#12 Giới Tăng Tàng thứ 6 - tự xin vật liệu xây cốc liêu cho bản thân | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Bối cảnh ra đời Giới Tăng Tàng thứ 6
Chuyện xảy ra khi Đức Phật đang ở thành Vương Xá, còn một nhóm tỳ khưu tại thành A-lạp-tỳ tự mình đi xin đủ thứ vật liệu để xây cốc liêu cho riêng mình.
Các vị không chỉ xin gỗ hay đất. Họ xin cả nhân công, bò, xe kéo, rìu, búa, cuốc, xẻng, tre, cỏ, đất sét và nhiều thứ khác.
Ban đầu có lẽ các vị chỉ nghĩ đơn giản: có một chỗ ở tốt thì thuận tiện tu hành. Nhưng việc xin quá nhiều lần khiến dân chúng thành A-lạp-tỳ dần trở nên ngán ngẩm. Thậm chí, thấy tỳ khưu từ xa, họ đã tìm cách tránh mặt.
Khi Ngài Đại Ca-diếp đến đây khất thực mà cũng gặp tình cảnh ấy, Ngài nhận ra có chuyện không bình thường. Và chính từ câu chuyện này, Đức Phật đã đặt ra một điều học rất cụ thể về việc xây cốc liêu.
Tóm lượt Giới Tăng Tàng thứ 6.
Sau mùa an cư, Ngài Đại Ca-diếp từ thành Vương Xá đi đến thành A-lạp-tỳ.
Buổi sáng, Ngài mặc y, mang bình bát vào thành khất thực. Nhưng điều khiến Ngài ngạc nhiên là dân chúng vừa nhìn thấy Ngài đã hoảng hốt. Người thì tránh sang đường khác, người quay mặt đi, người đóng cửa.
Khất thực xong, Ngài trở về và hỏi các vị tỳ khưu:
“Trước đây thành này vật thực rất dồi dào. Vì sao bây giờ mọi người lại khó khăn trong việc cúng dường như vậy?”
Các vị kể lại toàn bộ sự việc.
Nguyên nhân là có những tỳ khưu ở đây thường xuyên đi xin vật liệu để tự xây cốc liêu cho mình. Xin hết thứ này đến thứ khác. Từ người làm, bò, xe kéo cho đến rìu, búa, cuốc, xẻng, tre, cỏ và đất sét.
Nghe xong, Ngài Đại Ca-diếp đem chuyện ấy trình lên Đức Phật.
Đức Phật liền triệu tập chúng tỳ khưu lại và hỏi chính các vị ấy:
“Có đúng là các ông đã làm như vậy không?”
Các vị thưa:
“Bạch Thế Tôn, đúng vậy.”
Đức Phật khiển trách các vị. Ngài chỉ rõ rằng cách làm ấy không những gây phiền hà cho dân chúng mà còn khiến người chưa có niềm tin vào đời sống xuất gia càng không có niềm tin. Người đã có niềm tin thì cũng có thể thay đổi suy nghĩ.
Rồi Đức Phật kể cho các vị nghe một câu chuyện rất thú vị.
Ngày xưa, có hai anh em ẩn sĩ sống bên sông Hằng. Một hôm, rồng chúa Mã-ni-cát-tha thường xuyên đến gặp người em. Nó quấn quanh thân người em bảy vòng, rồi phồng lớn lên, nằm trên đầu người ấy.
Người em rất sợ. Vì sợ hãi, thân thể ngày càng gầy gò, xanh xao.
Người anh thấy vậy mới hỏi nguyên nhân.
Biết chuyện, người anh hỏi:
“Đệ có muốn con rồng ấy không đến nữa không?”
Người em đáp:
“Có.”
Người anh liền hỏi:
“Đệ thấy con rồng có vật gì quý?”
Người em nói rằng nó có một viên ngọc ma-ni rất đẹp ở cổ.
Người anh bảo:
“Vậy khi nó đến, đệ cứ xin viên ngọc ấy.”
Người em làm đúng như lời.
