#3 Tạng Luật là gì? | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thuỷ
Bối cảnh ra đời Tạng Luật!
Tạng Luật hình thành cùng với sự phát triển của Tăng Đoàn. Ban đầu, trong khoảng hai mươi năm đầu sau khi Tăng Đoàn được thành lập, Đức Phật chưa cần đặt ra những điều luật nghiêm khắc. Khi ấy, các vị xuất gia phần lớn đều là những người đã đạt được các tầng giác ngộ đầu tiên, nên những lỗi nghiêm trọng hầu như chưa xảy ra.
Mọi chuyện thay đổi khi tỳ khưu Tu-đi-na, người làng Ca-lan-đa gần thành Tỳ-xá-ly, phạm hành dâm với vợ cũ. Từ sự việc này, Đức Phật bắt đầu đặt ra điều luật đầu tiên thuộc loại tội nghiêm trọng nhất: Bất Cộng Trụ, nghĩa là người phạm lỗi không còn được ở trong Tăng Đoàn.
Về sau, khi những tình huống khác phát sinh, Đức Phật tiếp tục đặt thêm các điều học để giữ gìn đời sống, đạo đức và sự hòa hợp của Tăng Đoàn.
Bài trình bày này cũng kể lại một bước ngoặt quan trọng khác: việc Đức Phật chấp nhận cho phụ nữ xuất gia và thành lập cộng đồng tỳ khưu ni.
Tóm lượt Tạng Luật!
Trước hết, cần hiểu Tạng Luật không đơn giản là một danh sách những điều cấm.
Đó là cả một hệ thống quy định nhằm giúp người xuất gia giữ gìn lời nói, hành động và cách sống sao cho phù hợp với đời sống tu hành.
Khi một tình huống mới phát sinh, Đức Phật đặt ra một điều học để ngăn không cho sự việc tương tự tiếp tục xảy ra.
Những quy định được đặt ra ban đầu gọi là quy định gốc. Những điều được bổ sung về sau gọi là quy định thêm. Cả hai tạo thành những điều học mà người xuất gia phải thực hành.
Nếu một tỳ khưu vi phạm, sự vi phạm ấy được gọi là tội phạm giới. Mức độ xử lý không giống nhau mà tùy vào tính chất của lỗi.
Có tất cả bảy nhóm tội.
Thứ nhất là Bất Cộng Trụ.
Đây là lỗi nặng nhất. Người phạm lỗi bị xem là không còn đủ tư cách ở trong Tăng Đoàn nữa.
Nói đơn giản, đây là ranh giới mà một người đã bước qua thì không thể dùng một hình thức sám hối thông thường để quay lại như cũ.
Thứ hai là Tăng Tàn.
Đây cũng là lỗi rất nặng, nhưng vẫn còn có thể sửa chữa.
Người phạm phải trải qua một thời gian chịu những quy định nghiêm ngặt để chuộc lỗi. Sau đó, Tăng Đoàn phải họp lại và làm thủ tục phục hồi tư cách cho người ấy.
Năm nhóm còn lại nhẹ hơn.
Người phạm phải thừa nhận lỗi, thực hiện cách xử lý tương ứng rồi mới được xem là đã làm sạch lỗi ấy.
Như vậy, Tạng Luật không gom mọi sai phạm vào một mức độ. Lỗi càng nặng thì cách xử lý càng nghiêm khắc.
Điều đáng chú ý là Đức Phật không đặt ra hàng loạt luật lệ ngay từ ngày đầu thành lập Tăng Đoàn.
Trong khoảng hai mươi năm đầu, những điều luật liên quan đến hai nhóm tội nặng nhất chưa cần xuất hiện. Bởi lúc ấy, những người gia nhập Tăng Đoàn phần lớn đã đạt được sự tu tập rất sâu.
Chỉ khi một vấn đề thực sự xảy ra, Đức Phật mới đặt ra quy định để ngăn nó tái diễn.
Trường hợp của tỳ khưu Tu-đi-na là một ví dụ rõ nhất.
