#36 Mang lông cừu quá ba do tuần | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Tóm lược điều học thứ 6 về tơ tằm
Khi ấy, Đức Phật đang ở thành Xá-vệ, tại Kỳ Viên, tu viện của ông Cấp Cô Độc.
Một vị tỳ khưu đang trên đường đến Xá-vệ thì gặp những lông cừu được phát sinh cho mình. Vị ấy dùng chính thượng y để gói lông cừu lại rồi mang theo.
Không ngờ, người dân nhìn thấy cảnh ấy liền trêu chọc:
“Thưa ngài, ngài mua những thứ này hết bao nhiêu tiền? Nếu bán lại thì lời được bao nhiêu?”
Vị tỳ khưu nghe vậy cảm thấy xấu hổ. Khi đến Xá-vệ, vị ấy đứng thẳng người rồi ném gói lông cừu xuống đất.
Các vị tỳ khưu khác thấy lạ nên hỏi. Vị ấy kể lại chuyện bị dân chúng chế giễu. Khi được hỏi đã mang những lông cừu ấy bao xa, vị ấy trả lời rằng đã mang hơn ba do tuần.
Các vị tỳ khưu ít ham muốn nghe chuyện liền phàn nàn. Họ đem sự việc trình lên Đức Phật.
Đức Phật hỏi lại vị tỳ khưu và sau khi xác nhận sự việc, Ngài khiển trách. Rồi Ngài đặt ra điều học này:
Một vị tỳ khưu khi đang đi đường xa, nếu gặp lông cừu được phát sinh cho mình và muốn nhận thì có thể nhận. Nhưng nếu không có người khác mang giúp, vị ấy chỉ được tự mình mang bằng tay tối đa ba do tuần, khoảng 24km. Nếu mang vượt quá khoảng cách đó thì những lông cừu ấy phải được xả bỏ và vị tỳ khưu phạm tội Ưng Xả Đối Trị.
Điều quan trọng ở đây là Đức Phật không cấm vị tỳ khưu nhận lông cừu.
Lông cừu có thể được phát sinh từ nhiều nguồn: từ hội chúng, một nhóm người, thân quyến, bạn bè, vật người khác bỏ đi, hoặc tài vật thuộc về chính vị ấy. Nếu vị tỳ khưu đang đi đường và thật sự muốn nhận thì được phép nhận.
Nhưng sau khi nhận, Đức Phật đặt ra một giới hạn rất cụ thể: nếu không có người mang giúp thì chính vị tỳ khưu chỉ được dùng tay mang tối đa ba do tuần.
“Không có người mang” nghĩa là không có bất kỳ người nào khác giúp khuân vác, dù là nam hay nữ, người tại gia hay người xuất gia.
Vậy nếu có người mang giúp thì sao? Điều học này không đặt ra giới hạn ba do tuần đối với trường hợp đó. Điểm Đức Phật đang nhắm đến chính là việc một vị tỳ khưu tự mình mang theo một món đồ cồng kềnh đi quá xa.
Ba do tuần cũng không phải một con số để hiểu một cách mơ hồ.
Nếu vị tỳ khưu vượt qua mốc ba do tuần thì ngay bước đầu tiên sau mốc ấy phạm lỗi tác ác. Đến bước thứ hai thì những lông cừu ấy trở thành vật phải xả bỏ, và vị ấy phạm Ưng Xả Đối Trị.
Ngay cả khi vị ấy đứng trong phạm vi ba do tuần nhưng làm rơi những lông cừu ra ngoài mốc đó thì cũng thành lỗi phải xả bỏ.
Có trường hợp vị ấy để lông cừu lên xe hoặc bỏ vào gói đồ của người khác mà người ấy không biết, rồi chính mình tiếp tục đi quá ba do tuần. Trường hợp đó cũng không thể dùng cách ấy để tránh điều học. Những lông cừu ấy vẫn trở thành vật phải xả bỏ.
Khi phải xả, không phải chỉ đơn giản là vứt bỏ.
Vị tỳ khưu phải đem vật ấy xả đến hội chúng, một nhóm tỳ khưu hoặc một vị tỳ khưu cá nhân, rồi nói rõ rằng những lông cừu này đã vượt quá giới hạn ba do tuần và nay cần được xả bỏ. Sau đó, theo đúng trình tự được quy định, vật ấy có thể được hội chúng hoặc vị tỳ khưu trao trả lại.
Phần tiếp theo của điều học nói rất kỹ về trường hợp biết, nghi ngờ và lầm tưởng.
Nếu lông cừu đã vượt quá ba do tuần mà vị tỳ khưu biết rõ rồi vẫn mang tiếp, thì phạm Ưng Xả Đối Trị.
Nếu biết rằng đã quá ba do tuần nhưng còn nghi ngờ rồi vẫn mang tiếp, cũng phạm.
