#14 Giới Tăng Tàng thứ 8 - Bôi nhọ một vị tỳ khưu về tội Bất Cộng Trụ không có căn cứ | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Bối cảnh ra đời giới Tăng Tàng thứ 8
Câu chuyện xảy ra tại thành Vương Xá, trong khu rừng Trúc, nơi nuôi dưỡng các con sóc.
Lúc ấy, Ngài Dabba Mallaputta đã chứng đạt quả vị A-la-hán từ khi mới bảy tuổi. Ngài không còn việc gì cao thượng hơn cần phải làm cho chính mình.
Nhưng thay vì chỉ an trú trong sự giải thoát, Ngài lại nghĩ đến một việc khác: làm sao có thể giúp hội chúng tỳ khưu được ổn định và thuận lợi hơn.
Tóm lượt giới Tăng Tàng thứ 8.
Một buổi nọ, trong lúc ngồi thiền nơi vắng vẻ, Ngài Dabba Mallaputta suy nghĩ:
“Mình đã hoàn tất việc cần làm. Vậy từ nay mình có thể làm gì để phục vụ hội chúng?”
Sau một lúc, Ngài nghĩ đến hai việc rất thiết thực: phân chia chỗ ở và sắp xếp các bữa ăn cho chư Tăng.
Buổi tối, Ngài đến gặp Đức Phật và trình bày ý nguyện ấy.
Đức Phật nghe xong liền nói:
“Dabba, tốt lắm. Chính việc ấy, con hãy làm.”
Sau đó, Đức Phật hướng dẫn hội chúng chính thức chỉ định Ngài Dabba làm người phụ trách hai công việc này.
Việc chỉ định cũng không làm tùy tiện. Trước hết phải hỏi Ngài Dabba có nhận nhiệm vụ hay không. Sau đó, một vị tỳ khưu có kinh nghiệm đứng ra trình bày với hội chúng. Hội chúng nghe xong. Ai đồng ý thì im lặng. Ai không đồng ý thì lên tiếng.
Khi không có phản đối, sự im lặng ấy được xem là sự đồng thuận của hội chúng.
Từ đó, Ngài Dabba bắt đầu công việc.
Ngài không chia chỗ ở một cách ngẫu nhiên.
Những vị chuyên tụng đọc Kinh được xếp ở cùng một khu vực để có thể học và tụng đọc với nhau.
Những vị am hiểu Luật được xếp cùng nhau để có thể trao đổi về các quy định.
Những vị chuyên giảng dạy Pháp được xếp cùng khu vực để thuận tiện thảo luận giáo pháp.
Những vị chuyên thiền được xếp riêng để không quấy rầy sự tu tập của nhau.
Ngay cả những vị thích sinh hoạt năng động, thường nói chuyện thế tục, Ngài cũng sắp xếp cho họ một nơi phù hợp với nếp sống của họ.
Còn những vị đến tu viện vào buổi tối thì Ngài nhập vào trạng thái thiền dựa trên ánh sáng. Rồi Ngài dùng ánh sáng ấy soi đường và đi trước, dẫn các vị đến nơi ở.
Chính điều này khiến một số tỳ khưu cố tình đến thật muộn.
Họ không thật sự cần chỗ ở xa.
Họ chỉ muốn được nhìn thấy khả năng đặc biệt của Ngài Dabba.
Có vị bảo:
“Xin Ngài phân cho chúng con chỗ ở trên núi Linh Thứu.”
Vị khác lại xin đến những khe núi xa xôi, những hang động, khu vườn và nơi hẻo lánh khác quanh Vương Xá.
Ngài Dabba không phàn nàn.
Ngài nhập thiền, dùng ánh sáng soi đường, rồi dẫn họ đi.
Đến nơi, Ngài còn chỉ rõ từng thứ:
“Đây là giường. Đây là ghế. Đây là nệm. Đây là gối. Đây là nơi đi vệ sinh. Đây là nước uống. Đây là nước rửa. Đây là gậy chống. Đây là giờ được ra vào.”
Xong việc, Ngài lại trở về tu viện Trúc Lâm.
Nhưng chính lúc ấy, một chuyện khác bắt đầu âm thầm nảy sinh.
