#18 Giới Tăng Tàng thứ 12 - sự ương ngạnh cố chấp | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Bối cảnh ra đời giới Tăng Tàng thứ 12
Câu chuyện xảy ra tại thành Cô-sam-bi, trong tu viện Ghosita.
Khi ấy, đại đức Channa có cách cư xử không đúng với những nguyên tắc mà Đức Phật đã đặt ra. Các tỳ khưu thấy vậy liền nhắc nhở Ngài, mong Ngài sửa lại.
Nhưng Channa không những không nghe, mà còn phản ứng rất mạnh.
Và chính từ sự cứng đầu ấy, Đức Phật đã đặt ra một điều học quan trọng cho đời sống của Tăng chúng.
Tóm lượt giới Tăng Tàng thứ 12.
Chuyện bắt đầu rất đơn giản.
Các tỳ khưu thấy đại đức Channa làm một việc không đúng nguyên tắc nên đến nhắc:
“Đại đức Channa, việc này không được phép. Xin đại đức đừng làm như vậy.”
Đáng lẽ chỉ cần nghe, suy xét rồi sửa lại nếu mình sai.
Nhưng Channa lại đáp rằng:
“Điều gì khiến các vị nghĩ rằng các vị có quyền dạy bảo tôi? Chính tôi mới là người nên dạy bảo các vị.”
Rồi Ngài nói một điều khá đặc biệt.
Ngài nhắc rằng Đức Phật là Đức Phật của họ. Giáo Pháp cũng là Giáo Pháp của họ. Giáo Pháp ấy đã được vị thái tử của họ chứng đạt.
Sau đó, Channa ví những người xuất gia trong Tăng chúng giống như cỏ, cành khô và lá rụng bị một cơn gió mạnh gom lại thành một đống.
Hoặc giống như những thứ rong rêu khác nhau bị dòng nước từ trên núi cuốn về, rồi tụ lại một chỗ.
Mỗi người có một cái tên khác nhau. Có họ khác nhau. Gia đình và dòng dõi khác nhau.
Nhưng khi xuất gia, tất cả cùng tụ hội trong một đoàn thể.
Và Channa cho rằng vì vậy, những người kia không có lý do gì để lên tiếng dạy bảo mình.
Ngược lại, chính mình mới có quyền dạy họ.
Các tỳ khưu vốn sống đơn giản, biết đủ, khiêm nhường và nghiêm túc học tập nghe vậy thì rất không đồng tình.
Các vị phàn nàn:
“Tại sao khi được các tỳ khưu nhắc nhở đúng theo lời Đức Phật dạy, đại đức Channa lại cố tình chống đối như vậy?”
Sau đó, các vị đem sự việc trình lên Đức Phật.
Đức Phật cho gọi Channa đến và hỏi thẳng:
“Này Channa, có đúng là khi được các tỳ khưu nhắc nhở đúng theo Giáo Pháp, ngươi lại tỏ ra ương ngạnh hay không?”
Channa trả lời:
“Bạch Thế Tôn, đúng vậy.”
Đức Phật khiển trách hành vi ấy.
Rồi Ngài nói với toàn thể các tỳ khưu rằng một người xuất gia không thể sống theo kiểu: “Đừng ai nói gì với tôi, dù tốt hay xấu. Tôi cũng chẳng nói gì với các vị. Các vị cứ để mặc tôi.”
Bởi nếu ai cũng sống như vậy thì Tăng chúng sẽ không thể trưởng thành.
Đức Phật vì thế chế định điều học.
Một vị tỳ khưu có tính khó dạy, khi được các tỳ khưu khác nhắc nhở về những điều đã được Đức Phật quy định trong giới luật mà vẫn chống đối, thì các vị phải khuyên vị ấy trở nên dễ dạy hơn.
Không chỉ khuyên một lần.
Các tỳ khưu cần nói rõ:
“Đại đức đừng ương ngạnh. Hãy trở thành người dễ tiếp nhận lời khuyên. Đại đức hãy nhắc nhở các tỳ khưu khác đúng theo Giáo Pháp, và các tỳ khưu cũng sẽ nhắc nhở đại đức đúng theo Giáo Pháp.”
Đây mới là cách làm cho Tăng chúng phát triển.
