#16 Giới Tăng Tàng thứ 10 - chia rẽ hội chúng | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Bối cảnh ra đời giới Tăng Tàng thứ 10
Câu chuyện xảy ra tại thành Vương Xá, trong khu rừng Trúc Lâm, nơi Đức Phật đang trú ngụ.
Lúc ấy, Đề-bà-đạt-đa cùng một số người đi theo ông bắt đầu nghĩ đến chuyện tách khỏi hội chúng của Đức Phật và giành lấy quyền lãnh đạo.
Nhưng muốn làm được điều đó, họ cần một lý do đủ mạnh để thuyết phục những người khác đi theo mình.
Và Đề-bà-đạt-đa đã nghĩ ra một cách khiến Đức Phật đặt ra Tăng tàn thứ 10.
Tóm lượt Tăng Tàng thứ 10
Đề-bà-đạt-đa tìm đến Câu-kha-lợi, Ca-ta-mô-ra-ca-ti-sa-ca và Samuddadatta rồi nói:
“Chúng ta hãy cùng nhau làm một việc. Chúng ta sẽ chia rẽ hội chúng của Sa-môn Gotama và chia quyền lãnh đạo.”
Câu-kha-lợi nghe vậy thì lo lắng.
Ông nói rằng Đức Phật có uy lực rất lớn. Muốn chia rẽ hội chúng của Đức Phật đâu phải chuyện dễ.
Đề-bà-đạt-đa liền đưa ra một kế hoạch.
Ông nói rằng họ sẽ đến gặp Đức Phật và yêu cầu Đức Phật chấp nhận năm quy định khổ hạnh rất nghiêm ngặt.
Năm điều đó là:
Thứ nhất, tỳ khưu phải sống trong rừng suốt đời. Ai sống trong làng thì phạm tội.
Thứ hai, tỳ khưu phải đi khất thực suốt đời. Ai nhận lời mời dùng bữa thì phạm tội.
Thứ ba, tỳ khưu phải mặc quần áo được may từ những mảnh vải người ta đã vứt bỏ. Ai nhận y do gia chủ cúng thì phạm tội.
Thứ tư, tỳ khưu phải sống dưới gốc cây suốt đời. Ai vào ở trong một mái che thì phạm tội.
Thứ năm, tỳ khưu không được ăn cá thịt suốt đời. Ai ăn cá thịt thì phạm tội.
Đề-bà-đạt-đa biết Đức Phật sẽ không bắt buộc toàn thể tỳ khưu phải sống như vậy.
Và đó chính là điều ông ta muốn.
Ông ta dự tính rằng sau khi Đức Phật từ chối, nhóm của mình sẽ đi nói với mọi người:
“Chúng tôi muốn sống khổ hạnh và từ bỏ nhiều hơn, nhưng Sa-môn Gotama lại không cho phép.”
Đề-bà-đạt-đa tin rằng cách này sẽ thu hút những người vốn có lòng tin vào đời sống khổ hạnh.
Sau đó, Đề-bà-đạt-đa cùng những người đi theo đến gặp Đức Phật.
Sau khi đảnh lễ và ngồi xuống, Đề-bà-đạt-đa trình bày đúng năm yêu cầu ấy.
Ông ta nói rằng Đức Phật luôn ca ngợi đời sống ít ham muốn, biết đủ, từ bỏ và tinh tấn. Vì vậy, năm quy định này sẽ giúp các tỳ khưu sống đúng với những điều Đức Phật vẫn thường ca ngợi.
Đức Phật nghe xong rồi trả lời rất rõ ràng.
Ngài không bắt buộc tất cả mọi người phải sống theo năm cách ấy.
Ai muốn sống trong rừng thì có thể sống trong rừng.
Ai muốn ở trong làng thì có thể ở trong làng.
Ai muốn đi khất thực thì có thể đi khất thực.
Ai muốn nhận lời mời dùng bữa thì cũng được.
Ai muốn mặc y được may từ những mảnh vải bị vứt bỏ thì có thể mặc.
Ai muốn nhận y do gia chủ cúng thì cũng được.