Có hai vị tỳ khưu tên là Mettiya và Bhummajaka. Hai vị còn mới tu, phước báu ít, nên thường nhận những chỗ ở kém và những phần thức ăn bình thường.
Trong khi đó, các vị trưởng lão thường được cư sĩ Vương Xá cúng dường những món ăn ngon như bơ, dầu và những phần ăn đặc biệt.
Mỗi khi đi khất thực về, hai vị thường hỏi các trưởng lão:
“Hôm nay các ngài được ăn gì?”
Các trưởng lão đáp:
“Chúng tôi có bơ, có dầu, có phần ăn ngon.”
Hai vị lại nói:
“Chúng tôi chẳng có gì ngoài cơm tấm và cháo chua.”
Rồi một ngày, có một gia chủ vốn thường cúng dường những bữa ăn rất đầy đủ cho hội chúng.
Nhà ông thường có vợ con cùng phục vụ. Người thì dâng cơm, người dâng canh, người dâng dầu, người dâng những món ngon.
Ngày hôm sau, đến lượt hai vị Mettiya và Bhummajaka được sắp xếp đến nhà ông thọ thực.
Nhưng hôm ấy, gia chủ phải đi tu viện vì công việc.
Ông gặp Ngài Dabba Mallaputta.
Ngài Dabba nói Pháp cho ông nghe. Ngài giúp ông hiểu, khơi dậy niềm tin và khiến ông hoan hỷ.
Trước khi về, gia chủ hỏi:
“Thưa Ngài, bữa ăn ngày mai ở nhà tôi được sắp xếp cho những vị nào?”
Ngài Dabba trả lời:
“Cho các tỳ khưu nhóm Mettiya và Bhummajaka.”
Nghe vậy, gia chủ không vui.
Ông nghĩ:
“Tại sao những vị tỳ khưu như thế lại được đến ăn ở nhà mình?”
Về đến nhà, ông dặn người tớ gái:
“Ngày mai hãy cho họ ngồi ở nhà kho. Chỉ dọn cơm tấm và cháo chua cho họ.”
Người tớ gái vâng lời.
Còn hai vị Mettiya và Bhummajaka thì hoàn toàn không biết chuyện ấy.
Họ cứ nghĩ đến ngày mai.
Họ tưởng tượng gia chủ sẽ cùng vợ con đứng ra phục vụ. Người dâng cơm, người dâng canh, người dâng dầu, người dâng thức ăn ngon.
Vui đến mức hai vị gần như không ngủ được.
Nhưng sáng hôm sau, mọi chuyện hoàn toàn khác.
Hai vị đến nhà gia chủ.
Người tớ gái nhìn thấy họ từ xa, liền chuẩn bị chỗ ngồi trong nhà kho.
Hai vị nghĩ:
“Có lẽ bữa ăn chưa chuẩn bị xong.”
Rồi người tớ gái mang ra cơm tấm và cháo chua.
Hai vị nói:
“Chúng tôi là những vị được sắp xếp cho bữa ăn thường lệ.”
Người tớ gái đáp:
“Tôi biết. Nhưng hôm qua gia chủ đã dặn tôi phải cho các ngài ngồi ở nhà kho và chỉ dọn cơm tấm cùng cháo chua.”
Lúc này, hai vị lập tức nghĩ đến Ngài Dabba.
“Hôm qua gia chủ đã gặp Dabba. Chắc chắn Dabba đã làm chúng ta mất lòng gia chủ.”
Sự tức giận nổi lên.
Bữa ăn vốn đã không ngon, nay càng không thể ăn được.
Hai vị trở về tu viện.
Họ bỏ y bát xuống rồi ngồi bên ngoài cổng. Hai đầu gối được ôm lại, vai rút xuống, mặt cúi, im lặng và buồn bực.
Đúng lúc ấy, tỳ khưu ni Từ-thủy đi đến.
Cô chào:
“Tôi xin chào các ngài.”
Không ai trả lời.
Cô chào lần thứ hai.
Vẫn không ai trả lời.
Đến lần thứ ba, cô hỏi:
“Có phải tôi đã làm phật lòng các ngài không? Vì sao các ngài không nói chuyện với tôi?”
