#38 Nhận lãnh vàng bạc | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Giới thiệu điều học về Tơ tằm thứ 8
Có những nguyên tắc chúng ta luôn nói rằng mình sẽ giữ, cho đến khi một cơ hội nhỏ xuất hiện và khiến việc phá lệ trở nên quá thuận tiện. Một người xuất gia đã từ bỏ việc nhận tiền bạc, nhưng chỉ vì một tình huống tưởng như đơn giản, lời cam kết ấy lại bị đặt trước một phép thử. Điều đáng nói là câu chuyện không chỉ dừng ở một đồng tiền, mà còn mở ra vấn đề lớn hơn: khi lời nói và hành động không còn đi cùng nhau, điều gì sẽ xảy ra với niềm tin mà người khác dành cho chúng ta?
Tóm lược điều học về Tơ tằm thứ 8.
Bài học này được Đức Phật nói tại thành Vương Xá, trong Trúc Lâm, khu nuôi dưỡng các con sóc.
Chuyện bắt đầu từ Ngài Upananda, một vị tỳ khưu thuộc dòng Thích-ca. Ngài thường lui tới một gia đình và được gia đình ấy dành riêng phần thức ăn mỗi ngày. Một hôm, gia đình có được một miếng thịt. Họ cũng để dành phần của Ngài Upananda.
Nhưng đến cuối đêm, đứa con trai trong nhà thức dậy khóc đòi thịt. Người cha thương con, nên lấy phần thịt đã dành cho Ngài Upananda cho đứa bé, rồi nghĩ rằng, sáng hôm sau sẽ mua phần khác để dâng Ngài.
Chuyện tưởng chỉ đơn giản như vậy. Nhưng chính từ đây, một vấn đề rất quan trọng đối với đời sống xuất gia đã phát sinh.
Rồi sáng hôm sau, Ngài Upananda mặc y, mang bình bát đến gia đình ấy như thường lệ.
Người cha ra đón Ngài, đảnh lễ rồi ngồi sang một bên. Ông thành thật kể lại chuyện đêm qua: phần thịt đã dành cho Ngài được đem cho đứa bé vì nó khóc đòi. Ông xin Ngài cho biết có thể dùng một đồng tiền để mua thứ gì đó thay vào phần đã mất hay không.
Ngài Upananda trả lời:
— Này đạo hữu, đồng tiền đã được ta từ bỏ.
Người cha nghe vậy liền nói:
— Thưa Ngài, đúng vậy. Đồng tiền ấy đã được từ bỏ.
Đến đây, lẽ ra câu chuyện có thể dừng lại.
Nhưng Ngài Upananda lại nói:
— Này đạo hữu, hãy trao cho ta chính đồng tiền ấy.
Người đàn ông liền đưa tiền cho Ngài.
Và chính hành động ấy đã khiến người đời phàn nàn. Họ nói rằng các sa-môn Thích-ca cũng nhận tiền bạc chẳng khác gì những người đời thường.
Các vị tỳ khưu khác nghe được chuyện này cũng không đồng tình. Họ trình sự việc lên Đức Phật.
Đức Phật hỏi Ngài Upananda:
— Này Upananda, nghe nói ngươi đã nhận lãnh tiền bạc. Có đúng vậy không?
— Bạch Thế Tôn, đúng vậy.
Đức Phật khiển trách Ngài. Ngài chỉ rõ rằng hành động như vậy không làm người chưa có lòng tin phát sinh niềm tin, cũng không làm lòng tin của người đã có niềm tin được tăng trưởng.
Rồi Đức Phật đặt ra điều học:
Vị tỳ khưu nào tự mình nhận lấy vàng bạc, bảo người khác nhận lấy, hoặc khi vàng bạc được mang đến thì bằng lòng nhận nó là của mình, vị ấy phải xả bỏ vật ấy và phạm tội Ưng xả đối trị.
Điều học này không chỉ nói đến việc tự tay cầm tiền.
Đức Phật giải thích rất rõ ba trường hợp.
Một là, tự mình nhận lấy.
Hai là, bảo người khác nhận lấy thay mình.
