#19 Giới Tăng Tàng thứ 13 - sự dễ duôi | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Bối cảnh ra đời giới Tăng Tàng thứ 13
Đức Phật đang ở thành Xá-vệ, tại Kỳ Viên, tu viện của ông Cấp Cô Độc.
Khi ấy, nhóm tỳ khưu Assaji và Punabbasuka sống tại vùng Ki-ta-gi-ri. Cách sống của họ khiến dân chúng dần mất niềm tin nơi chư Tăng.
Một vị tỳ khưu đi ngang qua vùng này đã tận mắt chứng kiến sự việc. Một cư sĩ trong vùng liền nhờ vị ấy mang câu chuyện đến thưa lại với Đức Phật.
Tóm lượt giới Tăng Tàng thứ 13
Câu chuyện bắt đầu từ một điều tưởng như rất nhỏ.
Nhóm Assaji và Punabbasuka sống tại Ki-ta-gi-ri nhưng không giữ nếp sống của một vị xuất gia. Họ trồng hoa, tưới hoa, hái hoa rồi làm đủ loại tràng hoa. Có khi họ tự làm, có khi sai người khác làm.
Những tràng hoa ấy được đem tặng cho phụ nữ trong các gia đình, từ những người phụ nữ đã có gia đình, các cô gái trẻ cho đến các cô dâu và người hầu.
Không chỉ vậy, họ còn sinh hoạt quá gần gũi với phụ nữ. Họ ăn chung đĩa, uống chung cốc, ngồi chung chỗ, thậm chí nằm chung giường, chung tấm trải và tấm đắp.
Họ ăn uống sai giờ. Họ uống rượu. Họ đeo dây chuyền, dùng nước hoa và phấn thơm. Họ nhảy múa, ca hát, chơi đàn và vui đùa.
Thậm chí, khi một người phụ nữ đang nhảy múa, ca hát, chơi đàn hay vui đùa, họ cũng tham gia cùng.
Rồi họ chơi đủ thứ trò. Cờ, xúc xắc, đấu vật, đánh nhau, đua xe, bắn cung, cưỡi voi, cưỡi ngựa, điều khiển xe, đao kiếm. Có lúc họ còn trải y ca-sa ngay giữa nhà rồi mời một cô vũ nữ đến nhảy trên đó và vỗ tay tán thưởng.
Nói đơn giản, họ đã biến đời sống của người xuất gia thành một cuộc vui chơi giống đời sống thế tục.
Một ngày nọ, một vị tỳ khưu từ xứ Ca-si đi đến Xá-vệ để gặp Đức Phật. Trên đường, vị ấy dừng chân tại Ki-ta-gi-ri.
Buổi sáng, vị tỳ khưu mặc y, cầm bát đi khất thực. Vị ấy đi rất chững chạc. Mắt nhìn xuống. Khi đi, đứng, quay lại hay co duỗi tay chân đều giữ sự tỉnh táo và kín đáo.
Nhưng người dân trong vùng lại không thích vị tỳ khưu ấy.
Họ nhìn vị ấy rồi nghĩ:
“Người này trông chẳng thân thiện chút nào. Ai sẽ muốn đem thức ăn cho một người như vậy?”
Trong mắt họ, nhóm Assaji và Punabbasuka mới là những vị “dễ gần”. Họ nói chuyện vui vẻ, luôn cười, mời người khác đến chơi, khuôn mặt lúc nào cũng tươi tỉnh.
Vì thế, dân chúng thích cúng thức ăn cho nhóm ấy hơn.
Đây là một chi tiết rất đáng chú ý.
Những người đang sống sai lại được dân chúng thích. Còn người giữ nếp sống nghiêm túc thì lại bị xem là khó gần.
May thay, một cư sĩ đã nhìn thấy vị tỳ khưu ấy.
Ông đến đảnh lễ rồi hỏi:
“Thưa ngài, ngài đã nhận được thức ăn chưa?”