Về chỗ ở, Đức Phật cho phép tỳ khưu sống dưới gốc cây trong tám tháng.
Còn chuyện ăn cá thịt, Đức Phật đưa ra một nguyên tắc rất cụ thể.
Cá thịt được xem là trong sạch nếu vị tỳ khưu không thấy con vật bị giết để làm thức ăn cho mình, không nghe nói con vật ấy bị giết vì mình, và không có lý do để nghi ngờ rằng nó được giết vì mình.
Nói cách khác, Đức Phật không biến một cách sống khổ hạnh thành luật bắt buộc cho tất cả mọi người.
Đề-bà-đạt-đa hiểu rằng Đức Phật đã không chấp nhận năm yêu cầu ấy.
Ông ta không thất vọng.
Trái lại, ông ta còn vui mừng.
Bởi vì điều ông ta muốn chính là có được một điểm để nói với dân chúng.
Đề-bà-đạt-đa cùng những người đi theo rời khỏi Đức Phật rồi vào thành Vương Xá.
Tại đó, họ công bố rằng mình đã đến yêu cầu Đức Phật chấp nhận năm điều khổ hạnh, nhưng Đức Phật không cho phép.
Còn nhóm của Đề-bà-đạt-đa thì tuyên bố:
“Chúng tôi sẽ tự mình thực hành năm điều này.”
Cách nói ấy lập tức tạo ra hai phản ứng.
Những người không có lòng tin và không hiểu rõ sự việc thì lại nghĩ rằng:
“Những sa-môn đi theo Đề-bà-đạt-đa mới thật sự biết từ bỏ và sống khổ hạnh. Còn Sa-môn Gotama thì quá sung túc, quá dễ dãi.”
Nhưng những người có lòng tin và hiểu biết lại nhìn sự việc khác hẳn.
Họ phàn nàn và chỉ trích Đề-bà-đạt-đa:
“Tại sao ông ta lại cố tình chia rẽ hội chúng của Đức Phật?”
Tin này đến tai các tỳ khưu.
Những vị tỳ khưu ít ham muốn cũng không đồng tình với việc làm ấy. Các vị trình sự việc lên Đức Phật.
Đức Phật liền triệu tập hội chúng.
Ngài hỏi thẳng Đề-bà-đạt-đa:
“Có đúng là ngươi đang cố gắng chia rẽ hội chúng và giành quyền lãnh đạo không?”
Đề-bà-đạt-đa trả lời:
“Bạch Thế Tôn, đúng vậy.”
Đức Phật khiển trách ông ta.
Ngài nói rằng việc làm ấy là sai trái. Nó không thể đem lại niềm tin cho những người chưa có niềm tin, mà còn khiến những người đã có niềm tin phải suy nghĩ và phàn nàn.
Sau đó, Đức Phật đặt ra điều học.
Nếu một tỳ khưu cố tình chia rẽ một hội chúng đang hòa hợp, hoặc nắm lấy một cuộc tranh chấp có thể dẫn đến chia rẽ, rồi cố tình khơi lên và không chịu từ bỏ, thì các tỳ khưu phải khuyên vị ấy:
“Đại đức đừng chia rẽ hội chúng đang hòa hợp. Đừng tiếp tục khơi lên cuộc tranh chấp. Hãy trở lại hòa nhập với hội chúng. Hội chúng đang thân thiện, không cãi cọ, cùng sống theo một nguyên tắc, nên mọi người có thể sống an lạc.”
Nếu vị ấy vẫn không chịu từ bỏ, các tỳ khưu phải nhắc nhở lần thứ hai.
Rồi lần thứ ba.
Nếu sau lần thứ ba vị ấy chịu từ bỏ thì sự việc chấm dứt.
Nhưng nếu vẫn cố chấp, vị ấy phạm tội Tăng Tàng.
Điều luật còn nói rõ thế nào là “chia rẽ hội chúng”.
Đó không phải chỉ là một lần bất đồng ý kiến.
Đó là khi một tỳ khưu thật sự tìm cách làm cho những người đang cùng sống với nhau trở thành những phe khác nhau, tách khỏi nhau, rồi tìm người về đứng cùng phe với mình.
