#15 Giới Tăng Tàng thứ 9 - vu cáo vị Tỳ Khưu phạm Bất Cộng Trụ | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Bối cảnh ra đời giới Tăng Tàng thứ 9.
Câu chuyện xảy ra tại thành Vương Xá, trong khu rừng Trúc Lâm, nơi Đức Phật thường cư ngụ.
Một hôm, các tỳ khưu nhóm Mettiya và Bhummajaka từ núi Linh Thứu đi xuống. Trên đường, họ bắt gặp một con dê đực đang giao phối với một con dê cái.
Nhưng thay vì chỉ xem đó là chuyện của hai con dê, họ nảy ra một ý định khác.
Họ lấy tên của đại đức Dabba Mallaputta đặt cho con dê đực, rồi lấy tên tỳ khưu ni Mê-ti-da đặt cho con dê cái.
Từ một chuyện vốn chẳng liên quan gì đến các vị tỳ khưu, một lời vu cáo nghiêm trọng bắt đầu được dựng lên.
Tóm lượt giới Tăng Tàng thứ 9.
Các vị Mettiya và Bhummajaka kể lại với những tỳ khưu khác rằng trước đây họ chỉ nghe người ta nói về đại đức Dabba Mallaputta, nhưng lần này chính mắt họ đã nhìn thấy vị ấy đang giao phối với tỳ khưu ni Mê-ti-da.
Các tỳ khưu nghe vậy liền ngăn lại.
Họ nói rằng không nên nói như thế. Đại đức Dabba Mallaputta chắc chắn không làm chuyện ấy.
Sau đó, sự việc được trình lên Đức Phật.
Đức Phật cho gọi đại đức Dabba Mallaputta đến và hỏi thẳng:
“Dabba, ngươi có nhớ mình đã làm việc ấy không?”
Đại đức Dabba trả lời:
“Bạch Thế Tôn, con thế nào, Đức Thế Tôn biết rõ.”
Đức Phật hỏi lần thứ hai.
Rồi hỏi lần thứ ba.
Lúc này, Đức Phật nói rõ rằng nếu đã làm thì cứ nhận là đã làm. Nếu không làm thì nói là không làm.
Đại đức Dabba lúc ấy mới nói một câu rất dứt khoát:
“Bạch Thế Tôn, từ khi con được sinh ra, con chưa từng thấy mình có ham muốn chuyện đôi lứa, ngay cả trong giấc mơ. Huống chi là lúc tỉnh thức.”
Đức Phật không hỏi thêm.
Ngài bảo các tỳ khưu hãy tự mình tra hỏi nhóm Mettiya và Bhummajaka.
Khi bị hỏi đến nơi đến chốn, các vị ấy cuối cùng phải thú nhận sự thật.
Họ đã nhìn thấy hai con dê đang giao phối.
Sau đó, họ lấy tên của Dabba Mallaputta và tỳ khưu ni Mê-ti-da đặt cho hai con dê, rồi dùng chuyện ấy để vu cáo đại đức Dabba phạm tội Bất Cộng Trụ.
Đây chính là điểm khiến Đức Phật đặt ra điều học.
Nhưng để hiểu đầy đủ điều học này, Đức Phật không chỉ dừng lại ở câu chuyện.
Ngài giải thích rất kỹ xem hành vi vu cáo ấy được cấu thành như thế nào.
Trước hết, người vu cáo phải có tâm xấu đối với vị tỳ khưu kia.
Có thể là đang giận.
Có thể là không hài lòng.
Có thể là bất mãn, cay cú hoặc muốn làm hại người kia.
Nói đơn giản, đây không phải là một lời nói nhầm vô tình. Người nói đang có ý muốn đẩy người khác ra khỏi đời sống tu hành.
Tiếp theo, người ấy lấy một chuyện nhỏ thuộc về một vụ tranh tụng khác để buộc tội vị kia phạm Bất Cộng Trụ, tội trục xuất khỏi tăng đoàn.
