#41 Bình bát chưa đủ 5 miếng vá | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Tóm lược điều học Bình Bát thứ 2.
Ngày ấy, Đức Phật đang ở thành Ca-tỳ-la-vệ, tại tu viện Ni-câu-đà, giữa dân chúng dòng họ Thích-ca.
Có một người thợ làm đồ gốm phát tâm nói với các vị tỳ khưu rằng: “Vị nào cần bình bát, tôi sẽ dâng.”
Lời thỉnh cầu ấy vốn rất tốt đẹp.
Nhưng rồi một chuyện xảy ra.
Các vị tỳ khưu bắt đầu xin bình bát mà không biết dừng đúng lúc.
Vị đang có bình bát nhỏ thì xin bình lớn. Vị đang có bình lớn lại xin bình nhỏ. Người thợ gốm cứ thế phải làm thêm rất nhiều bình bát.
Càng làm nhiều bình cho các vị tỳ khưu, ông càng không còn thời gian làm những món đồ khác để bán. Cuộc sống của ông vì thế trở nên khó khăn. Không chỉ bản thân ông thiếu thốn, vợ con ông cũng phải chịu khổ.
Dân chúng nhìn thấy vậy thì bắt đầu phàn nàn:
“Tại sao các sa-môn Thích tử lại không biết chừng mực, cứ yêu cầu nhiều bình bát như vậy? Người ta làm bình cho các vị ấy đến mức không còn làm hàng để bán, rồi cả gia đình phải chịu khổ.”
Những lời phàn nàn ấy đến tai các vị tỳ khưu khác. Những vị sống ít ham muốn cũng không đồng tình. Họ đem sự việc trình lên Đức Phật.
Đức Phật hỏi:
“Này các tỳ khưu, nghe nói các ngươi không biết chừng mực và yêu cầu nhiều bình bát, có đúng không?”
Các vị thưa:
“Bạch Thế Tôn, đúng vậy.”
Đức Phật khiển trách việc làm ấy. Ngài chỉ rõ rằng một hành động như vậy không những không làm người chưa có niềm tin khởi lên niềm tin, mà còn có thể khiến người đã có niềm tin mất đi sự kính trọng.
Rồi Ngài đặt ra điều học:
Tỳ khưu không được tự mình yêu cầu bình bát mới một cách tùy tiện.
Ban đầu, việc yêu cầu bình bát bị ngăn lại và người yêu cầu phạm tội tác ác.
Nhưng sau đó, một vị tỳ khưu có bình bát bị bể. Vị ấy nhớ lời Đức Phật đã cấm yêu cầu bình bát nên không dám xin cái mới. Vị ấy phải đi khất thực bằng hai bàn tay.
Dân chúng lại nhìn thấy và phàn nàn:
“Tại sao các sa-môn Thích tử lại đi khất thực bằng hai bàn tay giống như những người ngoại đạo?”
Sự việc được trình lên Đức Phật.
Lần này, Đức Phật cho phép một ngoại lệ rất rõ ràng:
Vị nào có bình bát bị hư hỏng hoặc bị bể thì được phép yêu cầu một bình bát khác.
Nhưng câu chuyện chưa dừng ở đó.
Các vị tỳ khưu nhóm Lục Sư thấy Đức Phật cho phép người có bình bát hư hoặc bể được xin bình mới, liền tìm cách tận dụng sự cho phép ấy.
Bình bát của họ chỉ bể một chút, lủng một chút, nứt một chút hoặc trầy một chút. Những hư hỏng ấy chưa đến mức thật sự cần thay bình.
Thế nhưng họ vẫn tiếp tục yêu cầu nhiều bình bát.
Người thợ gốm lại rơi vào hoàn cảnh như trước. Ông không còn thời gian làm hàng khác để bán. Việc kiếm sống của ông bị ảnh hưởng, vợ con cũng phải chịu khổ.
Dân chúng lại phàn nàn.
