#29 Điều học về Y thứ 8 và 9 - Sự căn dặn may y theo ý muốn | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Bối cảnh ra đời điều học thứ 8 và 9.
Ngày ấy, Đức Phật đang ngự tại thành Xá-vệ, trong khu vườn Kỳ-đà, tu viện của ông Cấp Cô Độc.
Chuyện bắt đầu từ một người đàn ông có ý định dâng y cho Ngài Upananda, một vị tỳ khưu thuộc dòng Thích Ca. Nhưng người đàn ông ấy chưa hề trực tiếp nói với Ngài Upananda rằng mình muốn dâng loại y nào, hay muốn mua y như thế nào.
Vậy mà câu chuyện từ một ý định ban đầu rất đơn giản đã dẫn đến một điều học mới.
Chuyện là, Hôm ấy, một người đàn ông nói với vợ:
“Anh sẽ dâng y đến Ngài Upananda.”
Tình cờ, một vị tỳ khưu đang đi khất thực nghe được câu nói ấy. Vị ấy liền tìm đến gặp Ngài Upananda và báo lại:
“Thưa Ngài Upananda, Ngài thật có nhiều phước báu. Có một người đàn ông ở chỗ kia vừa nói với vợ rằng: ‘Tôi sẽ dâng y đến Ngài Upananda.’”
Ngài Upananda nghe vậy thì nói:
“Người ấy là người hộ độ cho tôi.”
Rồi Ngài tìm đến gặp người đàn ông ấy.
Ngài hỏi:
“Này đạo hữu, tôi nghe nói đạo hữu có ý định dâng y cho tôi, có đúng không?”
Người đàn ông đáp:
“Thưa Ngài, đúng là tôi có khởi ý như vậy. Tôi nghĩ rằng: ‘Tôi sẽ dâng y đến Ngài Upananda.’”
Đến đây, lẽ ra câu chuyện có thể dừng lại ở một lời phát nguyện đơn giản.
Nhưng Ngài Upananda nói tiếp:
“Nếu đạo hữu thật sự có ý định dâng y cho tôi, thì hãy mua loại y có hình thức như thế này. Tôi sẽ không sử dụng y được dâng thì tôi còn biết làm gì với nó?”
Ngài bắt đầu chỉ dẫn cụ thể về loại y mà người đàn ông nên mua.
Người đàn ông nghe xong thì không vui.
Ông phàn nàn, chê trách các vị sa-môn Thích tử:
“Những người này thật là ham muốn quá độ, không biết đủ. Muốn dâng y cho họ cũng chẳng dễ dàng gì. Vì sao Ngài Upananda, khi tôi chưa hề hỏi trước, chưa hề thỉnh cầu trước, lại tự mình đến đây rồi chỉ dẫn tôi phải mua y như thế nào?”
Những lời ấy đến tai các vị tỳ khưu khác.
Các vị ít ham muốn, biết đủ nghe vậy cũng không đồng tình với việc làm của Ngài Upananda. Các vị trách rằng:
“Vì sao Ngài Upananda, khi gia chủ chưa thỉnh cầu trước, lại tự mình đến gặp gia chủ rồi đưa ra sự căn dặn về y?”
Sau đó, các vị đem sự việc trình lên Đức Phật.
Đức Phật gọi Ngài Upananda đến và hỏi:
“Này Upananda, có đúng là ngươi khi chưa được gia chủ thỉnh cầu trước đã đi đến gặp người ấy và đưa ra sự căn dặn về y không?”
Ngài Upananda thưa:
“Bạch Thế Tôn, đúng vậy.”
Đức Phật hỏi tiếp:
“Người ấy có phải là thân quyến của ngươi không?”
Ngài đáp:
“Bạch Thế Tôn, không phải.”
Đức Phật khi ấy quở trách:
“Này kẻ rồ dại, người không phải là thân quyến thì không biết điều gì thích hợp hay không thích hợp đối với ngươi. Họ cũng không biết điều gì làm ngươi hài lòng hay không hài lòng. Vậy tại sao khi chưa được thỉnh cầu trước, ngươi lại đi đến gặp gia chủ và đưa ra sự căn dặn về y?”