Ở đây, Đức Phật còn phân biệt rất rõ “tranh tụng có quan hệ khác biệt”.
Có bốn loại tranh tụng được nói đến: tranh cãi, khiển trách, tội lỗi và công việc của hội chúng.
Một loại được xem là “có quan hệ khác biệt” khi nó không cùng loại với loại tranh tụng đang được đem ra làm căn cứ buộc tội.
Ngay cả trong những vụ liên quan đến tội lỗi, Đức Phật cũng phân biệt rất rõ.
Chẳng hạn, Bất Cộng Trụ về chuyện đôi lứa khác với Bất Cộng Trụ về trộm cắp. Bất Cộng Trụ về trộm cắp lại khác với Bất Cộng Trụ về giết người. Và Bất Cộng Trụ về pháp thượng nhân cũng khác với ba loại kia.
Ngược lại, nếu cùng nói về chính loại tội đó, thì được gọi là “có cùng quan hệ”.
Rồi Đức Phật giải thích tiếp thế nào là “sự kiện nhỏ nhặt”.
Có tất cả mười loại.
Có thể là tên gọi.
Có thể là sự xuất thân.
Có thể là đặc điểm bên ngoài.
Có thể là một tội vi phạm khác.
Hoặc vài loại khác.
Những thứ này vốn chẳng chứng minh được một người đã phạm Bất Cộng Trụ.
Nhưng nếu một người lấy một trong những chi tiết nhỏ ấy làm căn cứ để vu cáo người khác, thì hành vi ấy vẫn trở thành một lỗi rất nặng.
Ví dụ, một vị tỳ khưu tên Sang-ha-ra-khi-ta được nhìn thấy phạm Bất Cộng Trụ.
Sau đó, người vu cáo gặp một vị khác cũng tên Sang-ha-ra-khi-ta rồi nói:
“Ngươi chính là người đã phạm Bất Cộng Trụ mà ta từng thấy. Ngươi không còn là sa-môn, không còn là Thích tử, không còn được tham dự các nghi lễ và công việc của hội chúng.”
Chỉ vì cùng tên, người thứ hai bị kéo vào một tội mà mình không hề phạm.
Tương tự như vậy, một người có thể lấy dòng họ để vu cáo.
Thấy một người thuộc dòng họ Va-si-ha phạm Bất Cộng Trụ, rồi gặp một người Va-si-ha khác và buộc tội người ấy.
Hoặc lấy đặc điểm bên ngoài.
Thấy một vị da trắng phạm Bất Cộng Trụ, rồi gặp một vị da trắng khác và nói rằng vị ấy chính là người mình đã thấy.
Hoặc lấy loại bình bát.
Lấy y phục.
Lấy người thầy.
Lấy nơi cư trú.
Tất cả đều là những chi tiết có thể dùng để nhận dạng, nhưng không phải bằng chứng cho tội Bất Cộng Trụ.
Đức Phật còn nói đến một trường hợp khác.
Một vị tỳ khưu thực sự đang phạm một tội nhẹ hơn, nhưng người khác lại lấy đó làm căn cứ để buộc vị ấy phạm Bất Cộng Trụ.
Dù người bị buộc tội có thật sự đang phạm lỗi, nếu lỗi ấy không phải Bất Cộng Trụ mà lại bị cố tình nâng lên thành Bất Cộng Trụ để loại người ấy khỏi đời sống tu hành, người vu cáo vẫn phạm Tăng Tàng.
Điều quan trọng nằm ở đây.
Người vu cáo có thể nói trực tiếp.
Hoặc có thể nhờ một người khác nói thay.
Đều được tính.
Người ấy cũng có thể nói ngay lúc sự việc xảy ra, hoặc đến một lúc khác mới đem chuyện ra vu cáo.
Được hỏi hay không được hỏi cũng không làm thay đổi bản chất hành vi.
Nếu biết rõ mình đang dùng một chuyện nhỏ thuộc một tranh tụng khác để buộc một vị tỳ khưu phạm Bất Cộng Trụ, với ý định loại vị ấy khỏi đời sống Phạm hạnh, thì đã đi vào phạm vi của điều học này.