Lần đầu con rồng đến, người em nói:
“Rồng ơi, hãy cho ta viên ngọc ma-ni. Ta cần viên ngọc ấy.”
Con rồng lập tức bỏ đi.
Lần thứ hai, từ xa nó đã nghe người em xin viên ngọc và quay đầu bỏ đi.
Đến lần thứ ba, khi con rồng đang vượt sông, người em lại xin.
Lúc này con rồng nói thẳng rằng nó không muốn gặp người em nữa.
Nó ví việc người em cứ xin viên ngọc giống như những đứa trẻ cầm dao sắc làm người khác run sợ. Nó nói rằng viên ngọc ấy mang lại cho nó thức ăn và nước uống dồi dào. Nó nhất định không cho.
Rồi con rồng bỏ đi và không bao giờ quay lại.
Điều đáng nói là sau đó người em lại càng buồn hơn. Không còn được nhìn thấy con rồng xinh đẹp nữa, người ấy lại gầy gò, xanh xao hơn trước.
Người anh mới nói một câu rất sâu:
Đừng xin thứ người khác quý. Nếu cứ xin quá đáng, thứ mình muốn có thể biến thành thứ khiến người ta ghét bỏ mình.
Đức Phật kể xong rồi hỏi các vị tỳ khưu:
Ngay cả loài vật còn không thích bị người khác liên tục van xin, vậy con người thì sao?
Rồi Đức Phật kể thêm một câu chuyện khác.
Ngày xưa, có một vị tỳ khưu sống trong một khu rừng ở sườn núi Hy-mã-lạp-sơn. Gần đó có một đầm nước lớn. Ban ngày, một đàn chim lớn bay đến đầm kiếm ăn. Ban đêm, chúng bay về khu rừng để nghỉ.
Tiếng chim khiến vị tỳ khưu ấy rất khó chịu. Cuối cùng Ngài đến gặp Đức Phật và kể lại.
Đức Phật hỏi:
“Ông có muốn đàn chim ấy không đến nữa không?”
Vị tỳ khưu đáp:
“Bạch Thế Tôn, con muốn.”
Đức Phật bảo vị ấy trở về khu rừng.
Trong mỗi canh của đêm, vị ấy hãy nói lớn ba lần:
“Các vị chim đang nghỉ trong khu rừng này, hãy nghe tôi. Tôi cần lông chim. Mỗi vị hãy cho tôi một chiếc lông.”
Vị tỳ khưu làm đúng như vậy.
Đàn chim nghe thấy liền hiểu:
“Vị tỳ khưu này đang xin lông chim.”
Và chúng bỏ khu rừng ấy đi. Từ đó không quay lại nữa.
Đức Phật lại nhắc:
Ngay cả loài vật còn không thích việc bị xin xỏ, thì con người càng không thích hơn.
Sau đó Đức Phật kể đến Ngài Ra-tha-pa-la.
Có lần cha của Ngài nói:
“Có rất nhiều người, dù ta không quen biết, vẫn đến gặp ta và xin đủ thứ. Con là con của ta, sao con không xin ta?”
Ngài Ra-tha-pa-la trả lời rằng:
Người đi xin thì không được yêu thích. Người bị xin mà không cho cũng cảm thấy khó xử. Vì vậy, con không xin cha để cha khỏi ghét bỏ con.
Ngay cả giữa cha và con còn như vậy, huống gì giữa những người không có quan hệ thân thiết.
Đức Phật từ những câu chuyện ấy quay trở lại vấn đề của các vị tỳ khưu.
Người tại gia phải rất khó khăn mới kiếm được tài sản. Có được rồi lại phải giữ gìn vất vả.
Thế mà các vị tỳ khưu lại liên tục đến xin hết thứ này đến thứ khác để xây cốc cho riêng mình.
Đức Phật không cấm việc có cốc liêu để tu hành.
Điều Ngài ngăn lại là cách tự mình đi xin quá nhiều vật liệu từ người khác để xây cốc cho bản thân, khiến đời sống xuất gia trở thành gánh nặng cho người tại gia.
