#39 Trao đổi bằng vàng bạc | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy

Tóm lược điều học về Tơ tằm thứ 9.

Khi ấy, Đức Phật đang ở thành Xá-vệ, tại Kỳ Viên, tu viện của ông Cấp Cô Độc.

Trong thời gian đó, nhóm sáu vị tỳ khưu thường xuyên thực hiện việc trao đổi bằng vàng bạc dưới nhiều hình thức. Chuyện này đến tai dân chúng. Họ bắt đầu phàn nàn, chê trách các sa-môn Thích tử rằng. người xuất gia mà lại trao đổi vàng bạc, chẳng khác gì người tại gia đang chạy theo chuyện tiền của.

Các vị tỳ khưu khác nghe được lời chê trách ấy, cũng không đồng tình. Sự việc cuối cùng được trình lên Đức Phật. Từ đó, Ngài khiển trách nhóm sáu vị, và chế định điều học này.

Đức Phật hỏi các vị tỳ khưu trong nhóm sáu vị, có thật sự trao đổi vàng bạc dưới nhiều hình thức hay không. Các vị thưa rằng đúng.

Đức Phật khiển trách. Ngài chỉ rõ rằng việc làm ấy không khiến người chưa có niềm tin khởi lên niềm tin, cũng không làm cho người đã có niềm tin thêm vững chắc. Một người xuất gia, mà trực tiếp tham gia chuyện đổi chác tiền bạc, thì rất dễ khiến người đời nhìn vào, và nghĩ rằng đời sống tu hành, cũng chẳng khác gì đời sống chạy theo tiền của.

Vì vậy, Đức Phật đặt ra điều học:

Vị tỳ khưu nào tiến hành việc trao đổi bằng vàng bạc dưới nhiều hình thức, thì vật ấy phải được xả bỏ, và vị ấy phạm tội ưng xả đối trị.

Ở đây, “vàng bạc” không chỉ đơn giản là một thỏi vàng hay một món bạc. Điều học bao gồm cả những thứ được dùng làm tiền, hoặc dùng trong việc mua bán, chẳng hạn đồng tiền, các loại tiền xu, và những vật có giá trị được sử dụng để trao đổi.

“Dưới nhiều hình thức” cũng được giải thích khá rộng. Đó có thể là vật đã được chế tác thành trang sức, như vật đeo trên đầu, cổ, tay, chân, hông; cũng có thể là vàng bạc còn nguyên dạng, chưa được chế tác; hoặc gồm cả hai loại.

Điểm quan trọng nằm ở chữ “trao đổi”.

Nếu một vị lấy vật bằng vàng bạc đã được chế tác, đổi lấy một vật khác đã được chế tác, phạm tội. Nếu một bên đã chế tác, một bên chưa chế tác, cũng phạm tội. Cả hai bên đều chưa chế tác, vẫn phạm tội. Nói cách khác, hình thức trao đổi có thay đổi thế nào, cũng không làm mất đi lỗi. Chỉ cần vị tỳ khưu thực hiện việc trao đổi vàng bạc, thì đều rơi vào điều học này.

Nhưng đây chưa phải là hết. Đức Phật còn quy định rất rõ phải làm gì với món vàng bạc đã được trao đổi.

Vị tỳ khưu ấy phải mang vật đó đến giữa hội chúng. Vị ấy đắp thượng y lệch một bên vai, cung kính đảnh lễ các vị trưởng thượng, rồi ngồi xuống, chắp tay và thưa rằng mình đã tiến hành việc trao đổi bằng vàng bạc, nay vật này cần được xả bỏ, và xin xả bỏ vật ấy đến hội chúng.

Sau khi xả bỏ vật, vị ấy phải sám hối tội.

Nếu lúc đó có người phụ việc chùa, hoặc nam cư sĩ đến, hội chúng có thể bảo người ấy: “Đạo hữu, hãy nhận biết vật này.”

Nếu người ấy hỏi: “Vậy với vật này, nên đem lại thứ gì?”, các vị tỳ khưu không được chỉ đích danh một món hàng cụ thể, để yêu cầu đổi lấy. Không được nói: “Hãy đem bơ này”, “hãy đem dầu kia”, hay chỉ một món hàng cụ thể.

Chỉ được nói đến những vật được phép sử dụng, như bơ lỏng, dầu ăn, mật ong hoặc đường mía.

Nếu người ấy dùng số vàng bạc đó để đổi lấy một trong những vật được phép rồi mang về, hội chúng có thể thọ dụng những vật ấy, ngoại trừ vị tỳ khưu đã trực tiếp nhận vàng bạc.

Nếu không thể giải quyết theo cách đó, người tỳ khưu phải bảo người ấy quăng bỏ số vàng bạc.

Nếu người ấy chịu quăng bỏ thì tốt.

Còn nếu người ấy không chịu quăng bỏ, hội chúng phải chỉ định một vị tỳ khưu có đủ năm phẩm chất, để làm người quăng bỏ vàng bạc. Vị ấy phải là người không bị lòng ưa thích chi phối, không bị sân hận chi phối, không bị si mê chi phối, không bị sợ hãi chi phối, và quan trọng nhất là phải biết rõ vật đã được quăng bỏ hay chưa.

Sau khi được chỉ định, vị tỳ khưu ấy phải quăng bỏ vàng bạc, mà không được làm dấu hiệu cho người khác biết vật đang nằm ở đâu, hoặc hướng nào.

Nếu vừa làm dấu hiệu vừa quăng bỏ thì phạm tội tác ác.