Rồi Đức Phật chỉ ra một điều quan trọng hơn.
Một vị xuất gia không chỉ cần giữ mình khỏi việc làm sai. Cách mình cư xử còn phải giúp người khác có thêm niềm tin. Nếu một người chưa có niềm tin nhìn thấy vị xuất gia cư xử như đang đòi hỏi vật chất, họ có thể càng không muốn tin. Còn người đã có niềm tin cũng có thể bị giảm lòng tin.
Vì lý do đó, Đức Phật thiết lập điều học này.
Điều học nói về trường hợp một nam gia chủ hoặc nữ gia chủ không phải là thân quyến, đã chuẩn bị sẵn tiền hoặc vật dùng để mua y và dành riêng cho một vị tỳ khưu.
Ví dụ, người ấy đã quyết định:
“Với số tiền này, tôi sẽ mua một bộ y rồi dâng cho vị tỳ khưu tên như thế này.”
Nhưng vị tỳ khưu ấy chưa được gia chủ thỉnh cầu trước.
Chưa có ai hỏi:
“Thưa Ngài, Ngài cần loại y như thế nào?”
Hay:
“Tôi nên mua y cho Ngài như thế nào?”
Mà vị tỳ khưu tự mình đi đến nhà gia chủ, hoặc gặp gia chủ ở bất cứ nơi nào, rồi nói:
“Này đạo hữu, nếu đã chuẩn bị số tiền mua y cho tôi thì thật tốt. Hãy dùng số tiền ấy mua cho tôi loại y như thế này, dài như thế này, rộng như thế này, chắc như thế này, hoặc mịn như thế này, rồi dâng cho tôi.”
Nếu làm như vậy vì muốn có được loại y tốt hơn, đẹp hơn hoặc có giá trị cao hơn, thì vị tỳ khưu đã vượt quá giới hạn.
Nếu gia chủ thực sự mua y theo lời căn dặn ấy, ngay trong lúc thực hiện việc đó, vị tỳ khưu phạm tác ác. Khi đã nhận được y, vị ấy phạm ưng xả đối trị. Bộ y ấy phải được xả bỏ.
Y có thể được xả đến hội chúng, đến một nhóm tỳ khưu, hoặc đến một vị tỳ khưu riêng lẻ, theo đúng cách thức Đức Phật đã quy định.
Vị tỳ khưu có thể nói:
“Bạch các Ngài, bộ y này của tôi, khi chưa được thỉnh cầu trước, tôi đã đi đến gặp gia chủ không phải là thân quyến và đưa ra sự căn dặn về y. Nay bộ y này cần được xả bỏ. Tôi xin xả bỏ bộ y này đến hội chúng.”
Sau đó, hội chúng xử lý theo đúng thủ tục và cuối cùng có thể trao trả lại y cho vị ấy.
Nhưng để hiểu chính xác điều học này, Đức Phật còn giải thích từng trường hợp.
“Dành riêng cho vị tỳ khưu” nghĩa là người ấy nghĩ đến một vị tỳ khưu cụ thể và chuẩn bị vật dâng vì nhu cầu của vị ấy.
“Không phải là thân quyến” nghĩa là không có quan hệ họ hàng trong phạm vi bảy đời tổ tiên, tính từ cả bên cha lẫn bên mẹ.
“Nam gia chủ” là bất cứ người nam nào đang sống trong căn nhà ấy.
“Nữ gia chủ” là bất cứ người nữ nào đang sống trong căn nhà ấy.
Còn “số tiền mua y” không chỉ giới hạn ở tiền theo nghĩa ngày nay. Trong cách giải thích của điều học, nó bao gồm vàng, tiền vàng, ngọc ma-ni, ngọc trai, đá quý, pha lê, vải vóc, chỉ sợi hoặc bông vải — tức những thứ đã được chuẩn bị để đổi lấy y.
Điều quan trọng nằm ở chỗ: vật ấy đã được chuẩn bị sẵn cho việc mua y, nhưng vị tỳ khưu chưa được gia chủ hỏi trước mà đã chủ động đến yêu cầu một loại y cụ thể.
