#31 Tấm trải nằm có trộn lẫn tơ tằm | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Tóm lược điều học về tơ tằm thứ 1
Lúc bấy giờ, Đức Phật đang ở thành A-la-vi, tại tháp thờ At-ga-la-va.
Khi ấy, các tỳ khưu nhóm Lục Sư tìm đến những người làm tơ tằm. Các vị muốn có một tấm trải nằm được làm bằng vật liệu có trộn tơ tằm, nên đã trực tiếp yêu cầu những người ấy xử lý kén tằm để làm nguyên liệu cho mình.
Nhưng lời yêu cầu ấy đã khiến những người làm tơ tằm và các tỳ khưu khác phải lên tiếng.
Và từ chuyện ấy, Đức Phật đặt ra một điều học mới.
Chuyện bắt đầu khá đơn giản.
Các tỳ khưu nhóm Lục Sư đi đến gặp những người làm tơ tằm và nói:
“Này các đạo hữu, hãy nấu nhiều kén tằm rồi bố thí cho chúng tôi. Chúng tôi muốn làm một tấm trải nằm có trộn tơ tằm.”
Nghe vậy, những người làm tơ tằm không vui chút nào.
Họ phàn nàn rằng công việc của họ vốn đã khó kiếm lời. Họ phải làm lụng để nuôi bản thân, nuôi vợ con. Vậy mà các sa-môn Thích tử lại đến yêu cầu họ nấu thật nhiều kén tằm để lấy tơ.
Mà để lấy được tơ, những con tằm trong kén sẽ bị giết.
Họ nói rằng chính vì chuyện mưu sinh mà họ đã phải gây tổn hại đến rất nhiều sinh vật nhỏ bé. Nay các vị tỳ khưu lại trực tiếp yêu cầu họ làm thêm việc ấy cho mình.
Lời phàn nàn ấy truyền đến tai các tỳ khưu khác.
Những vị ít ham muốn, biết đủ và thận trọng liền trách các tỳ khưu nhóm Lục Sư:
“Tại sao các vị lại đi đến gặp những người làm tơ tằm và yêu cầu họ nấu kén tằm để làm tấm trải nằm cho mình?”
Sau đó, sự việc được trình lên Đức Phật.
Đức Phật hỏi các tỳ khưu nhóm Lục Sư:
“Có đúng là các ngươi đã đến gặp những người làm tơ tằm và nói như vậy không?”
Các vị trả lời:
“Bạch Thế Tôn, đúng vậy.”
Đức Phật khiển trách:
“Này những kẻ rồ dại, tại sao các ngươi lại làm như vậy?”
Một việc làm như thế không thể khiến người chưa có niềm tin khởi lên niềm tin, cũng không thể khiến người đã có niềm tin càng thêm tin tưởng. Ngược lại, nó dễ làm cho người đời nhìn vào đời sống xuất gia với sự không hài lòng.
Từ sự việc ấy, Đức Phật đặt ra điều học:
Tỳ khưu nào bảo làm tấm trải nằm có trộn lẫn tơ tằm thì vật ấy phải được xả bỏ, và vị ấy phạm tội ưng đối trị.
Nhưng điều học không chỉ dừng ở việc “không được bảo làm”.
Phần giải thích tiếp theo còn nói rõ thế nào là phạm.
“Tấm trải nằm” ở đây là loại vật dụng được trải ra để nằm.
Còn “bảo làm” có nghĩa là vị tỳ khưu tự mình làm, hoặc sai người khác làm, chỉ cần trong vật ấy có trộn vào dù chỉ một sợi tơ tằm.
Trong lúc đang tiến hành việc làm thì phạm tội tác ác.
Khi tấm trải nằm đã được làm xong và vị tỳ khưu nhận được vật ấy thì phạm tội ưng xả đối trị. Nghĩa là không chỉ nhận lỗi về hành vi, mà chính vật ấy cũng phải được xả bỏ.
Vật này có thể được xả bỏ cho hội chúng, cho một nhóm tỳ khưu, hoặc cho một vị tỳ khưu riêng lẻ.
Sau khi làm thủ tục xả bỏ đúng cách, hội chúng hoặc vị tỳ khưu có thể cho lại vật ấy theo đúng quy định.
Điều học còn đi xa hơn nữa.
Nếu vị tỳ khưu tự mình làm tiếp phần việc mà chính mình chưa làm xong, thì phạm tội ưng xả đối trị.
Nếu vị ấy sai người khác làm tiếp phần mình chưa làm xong, cũng phạm tội ưng xả đối trị.
Nếu vị tự mình làm tiếp phần việc mà người khác chưa làm xong, vẫn phạm tội ưng xả đối trị.
Và nếu vị sai người khác làm tiếp phần việc mà người khác chưa làm xong, cũng vậy.