Không phải một người luôn đứng trên để dạy người khác.
Mà là mọi người cùng sửa cho nhau, cùng khích lệ nhau.
Nếu sau khi được khuyên như vậy mà vị tỳ khưu vẫn không thay đổi, các tỳ khưu tiếp tục nhắc nhở lần thứ hai, rồi lần thứ ba.
Nếu vị ấy chịu dừng lại thì tốt.
Nhưng nếu vẫn cố chấp, việc ấy bắt đầu trở thành một vấn đề nghiêm trọng.
Các tỳ khưu phải đưa vị ấy ra trước hội chúng và tiếp tục nhắc nhở.
Nếu vẫn không chịu bỏ thái độ ấy, hội chúng sẽ tiến hành một thủ tục chính thức.
Một vị tỳ khưu có kinh nghiệm và đủ khả năng sẽ đứng ra thông báo với toàn thể hội chúng.
Trước hết là lời đề nghị.
Sau đó, hội chúng được thông báo lần thứ nhất.
Rồi lần thứ hai.
Rồi lần thứ ba.
Mỗi lần đều xác nhận rõ vấn đề: vị tỳ khưu này đã được nhắc nhở đúng theo Giáo Pháp nhưng vẫn không chịu từ bỏ thái độ ương ngạnh.
Nếu hội chúng đồng ý, mọi người im lặng.
Sau lần thông báo thứ ba, nếu vị tỳ khưu vẫn không chịu từ bỏ, thì tội Tăng Tàng được thành.
Đức Phật cũng quy định rất kỹ các mức độ trong quá trình này.
Khi mới đề nghị việc nhắc nhở mà làm không đúng, có thể phát sinh lỗi nhẹ.
Khi tiến hành hai lần thông báo chính thức tiếp theo, có thể phát sinh lỗi nặng hơn.
Đến khi lời tuyên bố cuối cùng hoàn tất, nếu vị ấy vẫn không chịu sửa đổi, thì tội Tăng Tàng mới chính thức thành lập.
Điều đáng chú ý là Đức Phật không chỉ nói “cứ thấy người khác sai thì xử phạt”.
Ngài đặt ra cả một quá trình.
Trước hết phải có căn cứ đúng theo điều Đức Phật đã dạy.
Sau đó phải nhắc nhở.
Phải cho người kia cơ hội thay đổi.
Phải nhắc lần thứ hai.
Rồi lần thứ ba.
Nếu vẫn không thay đổi thì mới đưa vấn đề ra trước hội chúng.
Và ngay cả ở bước cuối cùng, việc xử lý cũng phải được thực hiện đúng thủ tục.
Phần cuối của điều học còn phân biệt rất rõ từng trường hợp.
Nếu hành sự của hội chúng đúng theo Giáo Pháp, vị tỳ khưu biết rõ là đúng mà vẫn không chịu từ bỏ thì phạm Tăng Tàng.
Nếu vị ấy còn nghi ngờ nhưng vẫn không từ bỏ thì cũng phạm Tăng Tàng.
Nếu vị ấy hiểu lầm rằng hành sự đúng theo Giáo Pháp là sai, nhưng vẫn không chịu từ bỏ thì cũng phạm Tăng Tàng.
Ngược lại, nếu chính hành sự của hội chúng là sai thì vị tỳ khưu không phạm Tăng Tàng, mà chỉ có thể phạm lỗi nhẹ hơn.
Cuối cùng, Đức Phật cũng chỉ rõ những trường hợp không phạm.
Nếu vị tỳ khưu chưa được nhắc nhở đúng cách mà đã tự mình từ bỏ, thì không phạm.
Nếu vị ấy đã từ bỏ.
Nếu vị ấy bị điên.
Hoặc nếu đó là trường hợp vi phạm đầu tiên.
Những trường hợp ấy đều không phạm.
Nhìn toàn bộ điều học từ đầu đến cuối, ta thấy Đức Phật không chỉ xử lý một người cứng đầu.
Ngài đang bảo vệ một nguyên tắc rất quan trọng:
Trong một cộng đồng tu học, người nào cũng cần có khả năng nghe lời nhắc nhở, và người nào cũng có trách nhiệm nhắc nhở người khác đúng theo Giáo Pháp.