Hai vị đáp:
“Cô vẫn có thể thản nhiên như vậy trong khi chúng tôi đang bị Dabba Mallaputta làm tổn hại.”
Tỳ khưu ni Từ-thủy hỏi:
“Tôi có thể làm được gì?”
Hai vị nói:
“Nếu cô chịu làm, ngay hôm nay Đức Phật có thể trục xuất Dabba.”
Cô hỏi:
“Tôi phải làm gì?”
Hai vị bảo cô đến gặp Đức Phật và buộc tội Ngài Dabba rằng đã làm một việc thuộc loại tội nặng nhất, dù cô hoàn toàn không nhìn thấy, không nghe thấy và cũng không có căn cứ để nghi ngờ.
Họ còn dạy cô những lời lẽ đầy ẩn ý, kiểu như:
“Nơi vốn không có sợ hãi, tai họa hay đau khổ, nay lại có sợ hãi, tai họa và đau khổ. Nơi gió vốn đã lặng, nay lại nổi lên bão tố. Nước đã bùng cháy rồi. Tôi đã bị Ngài Dabba làm nhục.”
Tỳ khưu ni Từ-thủy nghe theo.
Cô đi đến gặp Đức Phật và lặp lại đúng những lời ấy.
Đức Phật lập tức triệu tập hội chúng.
Ngài hỏi Ngài Dabba:
“Dabba, con có nhớ mình đã làm việc ấy như lời vị tỳ khưu ni này nói không?”
Ngài Dabba không vội tranh cãi.
Ngài chỉ đáp:
“Bạch Thế Tôn, con thế nào thì Đức Thế Tôn biết rõ.”
Đức Phật hỏi lại lần thứ hai.
Rồi lần thứ ba.
Cuối cùng, Đức Phật nói với Ngài Dabba rằng người thuộc dòng họ Dabba không nên trả lời theo cách phủ nhận vòng vo như vậy. Nếu có làm thì nói có làm. Nếu không làm thì nói không làm.
Lúc ấy, Ngài Dabba nói rất thẳng:
“Bạch Thế Tôn, từ khi con được sinh ra, con chưa từng thấy mình có ý tìm kiếm việc đôi lứa, ngay cả trong giấc mơ, huống gì khi đang tỉnh thức.”
Đức Phật hiểu rõ sự việc.
Ngài bảo hội chúng trục xuất tỳ khưu ni Từ-thủy và tra hỏi hai vị Mettiya, Bhummajaka.
Sau khi tỳ khưu ni Từ-thủy bị trục xuất, hai vị Mettiya và Bhummajaka lập tức nói:
“Đừng trục xuất cô ấy. Cô ấy không có lỗi. Chúng tôi vì tức giận, bất mãn và muốn loại Dabba ra khỏi hội chúng nên đã xúi giục cô ấy.”
Các vị tỳ khưu hỏi:
“Có phải các vị đã vu khống Ngài Dabba về một tội cực kỳ nghiêm trọng mà không có căn cứ không?”
Hai vị trả lời:
“Đúng vậy.”
Sự việc được trình lên Đức Phật.
Đức Phật khiển trách hai vị:
“Các ngươi thật rồ dại. Vì sao lại vu khống Dabba về tội bất cộng trụ, tội trục xuất khỏi tăng đoàn vĩnh viễn khi không có căn cứ?”
Bởi một lời vu khống như vậy không chỉ làm tổn thương một người. Nó còn làm mất niềm tin của những người chưa có niềm tin và khiến những người đã có niềm tin trở nên dao động.
Từ sự việc ấy, Đức Phật đặt ra điều học này.
Ngài quy định:
Một vị tỳ khưu vì xấu bụng, nổi giận, bất mãn hoặc cay cú với một vị tỳ khưu khác, rồi cố tình vu khống người ấy đã phạm một trong bốn tội bất cộng trụ, dù không tận mắt thấy, không tận tai nghe và không có căn cứ để nghi ngờ, với mục đích làm cho người ấy bị loại khỏi đời sống xuất gia, thì phạm tội Tăng Tàng.
Nói đơn giản hơn, đây không phải là chuyện “lỡ miệng nói sai”.