Nếu vị tỳ khưu biết rõ người ấy không phải thân quyến, vẫn làm như vậy, thì phạm ưng xả đối trị.
Nếu vị tỳ khưu nghi ngờ người ấy có phải thân quyến hay không, vẫn làm như vậy, cũng phạm ưng xả đối trị.
Nếu người ấy thực ra không phải thân quyến nhưng vị tỳ khưu lầm tưởng là thân quyến, vẫn làm như vậy thì cũng phạm ưng xả đối trị.
Còn nếu người ấy thực sự là thân quyến thì trường hợp lại khác.
Nếu vị tỳ khưu lầm tưởng người thân là người không phải thân quyến, thì phạm tác ác.
Nếu nghi ngờ người ấy có phải thân quyến hay không, thì phạm tác ác.
Nhưng nếu biết rõ người ấy là thân quyến thì không phạm.
Đức Phật cũng chỉ ra những trường hợp được miễn.
Nếu là người thân quyến, hoặc gia chủ đã chủ động thỉnh cầu trước, hoặc vị tỳ khưu đang nhờ mua y cho một vị khác, hoặc đang sử dụng vật sở hữu của chính mình, hoặc vị tỳ khưu khuyên một người vốn định mua y giá cao hãy mua loại y giá thấp hơn, hoặc vị tỳ khưu bị điên, hoặc là vị phạm đầu tiên khi điều học chưa được thiết lập, thì không phạm tội.
Như vậy, điều Đức Phật ngăn lại không đơn giản là chuyện “không được nói về y”.
Điểm chính nằm ở sự chủ động đòi hỏi.
Một người không phải thân quyến đã tự nguyện chuẩn bị vật để dâng. Nhưng khi vị tỳ khưu chưa được hỏi mà đã tự mình đến chỉ dẫn:
“Hãy mua cho tôi loại này. Hãy mua loại tốt hơn. Hãy mua loại dài hơn, rộng hơn, chắc hơn, mịn hơn.”
thì lòng ham muốn vật chất đã chen vào việc nhận sự cúng dường.
Và chính chỗ ấy Đức Phật đặt ra giới hạn.
Và một lần khác, nhân vật chính vẫn là Ngài Upananda, một vị tỳ khưu thuộc dòng Thích Ca. Hai người đàn ông vốn đã có ý định dâng y cho Ngài. Nhưng câu chuyện trở nên khác đi khi Ngài Upananda nghe được ý định ấy và tự mình tìm đến gặp họ.
Ngài Upananda nói:
“Hai người ấy là những người hộ độ cho tôi.”
Rồi Ngài đi thẳng đến gặp hai người đàn ông đó.
Ngài hỏi:
“Nghe nói các đạo hữu có ý định dâng y cho tôi, có đúng không?”
Hai người đáp:
“Thưa Ngài, đúng vậy. Chúng tôi đã khởi ý định dâng y đến Ngài.”
Đến đây, nếu chỉ nhận tấm lòng của họ thì câu chuyện có lẽ đã không có gì đáng nói.
Nhưng Ngài Upananda lại nói tiếp:
“Nếu các đạo hữu thật sự muốn dâng y cho tôi thì nên dâng loại y có hình thức như thế này.”
Nói rồi Ngài chỉ dẫn cụ thể loại y mình mong muốn.
Ngài còn nói thêm một câu:
“Nếu tôi không sử dụng được những y được dâng ấy thì tôi sẽ làm gì với chúng?”
Nghe vậy, hai người đàn ông bắt đầu khó chịu.
Họ phàn nàn với nhau rằng:
“Các vị sa-môn Thích tử này thật là ham muốn quá nhiều, không biết đủ. Dâng y cho các vị ấy thật chẳng dễ dàng gì. Tại sao Ngài Upananda lại tự mình đến đây và chỉ dẫn chúng ta phải mua y như thế nào, trong khi chúng ta chưa hề hỏi Ngài?”
Những lời phàn nàn ấy nhanh chóng đến tai các tỳ khưu khác.