Phần cuối điều học còn nói đến những trường hợp nhận biết và nhầm lẫn.

Nếu biết rõ đó là vàng bạc mà vẫn trao đổi, phạm tội ưng xả đối trị. Nếu nghi ngờ đó là vàng bạc mà vẫn trao đổi, cũng phạm tội. Thậm chí tưởng rằng không phải vàng bạc mà vẫn đem trao đổi, nhưng thực tế lại là vàng bạc, cũng phạm tội ưng xả đối trị.

Ngược lại, có những trường hợp thực tế, không phải vàng bạc, nhưng vị tỳ khưu lại tưởng là vàng bạc rồi trao đổi, thì chỉ phạm tội tác ác. Nếu nghi ngờ rồi trao đổi cũng phạm tội tác ác.

Còn nếu vật ấy thực sự không phải vàng bạc, và vị tỳ khưu biết rõ không phải vàng bạc thì không phạm tội.

Người bị điên được miễn. Và vị vi phạm lần đầu tiên, trước khi điều học này được Đức Phật chế định, cũng không phạm tội.

Nhìn kỹ toàn bộ điều học, ta thấy Đức Phật không chỉ cấm một hành động đơn lẻ là “đụng vào vàng bạc”. Ngài đang ngăn cả một con đường: từ việc cầm giữ tiền bạc, đến trao đổi, rồi dần dần tham gia vào việc mua bán và vận hành theo cách sống của người tại gia.

Góc nhìn cuộc sống từ điều học về Tơ tằm thứ 9

Có một điều rất đáng suy ngẫm ở đây: Đức Phật không chỉ hỏi “việc này có làm hại bản thân vị tỳ khưu không?” Ngài còn nhìn sang người đang đứng bên ngoài và hỏi: “Người khác sẽ nhìn đời sống tu hành này như thế nào?”

Đó là lý do Ngài nói việc làm ấy, không khiến người chưa có niềm tin khởi lên niềm tin, cũng không khiến người đã có niềm tin thêm vững chắc.

Trong đời sống hôm nay cũng vậy.

Một người có thể tự nhủ: “Tôi làm việc này chẳng có gì sai. Tôi chỉ đổi một món đồ thôi.” Nhưng nếu hành động ấy dần khiến mình trở thành người sống vì tiền, nghĩ về tiền, tính toán lợi ích trong mọi mối quan hệ, thì vấn đề không còn nằm ở một lần trao đổi nữa.

Nó nằm ở hướng đi của đời sống.

Điều học này cũng cho ta một cách nhìn rất thực tế về tiền bạc. Tiền tự nó không phải là thứ, cần để ta căm ghét hay sợ hãi. Vấn đề là khi tâm bắt đầu bị nó kéo đi.

Ban đầu chỉ là: “Đổi cái này lấy cái kia.”

Rồi thành: “Nếu đổi cách này thì có lợi hơn không?”

Rồi thành: “Làm sao để kiếm thêm?”

Rồi đến một lúc, những mối quan hệ, thời gian, công việc, thậm chí cả sự bình yên của mình cũng bị đem lên bàn cân lợi ích.

Người đời thường nghĩ mất tự do là khi không có tiền. Nhưng đôi khi một người có rất nhiều tiền, mà tâm lúc nào cũng phải tính toán, lo giữ, lo tăng, lo mất, thì bên trong lại chẳng tự do chút nào.

Đức Phật nhìn thấy nguy cơ ấy từ rất sớm. Vì vậy, với đời sống xuất gia, Ngài đặt một ranh giới rất rõ. Không phải để làm cho người tu trở nên nghèo khổ, mà để giữ cho đời sống ấy không bị tiền bạc dẫn đường.

Và với người sống đời tại gia như chúng ta, bài học có thể được áp dụng theo một cách khác.

Không nhất thiết phải tránh tiền. Ta vẫn làm việc, kiếm tiền, trả tiền nhà, nuôi gia đình và sử dụng tiền mỗi ngày. Nhưng thỉnh thoảng nên tự hỏi mình một câu rất thật:

“Mình đang sử dụng tiền, hay tiền đang bắt đầu sử dụng mình?”

Nếu một ngày ta nhận ra mình không còn đủ thời gian cho cha mẹ, vì công việc kiếm tiền, không còn đủ sự bình yên, vì lúc nào cũng so sánh thu nhập, không còn nhìn người khác bằng tình cảm, mà chỉ nhìn họ bằng lợi ích, thì có lẽ đã đến lúc dừng lại.

Bài học sâu nhất của điều học này không nằm ở chuyện vàng hay bạc.

Nó nằm ở việc giữ cho tâm mình đừng biến mọi thứ trên đời thành một cuộc trao đổi.

Bởi có những thứ càng đem ra tính toán, ta càng nghèo đi: một bữa cơm với cha mẹ, một cuộc trò chuyện chân thành, một tình bạn không vụ lợi, hay chỉ đơn giản là một buổi chiều ngồi yên, mà không cần phải kiếm thêm bất cứ điều gì.

Đức Phật đặt giới hạn với vàng bạc để bảo vệ sự trong sạch của đời sống xuất gia. Còn chúng ta, giữa một thế giới mà gần như mọi thứ đều có thể được quy thành tiền, có lẽ cũng cần tự đặt cho mình một vài ranh giới như thế.

Để kiếm sống mà không đánh mất cuộc sống.
Để có tiền mà không để tiền quyết định mình là ai.

---

Nguồn:

• Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
• Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Ưng Xả (Tỳ khưu Indacanda)
• https://www.budsas.org/uni/index.htm