Cái gốc của lỗi nằm ở chỗ: đang giận người khác, muốn loại người ấy khỏi hội chúng, nhưng lại dựng lên một cáo buộc cực kỳ nghiêm trọng mà mình không có căn cứ.
Phần sau của điều học đi sâu vào từng trường hợp để không ai có thể lách luật bằng cách đổi cách nói.
Nếu một người không thấy mà nói:
“Ta đã thấy ngươi phạm tội bất cộng trụ.”
Thì phạm Tăng Tàng.
Không nghe mà nói:
“Ta đã nghe ngươi phạm tội bất cộng trụ.”
Cũng phạm Tăng Tàng.
Không nghi ngờ mà nói:
“Ta đã nghi ngờ ngươi phạm tội bất cộng trụ.”
Cũng vậy.
Không chỉ nói trực tiếp mới phạm.
Nếu không có căn cứ mà nhờ người khác đi buộc tội thay mình, cũng vẫn phạm.
Các trường hợp tiếp theo còn được Đức Phật phân tích kỹ hơn.
Có khi người buộc tội trộn lẫn hai hoặc cả ba điều: nói rằng mình đã thấy, đã nghe và đã nghi ngờ.
Có khi người ấy chỉ có một trong ba nhưng lại nói như mình có cả ba.
Có khi sự việc đã từng được nhìn thấy, nghe thấy hoặc nghi ngờ, nhưng người ấy sau đó lại không còn chắc chắn, không tin vào điều mình từng thấy hoặc nghe, không nhớ rõ nữa, thậm chí đã quên.
Nếu trong tình trạng như vậy mà vẫn lấy những điều ấy làm căn cứ để buộc tội với mục đích loại người khác khỏi đời sống xuất gia, thì vẫn có thể phạm Tăng Tàng.
Điểm Đức Phật muốn làm rõ là không được dùng lời nói để biến một điều không chắc chắn thành một sự thật chắc chắn.
Ngay cả việc nói người khác không còn xứng đáng là một vị sa-môn, không còn là đệ tử của Đức Phật, không còn được tham dự các buổi lễ và công việc của hội chúng, cũng được xét rất kỹ.
Bởi những lời ấy không chỉ là lời chửi.
Nó có thể đẩy một người ra khỏi cộng đồng tu hành.
Vì vậy, mỗi lời nói đều được xét theo căn cứ mà người nói thực sự có, theo ý định phía sau, và theo việc họ có thật sự biết điều mình đang nói hay không.
Điều học còn phân biệt nhiều tình huống khác nhau.
Nếu người bị buộc tội thực sự đã phạm tội bất cộng trụ nhưng người buộc tội lại biết sai về tình trạng ấy, vẫn có những trường hợp người buộc tội phạm Tăng Tàng hoặc một lỗi khác, tùy theo việc đã xin phép để nói hay chưa và mục đích là loại trừ hay lăng mạ.
Nếu người bị buộc tội thực sự trong sạch, nhưng người buộc tội biết người ấy trong sạch mà vẫn cố tình vu khống để loại trừ, thì phạm Tăng Tàng.
Nếu chỉ muốn lăng mạ thì lại phát sinh loại lỗi khác.
Còn nếu người buộc tội thật sự có căn cứ và đã thực hiện việc trình bày đúng cách, thì không phải cứ nói về một tội bất cộng trụ là phạm.
Nói cách khác, Luật không cấm việc chỉ ra một lỗi thật. Luật cấm việc lấy sự tức giận làm động cơ rồi bịa ra hoặc bóp méo một cáo buộc để hại người.
Cuối cùng, điều học cũng nêu những trường hợp được xem là không phạm.
Người bị điên, người phạm lỗi lần đầu trong trường hợp này, hoặc một số trường hợp người nói có nhận định sai theo những điều kiện được Luật quy định, thì không bị kết tội theo điều học này.
Như vậy, toàn bộ câu chuyện bắt đầu từ một chuyện rất đời thường: hai vị tỳ khưu không hài lòng vì được đối xử bằng một bữa ăn kém hơn người khác.
Từ sự bất mãn ấy, họ nghi ngờ Ngài Dabba.