Không ai được biến việc mình đã theo Phật lâu năm, biết nhiều hay có vị trí nào đó thành lý do để miễn cho mình khỏi bị góp ý.
Góc nhìn cuộc sống từ giới Tăng Tàng thứ 12.
Có một điều rất đời thường trong câu chuyện này.
Con người thường dễ nhìn thấy lỗi của người khác hơn lỗi của chính mình.
Khi được người khác góp ý, chúng ta thường không nghe ngay nội dung họ nói.
Chúng ta nhìn vào ai đang nói.
Người này nhỏ tuổi hơn tôi.
Người này ít kinh nghiệm hơn tôi.
Người này không giỏi bằng tôi.
Người này có quyền gì mà góp ý?
Chỉ một câu như vậy cũng đủ khiến cuộc trò chuyện chuyển hướng.
Ban đầu vấn đề là: “Tôi có làm sai không?”
Nhưng vài giây sau, nó biến thành:
“Anh là ai mà dám nói tôi?”
Channa đã mắc đúng vào chỗ ấy.
Và Đức Phật không giải quyết bằng cách bắt mọi người im lặng để tránh xung đột.
Ngài làm ngược lại.
Ngài xây dựng một cách sửa sai có nguyên tắc: phải nói đúng việc, đúng Giáo Pháp, phải cho người kia cơ hội thay đổi, phải nhắc lại khi cần thiết, và chỉ đưa ra biện pháp nghiêm khắc sau khi đã trải qua đầy đủ các bước.
Điều này rất đáng suy nghĩ trong công việc ngày nay.
Một đội nhóm sẽ không thể tốt lên nếu mọi người chỉ được phép khen nhau.
Nhưng một đội nhóm cũng sẽ tan vỡ nếu ai cũng thích “dạy đời” người khác.
Cái Đức Phật cần không phải là một cộng đồng mà ai cũng nói.
Mà là một cộng đồng mà người nói có trách nhiệm và người nghe có khả năng tiếp nhận.
Ở nơi làm việc cũng vậy.
Một kỹ sư có thể thiết kế rất giỏi nhưng vẫn có thể thiết kế sai.
Một người quản lý có nhiều năm kinh nghiệm vẫn có thể đưa ra quyết định thiếu sót.
Một người trẻ ít kinh nghiệm vẫn có thể nhìn thấy một vấn đề mà người lâu năm không nhận ra.
Nếu mỗi lần nghe góp ý, ta lập tức dựng lên cái tôi của mình, thì chính kinh nghiệm và vị trí của ta sẽ trở thành bức tường ngăn ta học thêm.
Nhưng cũng cần nhớ một điều khác.
“Dễ dạy” không có nghĩa là ai nói gì cũng nghe.
Trong điều học này, Đức Phật nhấn mạnh việc dạy bảo đúng theo Giáo Pháp.
Nghĩa là lời góp ý phải có căn cứ. Không phải thích ai thì khen, ghét ai thì chê. Không phải lấy cảm xúc cá nhân làm tiêu chuẩn sửa người khác.
Vì vậy, bài học đi theo hai chiều.
Nếu mình góp ý người khác, hãy chắc rằng mình đang nói vì điều đúng, không phải vì cái tôi.
Nếu người khác góp ý mình, hãy đủ bình tĩnh để kiểm tra xem điều họ nói có đúng hay không, trước khi bảo vệ bản thân.
Một cộng đồng trưởng thành không phải là nơi không có ai sai.
Mà là nơi khi có người sai, người ấy có thể được nhắc nhở mà không biến lời nhắc nhở thành một cuộc chiến.
Và khi chính mình sai, ta có đủ khiêm tốn để nói:
“Ừ, để tôi xem lại.”
Chỉ một câu như vậy thôi, nhưng nó mở ra rất nhiều cơ hội để một con người trưởng thành.
Đức Phật gọi đó là sự phát triển của hội chúng: dạy bảo lẫn nhau, khích lệ lẫn nhau.
Một người không chịu nghe lời góp ý có thể giữ được cái tôi của mình.
Nhưng một cộng đồng biết góp ý đúng cách và biết lắng nghe sẽ cùng nhau tiến bộ.
Đó mới là sức mạnh của một tập thể.
Nguồn:
Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Tăng Tàng (Tỳ khưu Indacanda)