Vị tỳ khưu trả lời:
“Chưa.”
Người cư sĩ liền mời vị ấy về nhà, dâng thức ăn rồi hỏi vị ấy đang đi đâu.
Vị tỳ khưu nói mình đang trên đường đến Xá-vệ để gặp Đức Phật.
Người cư sĩ nghe vậy liền nhờ vị tỳ khưu chuyển lời đến Đức Phật.
Ông kể rằng đời sống của chư Tăng ở Ki-ta-gi-ri đã bị hư hỏng. Nhóm Assaji và Punabbasuka có nhiều hành vi sai trái. Vì những hành vi ấy, những gia đình trước đây có lòng tin nay đã mất lòng tin. Việc cúng dường cho hội chúng cũng bị gián đoạn.
Ông nói một câu rất đau lòng:
Những tỳ khưu tốt đã rời đi, còn những tỳ khưu xấu thì ở lại.
Vì vậy, ông mong Đức Phật phái những vị tỳ khưu tốt đến Ki-ta-gi-ri để đời sống của chư Tăng ở đó có thể được duy trì.
Vị tỳ khưu tiếp tục đến Xá-vệ.
Khi gặp Đức Phật, Đức Phật hỏi thăm sức khỏe, hỏi đường đi có mệt không và hỏi vị ấy từ đâu đến.
Vị tỳ khưu kể lại toàn bộ câu chuyện ở Ki-ta-gi-ri, từ cuộc gặp với người cư sĩ cho đến lời nhờ chuyển đến Đức Phật.
Nghe xong, Đức Phật triệu tập hội chúng tỳ khưu.
Ngài hỏi:
“Có đúng nhóm Assaji và Punabbasuka đang sống như vậy không?”
Các tỳ khưu xác nhận là đúng.
Đức Phật khiển trách họ.
Không phải chỉ vì họ vui chơi.
Điều nghiêm trọng hơn là cách sống ấy đã làm tổn hại đến niềm tin của người khác. Những người vốn có lòng tin nay mất lòng tin. Những người chưa có lòng tin lại càng không thể phát sinh lòng tin.
Một đời sống sai của người tu không chỉ là chuyện riêng của người đó. Nó có thể làm người khác quay lưng với con đường tu học.
Sau khi khiển trách nhóm Assaji và Punabbasuka, Đức Phật gọi Ngài Xá-lợi-phất và Ngài Mục-kiền-liên.
Ngài bảo hai vị hãy đến Ki-ta-gi-ri và thực hiện việc buộc nhóm Assaji và Punabbasuka rời khỏi vùng ấy.
Hai vị thưa rằng nhóm này dữ tợn và thô lỗ. Nếu chỉ đi một mình thì khó xử lý.
Đức Phật bảo họ hãy đi cùng nhiều tỳ khưu.
Rồi Đức Phật chỉ rõ cách thực hiện.
Trước hết, phải quở trách.
Nếu chưa đủ, phải nhắc nhở.
Sau đó phải xác định rõ lỗi.
Cuối cùng, hội chúng mới chính thức thực hiện hành sự, thông báo ba lần và quyết định rằng nhóm Assaji và Punabbasuka không được tiếp tục cư trú tại Ki-ta-gi-ri.
Như vậy, việc xử lý không được làm theo cảm tính.
Không phải thích ai thì đuổi, ghét ai thì đuổi.
Phải có lỗi rõ ràng, phải được nhắc nhở, phải có cơ hội sửa đổi, rồi mới đến bước xử lý chính thức của hội chúng.
Ngài Xá-lợi-phất và Ngài Mục-kiền-liên cùng các tỳ khưu đến Ki-ta-gi-ri và thực hiện hành sự xua đuổi.
Nhưng nhóm Assaji và Punabbasuka lại không chịu sửa mình.