Ba là, vàng bạc được người khác mang đến và nói: “Vật này là của Ngài”, mà vị tỳ khưu đồng ý nhận nó làm của mình.
Cả ba trường hợp đều phạm.
Ở đây, “vàng bạc” không chỉ có nghĩa là vàng và bạc theo nghĩa thông thường. Nó bao gồm cả các loại tiền bằng đồng, gỗ, nhựa cánh kiến, và những thứ được dùng làm phương tiện mua bán.
Nếu đã nhận thì vật ấy không được giữ lại làm của riêng. Nó phải được xả bỏ giữa hội chúng.
Cách xả bỏ cũng được Đức Phật chỉ dẫn rất cụ thể.
Vị tỳ khưu phải đến trước hội chúng, đắp thượng y lệch qua một bên vai, đảnh lễ các vị trưởng thượng, ngồi chồm hổm, chắp tay và nói rằng mình đã nhận lãnh vàng bạc, nay xin xả bỏ vật ấy đến hội chúng. Sau đó vị ấy phải sám hối tội.
Nhưng câu chuyện chưa dừng ở đó.
Đức Phật còn chỉ cách xử lý số tiền ấy, bởi vì nếu chỉ nói “xả bỏ” mà không có cách giải quyết tiếp theo thì vấn đề vẫn còn đó.
Nếu có người phụ việc chùa hoặc nam cư sĩ đến, vị tỳ khưu có thể nói:
— Này đạo hữu, hãy nhận biết vật này.
Nếu người ấy hỏi:
— Với vật này, nên mang lại thứ gì?
Vị tỳ khưu không được chỉ đích danh món mình muốn, chẳng hạn bảo mua bơ, dầu hay mật ong.
Chỉ có thể nói đến những thứ được phép sử dụng như bơ lỏng, dầu ăn, mật ong hoặc đường mía.
Nếu người phụ việc đem số tiền ấy trao đổi, rồi mang những vật được phép về, mọi người có thể thọ dụng, ngoại trừ chính vị tỳ khưu đã nhận lãnh tiền bạc.
Nếu không thể giải quyết theo cách ấy, người tỳ khưu nên bảo:
— Này đạo hữu, hãy quăng bỏ vật này.
Nếu người ấy quăng bỏ thì tốt.
Nếu người ấy không chịu quăng bỏ, hội chúng phải chỉ định một vị tỳ khưu có đủ năm phẩm chất, để làm người quăng bỏ số vàng bạc ấy: không bị tham chi phối, không bị sân chi phối, không bị si chi phối, không bị sợ hãi chi phối, và biết rõ vật ấy đã được quăng bỏ hay chưa.
Việc chỉ định vị này cũng không phải tùy tiện. Hội chúng phải thực hiện đúng thủ tục: trước hết yêu cầu vị tỳ khưu ấy nhận nhiệm vụ, rồi một vị có đủ khả năng thông báo trước hội chúng. Nếu các vị đồng ý thì im lặng, ai không đồng ý thì lên tiếng.
Sau khi được chỉ định, vị tỳ khưu ấy phải đem vật đó quăng bỏ, mà không làm dấu hiệu cho người khác biết chỗ quăng. Nếu đã làm dấu hiệu rồi mới quăng thì phạm tội tác ác.
Đức Phật sau đó còn phân định rất kỹ các trường hợp.
Nếu biết rõ đó là vàng bạc mà vẫn nhận thì phạm Ưng xả đối trị.
Nếu nghi ngờ đó là vàng bạc mà vẫn nhận cũng phạm.
Nếu tưởng không phải vàng bạc nhưng thực tế lại là vàng bạc, vẫn phạm.
Ngược lại, nếu vật ấy không phải vàng bạc nhưng lầm tưởng là vàng bạc rồi nhận thì chỉ phạm tội tác ác.
Nếu nghi ngờ thì cũng phạm tội tác ác.
Còn nếu biết rõ đó không phải vàng bạc thì không phạm.
Đặc biệt, nếu vị tỳ khưu nhặt được tiền trong khuôn viên tu viện hoặc nơi cư trú, nhưng chỉ giữ lại với ý nghĩ:
“Ai là chủ của nó thì người ấy sẽ đến lấy.”
thì không phạm. Người bị điên cũng không phạm. Và vị vi phạm đầu tiên trước khi điều học được Đức Phật chế định cũng không phạm.