Còn “cuộc tranh tụng đưa đến chia rẽ” là những vấn đề tranh chấp trong đời sống Tăng chúng có khả năng làm hội chúng tan rã.
Nếu một vị tỳ khưu cố tình nắm lấy một vấn đề như vậy, khơi nó lên, truyền bá nó và nhất quyết không chịu buông bỏ, thì sự việc đã trở nên nghiêm trọng.
Điều luật cũng không chỉ đặt trách nhiệm lên người gây chia rẽ.
Những tỳ khưu khác nếu biết rõ sự việc mà không lên tiếng khuyên can thì cũng phạm tội tác ác.
Còn đối với vị tỳ khưu đang gây chia rẽ, nếu đã được nhắc nhở mà vẫn không dừng lại, vị ấy được đưa ra giữa hội chúng.
Tại đó, hội chúng tiếp tục khuyên vị ấy từ bỏ việc chia rẽ.
Nếu vẫn không chịu nghe, hội chúng tiến hành thủ tục chính thức.
Một vị tỳ khưu có kinh nghiệm và đủ năng lực sẽ đứng ra thông báo với hội chúng.
Lần thứ nhất, vị ấy đề nghị hội chúng xem xét việc nhắc nhở.
Sau đó, hội chúng công bố sự việc lần thứ hai.
Rồi lần thứ ba.
Mỗi lần, những vị đồng ý thì giữ im lặng, còn vị nào không đồng ý thì lên tiếng.
Nếu sau thủ tục ấy, hội chúng thống nhất rằng vị tỳ khưu vẫn cố tình không từ bỏ việc chia rẽ, thì khi lời tuyên bố cuối cùng hoàn tất, vị ấy chính thức phạm tội Tăng Tàng.
Các lỗi phát sinh trong những bước thủ tục trước đó sẽ được xử lý theo từng mức độ và sau khi hoàn tất thủ tục Tăng Tàng thì những lỗi phụ ấy không còn tính riêng nữa.
Điều luật sau cùng còn phân biệt những trường hợp rất cụ thể.
Nếu hội chúng tiến hành đúng pháp và vị tỳ khưu biết rõ đó là thủ tục đúng pháp mà vẫn không chịu từ bỏ, thì phạm Tăng Tàng.
Nếu biết đó là thủ tục đúng pháp nhưng còn nghi ngờ mà vẫn không từ bỏ, cũng phạm Tăng Tàng.
Nếu thủ tục đúng pháp nhưng vị ấy lầm tưởng đó là thủ tục sai pháp mà vẫn không từ bỏ, cũng phạm Tăng Tàng.
Ngược lại, nếu thủ tục của hội chúng vốn sai pháp thì dù vị ấy có hiểu đúng hay hiểu sai về thủ tục ấy, lỗi được xác định ở mức tác ác chứ không phải Tăng Tàng.
Và có những trường hợp được miễn.
Nếu vị ấy chưa được nhắc nhở đúng trình tự, đã tự mình từ bỏ, hoặc đang bị điên loạn, hay là người phạm lần đầu, thì không phạm tội.
Như vậy, điều luật không chỉ đơn giản nói rằng “chia rẽ Tăng chúng là sai”.
Nó xây dựng cả một quy trình.
Trước tiên là khuyên nhủ.
Không nghe thì nhắc lại.
Vẫn không nghe thì nhắc đến lần thứ ba.
Nếu vẫn cố chấp, đưa ra giữa hội chúng.
Sau đó hội chúng tiến hành thủ tục chính thức.
Và chỉ khi vị ấy vẫn nhất quyết không từ bỏ, tội Tăng Tàng mới được xác lập.
Góc nhìn cuộc sống từ giới Tăng Tàng thứ 10
Điều đáng suy ngẫm trong câu chuyện này không nằm ở việc Đề-bà-đạt-đa chọn năm cách sống khổ hạnh.
Điểm sâu hơn nằm ở cách một người có thể dùng một điều vốn nghe rất tốt để tạo ra sự chia rẽ.
Ít ham muốn là tốt.
Biết đủ là tốt.
Sống đơn giản là tốt.