Họ không nghiêm túc thực hiện bổn phận. Không thu thúc. Không cố gắng sửa đổi. Không tìm cách làm hài lòng hội chúng.
Ngược lại, họ mắng chửi, nói xấu và cho rằng hội chúng thiên vị.
Họ nói các tỳ khưu vì thương người này nên xử lý người này, vì ghét người kia nên xử lý người kia. Hoặc vì si mê, vì sợ hãi mà đối xử không công bằng.
Cuối cùng, họ bỏ đi. Một số người còn hoàn tục.
Các tỳ khưu khác nghe vậy liền phàn nàn. Họ hỏi tại sao đã bị hội chúng xử lý mà nhóm Assaji và Punabbasuka vẫn không chịu sửa đổi, lại còn mắng chửi, nói xấu và bỏ đời sống xuất gia.
Sự việc một lần nữa được trình lên Đức Phật.
Đức Phật xác nhận rằng hành vi ấy là sai.
Rồi Ngài đưa ra điều học.
Một vị tỳ khưu sống nương tựa vào một làng hay thị trấn, nếu trở thành người làm hư hỏng các gia đình và có những hành động sai trái, thì những tỳ khưu khác cần nói thẳng với vị ấy:
“Đại đức đang làm hư hỏng các gia đình. Những việc làm ấy không chỉ người ta nhìn thấy mà còn truyền tai nhau. Xin đại đức hãy rời khỏi nơi này.”
Nhưng nếu vị ấy phản bác:
“Các tỳ khưu đang thiên vị. Vì thương, vì ghét, vì si mê hay vì sợ hãi mà các vị đối xử không công bằng.”
Thì các tỳ khưu phải nói rõ:
“Đừng nói như vậy. Chúng tôi không xử lý đại đức vì thương, vì ghét, vì si mê hay vì sợ hãi. Chính hành vi của đại đức đã làm hư hỏng các gia đình.”
Nếu vị ấy vẫn cố chấp, hội chúng phải nhắc nhở đến lần thứ ba.
Nếu sau lần thứ ba vị ấy chịu dừng lại thì tốt.
Nếu vẫn không dừng, vị ấy phạm Tăng Tàng.
Kinh còn giải thích rất kỹ thế nào là “làm hư hỏng các gia đình”.
Đó không chỉ là một hành động lớn.
Có thể là tặng hoa, trái cây, bột tắm, đất sét, gỗ chà răng, tre. Có thể là chữa bệnh hoặc đi đưa tin giúp người khác theo cách không phù hợp với đời sống xuất gia.
Điểm quan trọng nằm ở hậu quả.
Một gia đình trước kia có lòng tin, nhưng vì hành vi của vị tỳ khưu mà mất lòng tin. Một người trước đây kính trọng Tam Bảo, nay không còn kính trọng nữa.
Đó mới là điều Đức Phật đặc biệt quan tâm.
Kinh cũng giải thích rõ câu “không những được nhìn thấy mà còn được nghe đồn”.
Người có mặt thì trực tiếp nhìn thấy.
Người không có mặt thì nghe người khác kể lại.
Một hành vi sai, vì thế, không dừng lại ở người thực hiện. Nó lan ra trong cộng đồng.
Sau cùng, kinh còn nói đến từng mức độ trách nhiệm khi hội chúng thực hiện hành sự.
Nếu hành sự đúng pháp mà vị tỳ khưu biết rõ vẫn không chịu dứt bỏ thì phạm Tăng Tàng.
Nếu còn nghi ngờ mà vẫn không dứt bỏ thì cũng phạm Tăng Tàng.
Ngay cả khi lầm tưởng hành sự ấy là sai pháp mà vẫn cố chấp không dứt bỏ thì vẫn phạm Tăng Tàng.
Ngược lại, nếu hành sự thực sự sai pháp thì mức lỗi được xác định khác.