Các vị ít ham muốn, biết đủ cũng không hài lòng. Các vị nói:
“Vì sao Ngài Upananda, khi chưa được những gia chủ ấy thỉnh cầu trước, lại tự mình đến gặp họ và đưa ra sự căn dặn về y?”
Sau đó, các tỳ khưu trình sự việc lên Đức Phật.
Đức Phật gọi Ngài Upananda đến và hỏi thẳng:
“Này Upananda, có đúng là ngươi chưa được thỉnh cầu trước mà đã đi đến gặp các gia chủ và đưa ra sự căn dặn về y không?”
Ngài Upananda trả lời:
“Bạch Thế Tôn, đúng vậy.”
Đức Phật hỏi tiếp:
“Những người ấy có phải là thân quyến của ngươi không?”
“Bạch Thế Tôn, không phải.”
Lúc ấy, Đức Phật quở trách Ngài Upananda.
Vì sự việc ấy, Đức Phật chế định điều học.
Nội dung điều học này đi sâu hơn câu chuyện ban đầu.
Giả sử có hai người nam gia chủ, hoặc hai người nữ gia chủ, không phải là thân quyến của vị tỳ khưu.
Họ đã chuẩn bị những vật dùng để mua y và có ý định riêng:
“Chúng tôi sẽ dùng những vật này để mua y rồi dâng cho vị tỳ khưu ấy.”
Nhưng họ chưa hề hỏi vị tỳ khưu:
“Thưa Ngài, Ngài cần loại y như thế nào?”
Hay:
“Chúng tôi nên mua y cho Ngài ra sao?”
Nếu lúc ấy vị tỳ khưu tự mình đi đến và nói:
“Hai vị hãy gom những khoản này lại thành một, rồi mua cho tôi một tấm y như thế này, dài như thế này, rộng như thế này, chắc như thế này, hoặc mịn như thế này.”
Thì vấn đề không còn đơn giản là nhận sự cúng dường nữa.
Bởi vì vị ấy đang chủ động hướng dẫn người khác mua một món đồ tốt hơn, đắt hơn, đúng theo điều mình mong muốn.
Nếu họ thực hiện việc mua y theo lời vị ấy, ngay trong lúc vị ấy can thiệp vào việc mua sắm như vậy thì phạm tội tác ác.
Đến khi vị ấy thực sự nhận được tấm y, thì phạm tội ưng xả đối trị.
Tức là tấm y ấy không thể cứ thế giữ lại để sử dụng. Vị tỳ khưu phải xả bỏ tấm y theo đúng thủ tục. Tấm y có thể được xả đến hội chúng, đến một nhóm tỳ khưu, hoặc đến một vị tỳ khưu khác; sau đó có thể được trao trả lại theo đúng quy định.
Đức Phật cũng chỉ rõ từng trường hợp.
Nếu người ấy không phải là thân quyến, vị tỳ khưu biết rõ họ không phải thân quyến, và chưa được họ thỉnh cầu mà vẫn đến đưa ra sự căn dặn về y, thì phạm ưng xả đối trị.
Nếu biết họ không phải thân quyến nhưng còn nghi ngờ, vẫn phạm.
Nếu họ không phải thân quyến nhưng vị ấy lầm tưởng họ là thân quyến, vẫn phạm.
Ngược lại, nếu họ thật sự là thân quyến mà vị ấy lầm tưởng họ không phải thân quyến, thì chỉ phạm tác ác.
Nếu biết họ là thân quyến thì không phạm.
Và Đức Phật cũng nêu những trường hợp được miễn: khi người cúng dường là thân quyến; khi họ đã chủ động thỉnh cầu trước; khi y ấy thực sự dành cho một vị khác; khi vị tỳ khưu dùng vật sở hữu của chính mình để yêu cầu mua loại rẻ hơn thay vì đắt hơn; hoặc khi vị ấy bị điên hay là người vi phạm đầu tiên.
Như vậy, điều học không phải cấm một vị tỳ khưu nhận y.
Cũng không phải cấm người cư sĩ dâng y.