Các vị tỳ khưu sống ít ham muốn lại trình chuyện ấy lên Đức Phật.
Đức Phật hỏi các vị nhóm Lục Sư:
“Với những bình bát chỉ bể một chút, lủng một chút, nứt một chút hoặc trầy một chút, các ngươi vẫn không biết chừng mực và yêu cầu nhiều bình bát, có đúng không?”
Các vị đáp:
“Bạch Thế Tôn, đúng vậy.”
Đức Phật khiển trách.
Lần này, Ngài đặt ra một điều học cụ thể hơn:
Nếu bình bát hiện tại của vị tỳ khưu chưa đủ năm miếng vá mà vị ấy kiếm thêm một bình bát mới khác, thì bình bát mới phải được xả bỏ và vị ấy phạm tội ưng xả đối trị.
Bình bát ấy không được giữ riêng cho mình.
Nó phải được đem xả bỏ giữa tập thể các tỳ khưu.
Sau đó, hội chúng tập hợp những bình bát đã được chú nguyện. Một vị tỳ khưu có đủ năm điều kiện sẽ được hội chúng chỉ định làm người chuyển đổi bình bát.
Năm điều ấy là người không bị chi phối bởi:
sự ưa thích,
sự sân hận,
sự si mê,
sự sợ hãi,
và là người biết rõ vật nào đã được lấy, vật nào chưa được lấy.
Sau khi được hội chúng chỉ định, vị này bắt đầu chuyển đổi bình bát.
Từ vị trưởng lão, bình bát được chuyển đến vị kế tiếp. Rồi tiếp tục chuyển như vậy, từ người này sang người khác, cho đến vị mới tu trong hội chúng.
Một vị tỳ khưu không được vì thương người đang giữ bình bát mà cố tình không nhận. Nếu được chuyển đến mà không nhận thì phạm tội tác ác.
Người không có bình bát thì không tham gia việc chuyển đổi.
Cuối cùng, bình bát còn lại sau cùng được trao trở lại cho vị tỳ khưu đã phải xả bỏ bình bát của mình.
Vị ấy được nói:
“Này tỳ khưu, đây là bình bát của ngươi. Hãy giữ lấy cho đến khi bể.”
Từ đây, vị ấy phải biết giữ gìn chiếc bình bát ấy.
Không được đặt nó ở nơi không thích hợp. Không được sử dụng sai cách. Cũng không được cố tình đem cho người khác với mong muốn chiếc bình bát ấy bị mất, bị hư hoặc bị bể để có lý do xin một chiếc mới.
Nếu làm những việc ấy thì phạm tội tác ác.
Phần giải thích tiếp theo của điều học đi sâu vào cách xác định “chưa đủ năm miếng vá”.
Một chiếc bình bát có thể chưa có miếng vá nào, hoặc có một, hai, ba hay bốn miếng vá. Chỉ khi đạt đến mức đủ năm miếng vá thì điều kiện này mới thay đổi.
Nguồn cũng giải thích hai cách phân biệt bình bát.
Bình bát không chỗ đắp vá là bình chưa có lỗ thủng rộng đến hai ngón tay.
Bình bát có chỗ đắp vá là bình đã có lỗ thủng rộng hai ngón tay, cần phải đắp vá.
Và dù chiếc bình hiện tại có từ không miếng vá cho đến bốn miếng vá, nếu vị tỳ khưu vẫn kiếm thêm một bình mới thuộc những mức tương ứng được nêu trong điều học, thì đều phạm ưng xả đối trị.
Nói đơn giản, điều học không chỉ nhìn vào việc chiếc bình mới tốt hay xấu.
Điểm chính là:
Chiếc bình hiện tại vẫn còn có thể sử dụng và chưa đến mức phải thay, thì không được vì muốn có chiếc mới mà kiếm thêm.
Nếu đã phạm, chiếc bình mới phải được đem xả bỏ giữa hội chúng theo đúng thủ tục.
Sau cùng, điều học cũng nêu những trường hợp không phạm.
