã trở thành một thứ bảo chứng.
Đó là lúc một việc tưởng như vô hại bắt đầu trở nên nguy hiểm.
Cũng vì vậy, bài học này không chỉ dành cho người xuất gia.
Nó nhắc chúng ta cẩn thận với vai trò người đứng giữa.
Đừng dễ dàng nói:
“Cứ tin tôi.”
Nếu chuyện đó liên quan đến hôn nhân, tiền bạc, công việc hay một quyết định lớn của người khác, câu nói có trách nhiệm hơn đôi khi lại là:
“Tôi biết họ ở mức này thôi. Phần còn lại, bạn nên tự tìm hiểu.”
Bởi khi ta đứng ra bảo đảm cho một người, ta không chỉ truyền một lời nói.
Ta đang trao cho người khác niềm tin của chính mình.
Và nếu niềm tin ấy đặt nhầm chỗ, người chịu hậu quả có thể không phải là ta, mà là một người hoàn toàn vô tội.
Nguồn:
Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Tăng Tàng (Tỳ khưu Indacanda)