Và có những trường hợp được miễn, chẳng hạn vị ấy chưa được nhắc nhở đúng cách, đã tự dứt bỏ, bị điên loạn, tâm trí rối loạn, bị đau khổ hành hạ hoặc là người đầu tiên phạm lỗi.
Điều này cho thấy giới luật không chỉ nhìn vào “có làm hay không”.
Nó còn xét cách sự việc được tiến hành, trạng thái của người phạm lỗi và việc họ có cơ hội sửa đổi hay chưa.
Góc nhìn cuộc sống từ giới Tăng Tàng thứ 13
Có một điều rất đời thường nằm giữa câu chuyện này.
Người làm đúng chưa chắc là người được thích. Người làm người khác vui chưa chắc là người đang làm đúng.
Dân chúng ở Ki-ta-gi-ri thích nhóm Assaji và Punabbasuka vì họ vui vẻ, dễ gần, biết chiều lòng người. Trong khi vị tỳ khưu nghiêm túc lại bị nhìn như một người khó gần.
Nếu chỉ nhìn vào cảm giác của mình, chúng ta rất dễ chọn nhầm người.
Điều này ngày nay cũng vậy.
Ở công ty, một người luôn đồng ý với mọi người thường được yêu thích hơn người dám nói “cách này đang có vấn đề”.
Trên mạng xã hội, người nói những điều dễ nghe thường có nhiều người theo dõi hơn người nói điều cần nghe.
Trong một gia đình, người luôn chiều theo ý mọi người có thể được xem là dễ thương. Người đặt ra giới hạn lại dễ bị cho là khó tính.
Nhưng sự yêu thích của đám đông không phải lúc nào cũng là thước đo của điều đúng.
Một điều khác còn sâu hơn.
Đức Phật không vội trừng phạt ngay từ đầu.
Ngài cho người sai cơ hội sửa đổi.
Quở trách.
Nhắc nhở.
Xác định lỗi.
Rồi mới đến hành sự của hội chúng.
Khi ai đó làm sai, mục tiêu đầu tiên không phải là thắng họ. Cũng không phải làm họ xấu hổ.
Mục tiêu là giúp họ dừng lại trước khi cái sai lan rộng.
Nhưng nếu đã được nhắc nhở rõ ràng mà vẫn cố chấp, lúc ấy cộng đồng cần có giới hạn.
Không phải vì ghét người sai.
Mà vì cần bảo vệ những người còn lại.
Và đây có lẽ là điểm đáng suy ngẫm nhất.
Một người có thể làm hỏng niềm tin của rất nhiều người chỉ bằng cách sống sai trong một vị trí mà người khác đặt niềm tin vào.
Người làm cha mẹ hiểu điều này.
Người làm quản lý hiểu điều này.
Người làm thầy hiểu điều này.
Người có ảnh hưởng trên mạng xã hội càng phải hiểu điều này.
Khi người khác nhìn vào mình để học theo, hành vi của mình không còn là chuyện riêng nữa.
Một lời nói thiếu trách nhiệm có thể làm người khác mất niềm tin.
Một hành động ích kỷ có thể khiến cả tập thể phải trả giá.
Và ngược lại, một người sống ngay thẳng, dù không nói những lời lớn lao, vẫn có thể âm thầm giữ lại niềm tin cho rất nhiều người.
Cho nên, bài kinh này không chỉ nhắc người xuất gia giữ gìn đời sống của mình.
Nó nhắc mỗi chúng ta một câu rất giản dị:
Đừng chỉ hỏi: “Mình có thích cách mình đang sống không?”
Hãy hỏi thêm:
“Người khác sẽ trở thành người như thế nào vì nhìn vào cách mình sống?”
Bởi đôi khi, thứ chúng ta đang giữ gìn không chỉ là danh dự của mình.
Mà là niềm tin của một người khác vào điều tốt đẹp.
Nguồn:
Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Tăng Tàng (Tỳ khưu Indacanda)