Nếu thực tế đã quá ba do tuần nhưng vị ấy lầm tưởng rằng chưa quá rồi mang tiếp, vẫn phạm.
Ngược lại, nếu thực tế chưa quá ba do tuần nhưng vị ấy lầm tưởng đã quá, thì chỉ phạm Tác ác. Nếu còn nghi ngờ trong khi thực tế chưa quá ba do tuần cũng phạm Tác ác. Còn nếu biết rõ mình vẫn chưa vượt quá ba do tuần thì không phạm lỗi.
Những trường hợp cuối cùng lại cho thấy điều học này không nhằm bắt lỗi một cách máy móc.
Vị tỳ khưu mang đúng ba do tuần thì không phạm. Mang chưa đến ba do tuần cũng không phạm. Đi đủ ba do tuần rồi quay trở lại cũng không phạm.
Nếu sau khi đi đủ ba do tuần, vị ấy có ý định tìm một trú xứ rồi mới mang tiếp thì cũng được xem là trường hợp không phạm.
Nếu vị ấy lấy lại vật từng bị cướp hoặc bị trộm rồi mang đi thì cũng không phạm.
Nếu bảo người khác mang thì không thuộc trường hợp này. Mang một vật đã trở thành thành phẩm, tức đã được chế tác thành vật dụng hoàn chỉnh, cũng không phạm.
Ngoài ra, người bị điên và người phạm điều học lần đầu cũng được miễn.
Nhìn toàn bộ điều học, ta thấy Đức Phật đang phân biệt rất rõ giữa nhận một vật được cho và ôm giữ, tự mình mang theo vật ấy quá mức cần thiết.
Góc nhìn cuộc sống từ điều học thứ 6 về tơ tằm.
Có một chi tiết rất đáng suy ngẫm trong câu chuyện này.
Vị tỳ khưu ban đầu không hề làm điều gì quá nghiêm trọng. Ông chỉ nhận những lông cừu được cho và mang chúng theo. Nhưng khi mang quá xa, hình ảnh ấy bắt đầu tạo ra một vấn đề khác.
Người dân nhìn thấy một vị xuất gia dùng thượng y gói một đống lông cừu rồi mang đi, họ lập tức nghĩ đến chuyện mua bán, lợi nhuận. Rồi họ đem điều đó ra chế giễu.
Đức Phật không chỉ nhìn vào ý định bên trong của vị tỳ khưu. Ngài còn nhìn vào hình ảnh của đời sống xuất gia trước mắt xã hội.
Đây là điểm rất gần với đời sống hôm nay.
Một người có thể nói: “Tôi không làm gì sai cả.”
Nhưng nếu một việc mình làm liên tục tạo ra hình ảnh xấu, gây hiểu lầm hoặc khiến người khác mất niềm tin, thì vấn đề không còn chỉ nằm ở câu hỏi “tôi có sai hay không”.
Ví dụ, một người làm việc trong công ty có thể hoàn toàn không có ý lợi dụng quyền hạn. Nhưng nếu ngày nào cũng nhận những món quà đắt tiền từ đối tác, dù trong lòng nghĩ mình không vụ lợi, người khác vẫn có lý do để nghi ngờ.
Hay trong đời sống gia đình, một người có thể nói: “Tôi chỉ mua vì nó cần thiết.” Nhưng nếu căn nhà ngày càng chất đầy những thứ mình hiếm khi dùng, chính sự tích lũy ấy bắt đầu chi phối cuộc sống.
Điều học này vì vậy không chỉ nói về ba do tuần.
Nó gợi cho ta một câu hỏi sâu hơn:
“Thứ này có thật sự cần để ta tiếp tục đi con đường của mình không, hay ta đang bắt đầu mang theo nhiều hơn mức cần thiết?”
Người tu được dạy biết dừng lại trước khi vật chất trở thành gánh nặng. Người đời cũng có thể học được điều ấy.
Có những thứ lúc nhận vào tay tưởng là món quà. Nhưng đi được một đoạn, nó trở thành thứ mình phải mang.
Một món đồ phải giữ.
Một khoản tiền phải bảo vệ.
Một thành tích phải duy trì.
Một mối quan hệ phải cố níu.
Một hình ảnh trên mạng xã hội phải liên tục chứng minh.
Ban đầu ta nghĩ mình sở hữu chúng.
Rồi đến một lúc, chính chúng sở hữu ngược lại ta.
Ba do tuần trong điều học này vì thế có thể nhắc ta về một nghệ thuật rất giản dị: biết đủ trước khi cái mình nhận trở thành thứ mình phải mang.
Và đôi khi, trưởng thành không phải là có thể mang được nhiều hơn người khác.
Mà là biết nhìn xuống đôi tay của mình, nhận ra thứ nào thật sự cần thiết, rồi đủ can đảm đặt những thứ không cần thiết xuống.
Nguồn:
Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Ưng Xả (Tỳ khưu Indacanda)