Vị có bình bát thật sự bị hư hỏng hoặc bị bể thì được phép kiếm bình mới.
Những trường hợp liên quan đến thân quyến, người đã trực tiếp thỉnh cầu, nhu cầu của vị khác, sử dụng vật sở hữu của bản thân, trường hợp bị điên, và vị vi phạm lần đầu cũng được xác định là không phạm tội theo điều học này.
Góc nhìn cuộc sống từ Điều học về bình bát thứ 2.
Có một điều rất đáng suy ngẫm trong câu chuyện này.
Ban đầu, người thợ gốm tự nguyện cho.
Không ai ép ông.
Ông còn chủ động nói rằng vị nào cần bình bát thì ông sẽ dâng.
Nhưng một lòng tốt, nếu người nhận không biết điểm dừng, cuối cùng vẫn có thể trở thành gánh nặng cho người cho.
Đây chính là chỗ Đức Phật đặt sự chú ý.
Vấn đề không nằm ở chiếc bình bát.
Vấn đề nằm ở lòng muốn có thêm.
Một chiếc bình nhỏ vẫn dùng được, nhưng thấy người khác có bình lớn thì muốn bình lớn. Có bình lớn rồi lại thấy bình nhỏ tiện hơn thì muốn đổi, hoặc muốn lấy thêm vì biết đâu có khi cần. Từ một nhu cầu ban đầu rất đơn giản, ham muốn bắt đầu tự tạo ra nhu cầu mới.
Đáng nói hơn, người chịu hậu quả lại không phải người đang xin.
Đó là người thợ gốm.
Ông mất thời gian làm bình. Mất cơ hội kiếm tiền. Rồi gia đình ông cũng bị ảnh hưởng.
Đời sống hôm nay cũng không khác bao nhiêu.
Ta có thể mua một chiếc điện thoại vẫn còn dùng tốt, nhưng thấy mẫu mới đẹp hơn thì muốn đổi.
Một chiếc áo vẫn mặc được, nhưng thấy người khác có kiểu mới thì lại muốn mua.
Một món đồ trong nhà vẫn đáp ứng nhu cầu, nhưng quảng cáo khiến ta cảm thấy mình đang “thiếu”.
Rồi ta làm nhiều hơn để kiếm tiền, mua nhiều hơn để thỏa mãn, và cuối cùng lại phải làm nhiều hơn nữa để trả cho những thứ mình đã mua.
Điều học về chiếc bình bát nhắc ta dừng lại ở một câu hỏi rất đơn giản:
“Cái mình muốn có thêm này có thật sự cần không?”
Nếu chiếc bình đã vỡ đến mức không thể sử dụng, hãy thay.
Nếu nó thật sự hư hỏng, hãy tìm một chiếc khác.
Nhưng nếu nó vẫn còn dùng được mà chỉ vì thấy một chiếc khác đẹp hơn, lớn hơn, mới hơn mà muốn đổi, thì có lẽ thứ cần sửa trước không phải là chiếc bình.
Mà là lòng mình.
Đức Phật không dạy con người phải sống khổ sở hay từ chối mọi tiện nghi.
Ngài dạy biết đủ.
Biết đủ không có nghĩa là không được có thêm. Nó có nghĩa là trước khi đưa một thứ mới vào cuộc đời, ta biết nhìn lại xem thứ cũ có thật sự không còn cần thiết hay chưa.
Bởi đôi khi thứ làm ta mệt không phải là vì ta có quá ít.
Mà là vì trong lòng lúc nào cũng có một tiếng nói:
“Thêm một chút nữa.”
Nếu nhận ra được tiếng nói ấy, và biết dừng đúng lúc, ta không chỉ giữ được sự nhẹ nhàng cho chính mình.
Ta còn không vô tình biến lòng tốt của người khác thành gánh nặng cho họ.
Nguồn:
- Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
- Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Ưng Xả (Tỳ khưu Indacanda)
- https://www.budsas.org/uni/index.htm