Nói cách khác, không thể nghĩ rằng:
“Ta chỉ làm một chút thôi.”
Hay:
“Ta không trực tiếp làm, ta chỉ bảo người khác làm.”
Hoặc:
“Người khác đã làm gần xong rồi, ta chỉ hoàn thành phần cuối.”
Điều học nhìn vào chính hành vi liên quan đến việc tạo ra vật dụng có trộn tơ tằm.
Tuy nhiên, nếu vị tỳ khưu làm hoặc bảo làm một vật như thế vì nhu cầu của một vị khác, thì trường hợp này phạm tội tác ác.
Nếu một người khác đã làm sẵn vật ấy rồi đem đến cho vị tỳ khưu, vị ấy nhận và sử dụng thì cũng phạm tội tác ác.
Cuối cùng, Đức Phật cũng nói rõ những trường hợp không phạm điều học này.
Nếu làm tấm màn che, thảm trải nền đất, màn che dùng làm vách ngăn, nệm hoặc gối thì không thuộc trường hợp của điều học này.
Người bị điên cũng không phạm.
Và người vi phạm lần đầu, trước khi điều học được Đức Phật chính thức chế định, cũng không phạm.
Như vậy, toàn bộ điều học đi từ một câu chuyện rất cụ thể: một vài vị tỳ khưu muốn có tấm trải nằm có tơ tằm, rồi trực tiếp yêu cầu người khác xử lý kén tằm cho mình.
Nhưng Đức Phật không chỉ xét chuyện một tấm trải nằm.
Ngài nhìn đến cách người xuất gia sống giữa xã hội, cách hành vi ấy ảnh hưởng đến người khác, và cả những tổn hại có thể phát sinh phía sau một yêu cầu tưởng như rất nhỏ.
Góc nhìn cuộc sống từ điều học về tơ tằm thứ 1
Điều làm tôi thấy đáng suy ngẫm nhất trong câu chuyện này không phải chỉ là chuyện tơ tằm.
Mà là một câu hỏi rất đời thường:
Khi mình muốn một thứ gì đó, mình có nhìn xem người khác phải làm gì để đáp ứng mong muốn của mình hay không?
Các vị tỳ khưu muốn một tấm trải nằm.
Với các vị, có thể đó chỉ là một món đồ dùng.
Nhưng để có được nguyên liệu, những người làm tơ tằm phải xử lý kén. Và phía sau công việc ấy là những sinh vật bị giết.
Một mong muốn của người này có thể trở thành gánh nặng cho người khác.
Chuyện ấy ngày nay vẫn xảy ra, chỉ là hình thức khác đi.
Ta mua một món hàng rất rẻ và chỉ nghĩ:
“Rẻ quá, mua thôi.”
Nhưng có khi đằng sau mức giá ấy là người lao động làm việc quá sức.
Ta yêu cầu một nhân viên:
“Làm thêm một chút nhé, gấp giúp anh.”
Với mình chỉ là một câu nói.
Nhưng với người kia có thể là thêm một giờ tối, thêm một đêm mất ngủ.
Ta muốn một dịch vụ thật nhanh, thật tiện, thật hoàn hảo, nhưng ít khi dừng lại hỏi:
“Để đáp ứng mong muốn của mình, người khác đang phải trả cái giá nào?”
Đó chính là điểm mà điều học này khiến người nghe phải chậm lại.
Đức Phật không chỉ dạy người xuất gia tránh một món đồ. Ngài còn nhắc rằng đời sống của một người tu phải làm cho người khác thêm tin tưởng, chứ không khiến họ cảm thấy mình đang bị lợi dụng.
Một người sống tốt không chỉ hỏi:
“Việc này có lợi cho tôi không?”
Mà còn biết hỏi thêm:
“Việc này có khiến người khác phải gánh phần mà đáng lẽ tôi không nên đẩy sang cho họ không?”
Và có lẽ đây cũng là một cách rất thực tế để tập sống tử tế.
Trước khi yêu cầu một điều gì, hãy nhìn thêm một bước phía sau nó.
Ai sẽ làm?
Ai sẽ chịu áp lực?
Ai sẽ phải hy sinh?
Và có cách nào để mình đạt được điều cần thiết mà gây ít tổn hại hơn không?
Chỉ cần chịu khó nhìn thêm một bước như vậy, rất nhiều mong muốn trong đời sẽ tự nhiên trở nên nhẹ đi.
Bởi vì đôi khi, thứ chúng ta gọi là “tiện lợi cho mình” chỉ là phần khó khăn được chuyển sang cho một người khác.
Và người hiểu được điều ấy sẽ bắt đầu biết đủ hơn, cẩn trọng hơn, và sống có trách nhiệm hơn với từng điều mình nhận từ cuộc đời.
Nguồn:
Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Ưng Xả (Tỳ khưu Indacanda)