Điều Đức Phật ngăn lại là sự chủ động đòi hỏi và can thiệp vào lòng tốt của người khác để có được món đồ tốt hơn theo ý mình, nhất là khi người ấy chưa hề hỏi.
Góc nhìn cuộc sống từ điều học về Y thứ 8 và 9.
Có một điều rất đáng suy nghĩ trong câu chuyện này.
Người đàn ông ban đầu tự nguyện muốn cho.
Không ai ép ông.
Ông cũng đã có lòng kính trọng và muốn làm một việc thiện.
Nhưng chỉ một bước đi quá xa của người nhận cũng có thể làm thay đổi hoàn toàn cảm giác của người cho.
Ban đầu, người đàn ông nghĩ:
“Tôi muốn dâng y.”
Sau khi bị chỉ dẫn phải mua loại y nào, ông lại nghĩ:
“Dâng y cho những người này thật khó.”
Chuyện ấy rất đời thường.
Trong gia đình cũng vậy. Một người tự nguyện giúp ta. Nếu ta biết ơn, họ thường muốn giúp lần sau. Nhưng nếu lần nào họ giúp cũng nghe ta nói:
“Lần sau mua loại tốt hơn nhé.”
“Cái này rẻ quá.”
“Đã mua thì mua loại xịn một chút.”
thì món quà ban đầu là sự tự nguyện. Sau vài lần, nó biến thành một thứ khiến người cho cảm thấy mình đang bị đòi hỏi.
Đức Phật nhìn rất sâu vào điểm này.
Vấn đề không chỉ nằm ở món đồ. Vấn đề nằm ở lòng muốn có thêm của người nhận.
Một người có thể nhận một món quà rất nhỏ mà vẫn khiến người tặng cảm thấy ấm lòng. Ngược lại, một người có thể nhận một món quà rất lớn nhưng vẫn khiến người tặng thấy nặng nề.
Bởi vậy, biết đủ không có nghĩa là sống thiếu thốn một cách máy móc.
Biết đủ là khi người khác cho mình bằng lòng tự nguyện, mình không biến lòng tốt của họ thành một cái cớ để đòi hỏi thêm.
Điều này càng đáng nhớ trong thời nay.
Ở công việc, một đồng nghiệp giúp ta một lần. Nếu ta biết ơn, mối quan hệ tốt lên. Nhưng nếu ta lập tức xem sự giúp đỡ ấy là “nhiệm vụ” của họ, lần sau ta sẽ dễ dàng đòi hỏi nhiều hơn.
Trong các mối quan hệ cũng vậy.
Một người yêu thương ta và chủ động làm điều gì đó cho ta. Nếu ta cứ so sánh:
“Người khác làm được nhiều hơn.”
“Cái này chưa đủ tốt.”
“Đáng lẽ phải thế này.”
thì tình cảm tự nguyện rất dễ biến thành áp lực.
Và trên mạng xã hội, điều này còn rõ hơn nữa. Khi đã quen với việc người khác cho mình sự chú ý, lượt thích, tiền bạc, nội dung hay sự giúp đỡ, lòng muốn rất dễ chuyển từ “người ta tự nguyện cho mình” sang “người ta phải cho mình như thế này mới được.”
Khoảng cách giữa hai điều ấy đôi khi chỉ là một bước rất nhỏ.
Điều học thứ tám nhắc ta dừng lại ngay ở bước đó.
Khi người khác muốn cho, hãy để lòng tốt của họ được giữ nguyên là lòng tốt. Đừng vì mình muốn một thứ tốt hơn mà làm cho người đang cho mình cảm thấy họ chưa bao giờ cho đủ.
Đức Phật không chỉ dạy người xuất gia cách nhận một bộ y.
Ngài đang chỉ cho con người một cách sống rất tinh tế:
Đừng biến sự tự nguyện của người khác thành quyền được đòi hỏi của mình.
Biết dừng đúng lúc, đôi khi chính là cách giữ cho một món quà vẫn còn nguyên vẻ đẹp của nó.
Nguồn:
Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Ưng Xả (Tỳ khưu Indacanda)