Khổ hạnh cũng có thể là một lựa chọn đáng kính.
Nhưng một điều tốt khi bị biến thành công cụ để chia phe thì nó có thể tạo ra một kết quả hoàn toàn khác.
Đề-bà-đạt-đa không nói:
“Ai muốn sống khổ hạnh thì cứ sống.”
Ông ta muốn biến lựa chọn của mình thành tiêu chuẩn để phân biệt người này với người kia.
Một bên là những người “thật sự từ bỏ”.
Một bên là những người bị xem là “xa hoa”.
Từ đó, sự khác biệt trong cách sống biến thành sự đối đầu giữa con người với con người.
Đây là chuyện rất dễ gặp trong đời sống hôm nay.
Trong một công ty, có người làm việc mười hai tiếng mỗi ngày rồi bắt đầu xem người làm đúng giờ là thiếu trách nhiệm.
Trong một nhóm, có người theo một phương pháp rồi cho rằng ai không làm giống mình là không nghiêm túc.
Trên mạng xã hội, một người tìm được cách sống mà mình tin là đúng rồi bắt đầu chia thế giới thành hai nhóm: người hiểu và người không hiểu.
Điều đáng sợ không phải là chúng ta có quan điểm khác nhau.
Một hội chúng hòa hợp không có nghĩa là tất cả mọi người phải sống giống hệt nhau.
Đức Phật đã cho thấy điều đó ngay trong câu chuyện này.
Người muốn sống trong rừng thì sống trong rừng.
Người muốn ở trong làng thì ở trong làng.
Người muốn khất thực thì khất thực.
Người muốn nhận lời mời thì nhận lời mời.
Có những lựa chọn khác nhau nhưng vẫn có thể cùng sống trong một hội chúng.
Vậy nên, khi một cuộc tranh luận xuất hiện, có lẽ điều đầu tiên chúng ta cần hỏi không phải là:
“Ai đúng?”
Mà nên hỏi thêm:
“Cuộc tranh luận này đang giúp mọi người hiểu nhau hơn, hay đang biến chúng ta thành hai phe?”
Đó chính là điểm rất thực tế của Tăng Tàng thứ mười.
Bất đồng chưa chắc làm một tập thể tan vỡ.
Điều làm tập thể tan vỡ là khi con người bắt đầu nuôi dưỡng bất đồng, tìm người đứng về phía mình, khơi nó lên nhiều lần và nhất quyết không chịu buông bỏ.
Và có lẽ vì hiểu điều ấy, Đức Phật không vội kết tội ngay từ lần đầu.
Ngài cho người gây chia rẽ cơ hội dừng lại.
Rồi thêm một lần nữa.
Rồi thêm lần thứ ba.
Bởi mục đích của giới luật không phải là tìm cách trừng phạt một con người.
Mục đích là cứu lấy sự hòa hợp trước khi mọi thứ đi quá xa.
Trong một gia đình, một nhóm bạn, một đội làm việc hay một cộng đồng, đôi khi cũng vậy.
Có những chuyện nếu chịu dừng lại sớm thì chỉ là một bất đồng.
Nhưng nếu cứ kể đi kể lại, kéo thêm người vào, tìm phe, rồi biến một chuyện nhỏ thành câu chuyện “chúng ta và họ”, thì đến một lúc nào đó, điều cần giải quyết không còn là vấn đề ban đầu nữa.
Mà là chính sự chia rẽ đã được tạo ra.
Cho nên bài học của điều luật này rất giản dị:
Đừng biến một điều mình tin là đúng thành cái cớ để chia con người thành hai phía.
Và nếu thấy một tập thể đang bắt đầu rạn nứt, đừng vội chọn phe.
Hãy thử là người kéo mọi người trở lại ngồi cùng một chỗ.
Bởi đôi khi, giữ được một tập thể hòa hợp không cần chúng ta thắng một cuộc tranh luận.
Chỉ cần có người đủ tỉnh táo để biết lúc nào nên nói, lúc nào nên lắng nghe, và quan trọng nhất, lúc nào nên buông xuống.
Nguồn:
Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Tăng Tàng (Tỳ khưu Indacanda)