Ông từng là người đã lập gia đình. Sau khi xuất gia, ông trở về quê và gặp lại người vợ cũ. Từ cuộc gặp ấy, ông phạm hành dâm.
Khi sự việc được biết đến, Đức Phật triệu tập các tỳ khưu. Ngài tìm hiểu sự việc, hỏi người liên quan và làm rõ hoàn cảnh trước khi ban hành điều luật.
Điểm này rất đáng chú ý.
Đức Phật không đặt luật chỉ vì nghe một lời kể rồi phán xét. Ngài xem xét sự việc trước, xác định vấn đề rồi mới đặt ra quy định.
Và những quy định ấy cũng không phải hoàn toàn tùy tiện. Đức Phật còn dựa theo cách các vị Phật quá khứ từng đặt luật trong những hoàn cảnh tương tự, rồi áp dụng phù hợp với thời đại và hoàn cảnh của mình.
Sau đó, Tạng Luật có thêm một bước ngoặt lớn.
Đó là khi bà Ma-ba-xa-ba-đề, dì mẫu của Đức Phật, xin được xuất gia.
Sau khi giác ngộ và trải qua bốn mùa an cư, Đức Phật trở về thành Ca-tỳ-la-vệ theo lời thỉnh cầu của vua Tịnh Phạn, cha của Ngài.
Bà Ma-ba-xa-ba-đề lúc ấy mong muốn được sống đời xuất gia. Không chỉ bà, mà còn có năm trăm phụ nữ thuộc dòng họ Thích-ca, những người có chồng đã xuất gia, cũng muốn đi theo con đường ấy.
Đức Phật ban đầu không chấp thuận.
Sau khi vua Tịnh Phạn qua đời, Đức Phật đến thành Tỳ-xá-ly. Bà Ma-ba-xa-ba-đề vẫn không từ bỏ mong muốn. Bà cùng năm trăm phụ nữ cạo tóc, mặc y và đi bộ đến nơi Đức Phật đang ở.
Khi Ngài A-nan nhìn thấy họ, chân người nào cũng sưng lên, lấm đầy bùn đất. Họ đứng bên ngoài, đau đớn và khóc.
Ngài A-nan thương cảm nên đứng ra nhiều lần xin Đức Phật.
Ban đầu Đức Phật vẫn từ chối.
Nhưng Ngài A-nan hỏi một câu rất quan trọng:
Phụ nữ có khả năng đạt được giác ngộ hay không?
Đức Phật trả lời rằng có.
Từ câu trả lời ấy, Ngài A-nan tiếp tục thỉnh cầu. Ông nhắc rằng bà Ma-ba-xa-ba-đề chính là người đã chăm sóc Đức Phật từ nhỏ, sau khi mẹ ruột Ngài qua đời.
Cuối cùng Đức Phật đồng ý, với điều kiện bà Ma-ba-xa-ba-đề chấp nhận Tám Điều Kính Trọng.
Tám điều này quy định mối quan hệ giữa cộng đồng tỳ khưu ni và tỳ khưu tăng, việc an cư, ngày thực hành giới, nhận sự hướng dẫn, lễ kết thúc mùa an cư, cách xử lý một số lỗi nghiêm trọng, điều kiện để một sa-di-ni được thọ giới cao hơn, và những giới hạn trong việc phê bình hay hướng dẫn giữa hai bên.
Bà Ma-ba-xa-ba-đề chấp nhận những điều ấy mà không do dự.
Từ đó, bà trở thành người phụ nữ đầu tiên được Đức Phật cho phép gia nhập Tăng Đoàn, và cộng đồng tỳ khưu ni được hình thành.
Nhìn toàn bộ câu chuyện, ta thấy một điểm rất rõ:
Tạng Luật không phải được tạo ra một cách ngẫu nhiên.
Nó được hình thành từ những vấn đề thật trong đời sống của Tăng Đoàn.
Một người phạm lỗi.
Một vấn đề phát sinh.