Đức Phật còn trình bày nhiều trường hợp đối chiếu giữa các mức độ tội lỗi khác nhau.
Dù người bị vu cáo đang mang lỗi Tăng Tàng, Trọng tội, Ưng đối trị, Ưng phát lộ, Tác ác hay Ác khẩu, nếu người khác lấy một sự kiện nhỏ thuộc một tranh tụng khác rồi vu cáo vị ấy phạm Bất Cộng Trụ, người vu cáo vẫn phạm Tăng Tàng theo từng lời nói.
Cuối cùng, Đức Phật đặt ra một giới hạn rất rõ.
Người buộc tội phải hành động dựa trên điều mình thật sự biết.
Nếu nói đúng theo điều mình biết thì không phạm điều học này.
Người bị điên cũng không phạm.
Và người phạm lỗi đầu tiên cũng không phạm.
Góc nhìn cuộc sống từ giới Tăng Tàng thứ 9.
Điều làm tôi thấy đáng suy ngẫm nhất trong câu chuyện này không phải chỉ là chuyện hai con dê.
Mà là cách một chuyện rất nhỏ có thể trở thành một vũ khí rất lớn khi nó rơi vào tay một người đang có ác ý.
Một cái tên.
Một bộ quần áo.
Một đặc điểm bên ngoài.
Một người thầy.
Một nơi ở.
Tất cả đều có thể trở thành cái cớ để chúng ta gán cho người khác một điều mà họ không làm.
Đời sống ngày nay cũng chẳng khác bao nhiêu.
Trên mạng xã hội, đôi khi chỉ một tấm ảnh bị cắt khỏi hoàn cảnh ban đầu đã đủ để người ta kết luận về một con người.
Một câu nói bị tách khỏi cả cuộc trò chuyện có thể biến thành bằng chứng cho một tính cách.
Một lỗi nhỏ trong công việc có thể bị kể lại như thể đó là bản chất của cả một con người.
Và nguy hiểm nhất là khi trong lòng ta đã không thích ai đó từ trước.
Lúc ấy, chúng ta rất dễ làm giống các vị Mettiya và Bhummajaka.
Ta không còn đi tìm sự thật.
Ta bắt đầu đi tìm một mẩu chuyện có thể giúp mình chứng minh rằng người kia xấu.
Đức Phật nhìn rất sâu vào chỗ này.
Ngài không chỉ cấm lời vu cáo.
Ngài chỉ ra cả cái tâm đứng phía sau lời nói ấy: sân hận, bất mãn và ý muốn loại người khác ra khỏi vị trí của họ.
Bởi vậy, trước khi nói một điều có thể làm tổn thương danh dự của ai đó, có một câu hỏi rất đáng để tự hỏi:
“Mình đang nói vì muốn làm rõ sự thật, hay vì mình đang muốn hạ người này xuống?”
Hai việc ấy nhìn bên ngoài có thể giống nhau.
Nhưng bên trong hoàn toàn khác.
Nếu thật sự muốn bảo vệ sự thật, ta sẽ cẩn thận kiểm chứng.
Nếu chỉ muốn trả đũa, ta sẽ nhặt nhạnh từng mẩu chuyện nhỏ rồi ghép chúng thành một bản án.
Và khi ấy, chính cơn giận trong lòng mình đã biến một chuyện nhỏ thành một tai họa lớn.
Bài học của điều học này vì thế rất gần với đời sống.
Đừng dùng một mẩu sự thật để dựng lên một lời nói dối lớn.
Một chi tiết có thể là thật, nhưng kết luận từ chi tiết ấy vẫn có thể hoàn toàn sai.
Và đôi khi, điều đáng sợ nhất không phải là người khác nói dối về ta.
Mà là một ngày nào đó, vì giận dữ, ta trở thành người đi nói dối về người khác.
Nguồn:
Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Tăng Tàng (Tỳ khưu Indacanda)