Từ nghi ngờ chuyển sang tức giận.
Từ tức giận chuyển sang muốn trả đũa.
Rồi cuối cùng, họ dùng một lời buộc tội cực kỳ nghiêm trọng để tìm cách loại một người vô tội khỏi hội chúng.
Chính chuỗi tâm lý ấy là điều Đức Phật nhìn thấy và ngăn chặn bằng điều học này.
Góc nhìn cuộc sống từ giới Tăng Tàng thứ 8
Điều đáng sợ nhất trong câu chuyện này không phải là một lời nói dối.
Mà là cách một cảm xúc nhỏ có thể lớn dần thành một hành động gây hại rất lớn.
Hai vị Mettiya và Bhummajaka ban đầu chỉ thất vọng vì một bữa ăn.
Nếu dừng lại ở đó, chuyện chẳng có gì nghiêm trọng.
Nhưng họ không dừng.
Họ bắt đầu tìm người để đổ lỗi.
Rồi họ nghĩ đến Ngài Dabba.
Sau đó, họ không kiểm tra sự thật.
Họ chỉ tin vào điều mình đang nghĩ.
Và khi đã tức giận, họ tìm cách làm cho suy đoán của mình trở thành “sự thật”.
Đây là điều rất dễ gặp trong đời sống hôm nay.
Một đồng nghiệp không trả lời tin nhắn.
Ta nghĩ:
“Chắc họ coi thường mình.”
Một người bạn không rủ mình vào một cuộc gặp.
Ta nghĩ:
“Họ cố tình loại mình ra.”
Một người quản lý phê bình công việc.
Ta nghĩ:
“Ông ấy đang tìm cách đẩy mình khỏi nhóm.”
Nếu cứ giữ những suy nghĩ ấy trong đầu, chúng sẽ bắt đầu tạo ra cảm xúc.
Cảm xúc lại khiến ta nhìn mọi chuyện theo hướng có lợi cho sự tức giận của mình.
Rồi đến một lúc, ta không còn hỏi:
“Chuyện này có thật không?”
Ta chỉ hỏi:
“Làm sao chứng minh rằng mình đúng?”
Đó chính là lúc một chuyện nhỏ có thể biến thành một cuộc chiến lớn.
Cho nên, điều Đức Phật dạy ở đây rất thực tế.
Thấy thì nói là thấy.
Nghe thì nói là nghe.
Nghi thì nói là nghi.
Còn không thấy, không nghe, không có căn cứ thì đừng biến nó thành sự thật.
Đặc biệt, khi đang giận một người, càng phải cẩn thận với lời mình nói về họ.
Bởi lúc ấy, ta không chỉ đang truyền đạt thông tin.
Ta có thể đang dùng lời nói như một vũ khí.
Ngài Dabba Mallaputta trong câu chuyện này cũng cho ta một hình ảnh rất đẹp.
Ngài đã chứng đạt điều cần chứng đạt từ năm bảy tuổi. Nhưng khi không còn gì cần làm cho bản thân, Ngài lại hỏi:
“Mình có thể làm gì để phục vụ hội chúng?”
Còn hai vị kia thì từ một chuyện ăn uống nhỏ lại đi đến chỗ muốn loại một người vô tội.
Hai hướng đi ấy cách nhau rất xa.
Một bên là tâm muốn đóng góp.
Một bên là tâm muốn trả đũa.
Và khoảng cách giữa hai con đường ấy đôi khi chỉ bắt đầu từ một khoảnh khắc rất nhỏ: ta chọn làm gì với cảm giác bất mãn vừa sinh ra trong lòng mình.
Nếu hôm nay có ai đó làm ta phật ý, có lẽ chưa cần vội nói gì.
Hãy dừng lại một chút.
Ta có thật sự thấy không?
Ta có thật sự nghe không?
Hay ta chỉ đang suy đoán vì mình đang giận?
Ba câu hỏi rất đơn giản ấy có thể ngăn một lời nói làm tổn thương một người.
Và đôi khi, cũng cứu chính mình khỏi một hậu quả mà lúc đang nóng giận, ta chưa từng nghĩ tới.
Nguồn:
Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Tăng Tàng (Tỳ khưu Indacanda)