Đức Phật tìm hiểu nguyên nhân.
Sau đó mới đặt ra quy định.
Vì vậy, mỗi điều luật đều gắn với một câu chuyện và một mục đích: giúp người tu tránh lặp lại những sai lầm làm tổn hại đến đời sống tu tập và sự hòa hợp của cộng đồng.
Góc nhìn cuộc sống từ Tạng Luật!
Điều đáng học nhất từ Tạng Luật có lẽ không nằm ở việc chúng ta phải nhớ bao nhiêu điều luật.
Nó nằm ở cách một cộng đồng xử lý sai lầm.
Ngày nay, rất nhiều tổ chức cũng có quy định. Công ty có nội quy. Trường học có quy chế. Gia đình có nguyên tắc. Các nền tảng mạng xã hội có hàng nghìn điều khoản.
Nhưng một bộ quy tắc tốt không phải là bộ quy tắc dài nhất.
Nó phải trả lời được một câu hỏi:
Quy tắc này được tạo ra để giải quyết vấn đề gì?
Tạng Luật cho thấy một nguyên tắc rất thực tế: đừng vội đặt luật trước khi hiểu vấn đề.
Một nhân viên mắc lỗi không có nghĩa là phải lập tức thêm năm quy định mới cho cả công ty.
Trước tiên phải hỏi: chuyện gì đã xảy ra? Vì sao nó xảy ra? Người đó cố ý hay vô tình? Hệ thống có góp phần tạo ra lỗi không? Và biện pháp nào thực sự ngăn được lỗi lặp lại?
Đó cũng là cách cha mẹ có thể dạy con.
Thay vì chỉ nói: “Không được làm thế!”, hãy giúp đứa trẻ hiểu vì sao điều đó gây hại, hậu quả của nó là gì và lần sau phải làm thế nào khác đi.
Một cộng đồng trưởng thành không phải là cộng đồng không có người mắc lỗi.
Mà là cộng đồng biết phân biệt mức độ sai lầm, biết sửa chữa và biết rút kinh nghiệm để không lặp lại.
Câu chuyện về bà Ma-ba-xa-ba-đề còn gợi ra một điều sâu hơn.
Đức Phật được hỏi liệu phụ nữ có khả năng giác ngộ hay không. Ngài trả lời rằng có.
Điều đó cho thấy khả năng tu tập không bị giới hạn bởi thân phận mà người ta sinh ra.
Đồng thời, câu chuyện cũng cho thấy một cộng đồng muốn tồn tại lâu dài cần có quy tắc rõ ràng cho những mối quan hệ mới phát sinh.
Đây là bài học rất gần với xã hội hiện đại.
Khi một công ty mở rộng, khi một gia đình có thêm thành viên, khi một cộng đồng trên mạng phát triển từ vài chục người thành vài triệu người, những nguyên tắc cũ có thể không còn đủ hoặc không còn phù hợp.
Con người thay đổi. Hoàn cảnh thay đổi. Vấn đề mới xuất hiện. Vì thế, nguyên tắc cũng phải được xem xét và hoàn thiện.
Nhưng có một điều không nên thay đổi:
Mục đích của luật là giúp con người sống tốt hơn, chứ không phải biến con người thành tù nhân của luật.
Nếu hôm nay ta đặt ra một quy định, hãy tự hỏi: nó đang bảo vệ điều gì?
Nếu ta phê bình một người, hãy tự hỏi: mục đích là làm nhục họ hay giúp họ sửa sai?
Nếu một người mắc lỗi, hãy tự hỏi: ta muốn trừng phạt họ, hay muốn ngăn lỗi ấy tiếp tục xảy ra?
Đó chính là tinh thần sâu xa có thể rút ra từ Tạng Luật.
Luật tốt không chỉ dựng lên một hàng rào. Nó chỉ cho con người biết vì sao hàng rào ấy cần có, và làm thế nào để một ngày nào đó không còn phải bước qua nó.
Nguồn:
Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn (Tỳ khưu Indacanda)