Vì vậy, Đức Phật đặt ra điều học:
Nếu một tỳ khưu tự mình xin vật liệu để xây cốc liêu không có thí chủ và dành cho bản thân, thì cốc phải được xây đúng kích thước, đồng thời khu đất phải được chúng tỳ khưu xem xét và xác định trước.
Kích thước được quy định là dài mười hai gang tay của Đức Phật và rộng bảy gang ở phía trong.
Khu đất cũng phải đáp ứng hai điều.
Một là không có chướng ngại. Nghĩa là không nằm ở những nơi nguy hiểm hoặc gây phiền phức như tổ kiến, tổ mối, hang rắn, ổ bọ cạp, nơi thú dữ cư trú, gần ruộng canh tác, nơi hành hình, nghĩa địa, chuồng voi, chuồng ngựa, trại giam, quán rượu, nhà đồ tể, đường vận chuyển, giao lộ hay những nơi đông người qua lại.
Hai là phải có khoảng trống xung quanh. Nghĩa là phải đủ rộng để có thể đi vòng quanh cốc liêu, chẳng hạn xe hàng hoặc thang có thể di chuyển quanh đó.
Vị tỳ khưu muốn xây cốc trước hết phải trình với chúng tỳ khưu và thỉnh cầu các vị xem xét khu đất.
Nếu cả chúng có thể đi thì cùng đi xem.
Nếu không thể, chúng sẽ chỉ định những vị có kinh nghiệm đi kiểm tra.
Sau khi kiểm tra, nếu khu đất phù hợp thì chúng xác định khu đất ấy.
Nếu khu đất có chướng ngại hoặc quá chật, các vị sẽ nói rõ:
“Không nên xây ở đây.”
Từ đây, điều học được quy định rất chặt.
Nếu vị tỳ khưu tự xin vật liệu rồi xây cốc trên khu đất chưa được xác định, hoặc khu đất có chướng ngại, hoặc không đủ khoảng trống, hoặc xây vượt quá kích thước, thì tùy trường hợp mà phạm tội Tăng Tàng và các tội Tác Ác đi kèm.
Ngược lại, nếu khu đất đã được chúng xác định, không có chướng ngại, có đủ khoảng trống và cốc được xây đúng kích thước thì không phạm tội.
Điều này cũng áp dụng khi vị tỳ khưu không trực tiếp xây mà bảo người khác xây cho mình.
Nếu vị ấy chỉ nói:
“Hãy xây cốc cho tôi”
rồi bỏ đi mà không dặn rõ phải xây ở khu đất đã được xác định, đúng kích thước, không có chướng ngại và có khoảng trống, thì trách nhiệm vẫn thuộc về vị ấy trong những trường hợp được luật quy định.
Đặc biệt, nếu vị ấy đã dặn đúng nhưng sau đó nghe tin người khác xây sai, vị ấy không được làm ngơ.
Vị ấy phải tự mình đi hoặc phái người đến yêu cầu sửa lại cho đúng.
Nếu biết sai mà không làm gì thì vẫn phạm tội Tác Ác.
Còn nếu vị ấy trở về khi cốc vẫn đang xây và phát hiện công trình không đúng quy định, thì phải xử lý. Có thể chuyển cốc ấy cho vị khác, hoặc phá phần đã làm rồi xây lại cho đúng.
Không được biết sai mà cứ để mặc cho công trình hoàn thành.
Luật còn xét rất kỹ từng trường hợp: khu đất đã được xác định hay chưa, có chướng ngại hay không, có khoảng trống hay không, cốc đúng kích thước hay vượt kích thước, ai là người xây và vị tỳ khưu có biết để sửa hay không.
Nhưng gom tất cả những trường hợp ấy lại, ta có thể nhớ một nguyên tắc rất rõ:
Cốc liêu dành cho bản thân không được xây tùy tiện.
Phải đúng nơi.
Phải đúng kích thước.
Phải được chúng tỳ khưu xem xét.