Như vậy, điều Đức Phật ngăn ngừa, không phải là chuyện một vị tỳ khưu vô tình nhìn thấy, hay gặp phải tiền bạc. Điều Ngài ngăn ngừa, là việc người xuất gia đích thân nhận tiền, nhờ người khác nhận tiền, hoặc chấp nhận tiền bạc như tài sản của mình.
Góc nhìn cuộc sống từ điều học về Tơ tằm thứ 8.
Có một điểm rất đáng suy ngẫm trong câu chuyện này.
Ngài Upananda không bắt đầu bằng một ý định rõ ràng là muốn kiếm tiền.
Ban đầu chỉ là một phần thịt.
Gia đình đã lấy phần thịt ấy cho đứa trẻ. Người cha muốn bù lại bằng một đồng tiền. Ngài Upananda biết rằng tiền bạc là thứ mình đã từ bỏ. Nhưng rồi chính Ngài lại nói: “Hãy trao cho ta chính đồng tiền ấy.”
Chỉ một bước nhỏ như vậy, ranh giới đã bị vượt qua.
Đây là điều rất đời thường. Nhiều chuyện lớn trong cuộc sống cũng bắt đầu bằng một bước rất nhỏ mà lúc đầu ta cho rằng “chắc không sao đâu”.
Một người nói:
“Lần này tôi nhận giúp thôi.”
Rồi thành:
“Để tôi giữ hộ.”
Rồi thành:
“Cứ để đó, sau này tính.”
Cuối cùng, thứ ban đầu không thuộc về mình lại trở thành thứ mình không muốn buông ra.
Cho nên điều Đức Phật đặt ra ở đây, không đơn thuần là một quy định về tiền bạc. Nó là một cách giữ khoảng cách với lòng sở hữu.
Tiền bạc có một sức hút rất đặc biệt. Khi đã trực tiếp cầm nó, định đoạt nó, xem nó là phương tiện của mình, tâm rất dễ bước thêm một bước nữa: muốn có nhiều hơn, muốn giữ lâu hơn, muốn sử dụng theo ý mình.
Vì vậy, Đức Phật đặt giới hạn ngay từ đầu.
Không phải đợi đến khi tham lam lớn lên mới sửa. Ngay từ lúc bàn tay còn chưa quen với việc nhận tiền, đã phải biết dừng lại.
Điều này cũng đáng để người đời hôm nay nhìn lại.
Trong công việc, ta có thể bắt đầu bằng một khoản “hoa hồng nhỏ”. Trong quan hệ, bắt đầu bằng một món quà “không đáng bao nhiêu”. Trong làm ăn, bắt đầu bằng một lần “linh động”. Trong môi trường mạng, bắt đầu bằng một lợi ích nhỏ, mà mình tự nhủ rằng chẳng ảnh hưởng gì.
Không phải mọi khoản tiền, hay món quà đều sai. Nhưng câu hỏi quan trọng là:
“Sau khi nhận thứ này, tôi có còn tự do để nói không không?”
Nếu một món lợi, khiến ta phải đổi nguyên tắc, đổi cách đối xử, hoặc bắt đầu bảo vệ lợi ích của nó, thì cái giá thật sự, có thể lớn hơn số tiền ghi trên đó.
Câu chuyện về Ngài Upananda, vì thế rất đáng nhớ. Một đồng tiền, không làm một người trở nên xấu ngay lập tức. Nhưng thói quen đưa tay nhận những thứ, mình biết mình không nên nhận, có thể từ từ thay đổi cả con người.
Người tu giữ giới, để bảo vệ đời sống thanh tịnh.
Còn người đời giữ nguyên tắc, để bảo vệ sự tự do của chính mình.
Đôi khi, sống nhẹ nhàng không phải vì ta có ít hơn người khác. Mà vì ta đã học được cách, không đưa tay nhận tất cả những gì cuộc đời đặt trước mặt mình.
Nguồn:
Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Ưng Xả (Tỳ khưu Indacanda)