Và đặc biệt, không được biến việc xây một nơi ở cho mình thành chuyện đi xin xỏ người khác hết lần này đến lần khác.
Góc nhìn cuộc sống từ giới Tăng Tàng thứ 6
Điều làm tôi nhớ nhất trong bài kinh này không phải là con số mười hai gang hay bảy gang.
Mà là hình ảnh dân chúng nhìn thấy tỳ khưu rồi bỏ chạy.
Chỉ cần nghĩ đến đó thôi cũng đủ thấy vấn đề đã đi xa đến mức nào.
Một người tu hành vốn được người đời kính trọng. Nhưng vì cách xin xỏ thiếu chừng mực, sự xuất hiện của vị ấy lại khiến người ta đóng cửa.
Đức Phật nhìn thấy một điều rất thực tế:
Một nhu cầu chính đáng cũng có thể trở thành gánh nặng nếu ta theo đuổi nó không biết điểm dừng.
Điều này không chỉ dành cho người xuất gia.
Trong đời sống hôm nay, chúng ta cũng thường gặp chuyện tương tự.
Một đồng nghiệp nhờ ta một việc. Ta giúp.
Rồi họ nhờ thêm một việc.
Rồi thêm một việc nữa.
Đến một ngày, chỉ cần thấy tin nhắn của họ hiện lên, ta đã muốn đặt điện thoại xuống.
Không phải vì việc cuối cùng quá lớn.
Mà vì những lần trước đã quá nhiều.
Trong gia đình cũng vậy.
Một người cứ liên tục yêu cầu người thân phải đáp ứng mong muốn của mình. Ban đầu người kia còn vui vẻ. Nhưng nếu cứ tiếp tục mà không biết đủ, tình thương cũng có thể biến thành mệt mỏi.
Bài kinh còn cho ta một nguyên tắc rất đáng suy ngẫm: đừng chỉ hỏi “Mình có cần không?”, mà hãy hỏi thêm “Người khác phải trả giá gì để đáp ứng nhu cầu của mình?”
Các vị tỳ khưu cần cốc để tu hành. Nhu cầu ấy không sai.
Nhưng người dân phải bỏ công, bỏ vật liệu, bỏ tài sản để đáp ứng.
Vì vậy Đức Phật đặt ra giới hạn.
Không phải để làm khó người tu.
Mà để người tu luôn nhớ rằng mình đang sống nhờ sự hỗ trợ của người khác.
Đó là lý do câu chuyện về con rồng rất đắt giá.
Người ẩn sĩ chỉ muốn một viên ngọc. Nhưng vì cứ xin mãi, cuối cùng anh ta mất luôn cả con rồng.
Trong cuộc sống, đôi khi chúng ta cũng làm mất một mối quan hệ theo cách như vậy.
Không phải vì chúng ta đòi hỏi một điều quá lớn.
Mà vì chúng ta đòi hỏi quá nhiều lần.
Một lần nhờ vả có thể là tình nghĩa.
Mười lần nhờ vả có thể trở thành áp lực.
Đến một lúc, người kia không còn nhìn thấy mình nữa. Họ chỉ nhìn thấy một người luôn muốn lấy thêm từ họ.
Cho nên, biết đủ không có nghĩa là sống thiếu thốn.
Biết đủ là biết nhìn sang phía bên kia và tự hỏi:
“Nếu tôi tiếp tục muốn thêm một chút nữa, người khác có đang phải gánh thêm một chút nữa không?”
Đó chính là điểm sâu nhất của bài học này.
Một đời sống đẹp không chỉ nằm ở việc mình có được thứ mình cần.
Nó còn nằm ở chỗ, trên đường có được thứ mình cần, mình không khiến người khác phải sợ hãi, mệt mỏi và muốn tránh xa mình.
Và có lẽ đây cũng là một thước đo rất thật cho sự trưởng thành:
Ta càng có khả năng tự lo cho mình, càng ít phải biến nhu cầu của mình thành gánh nặng cho người khác.
Nguồn:
Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Tăng Tàng (Tỳ khưu Indacanda)