#13 Giới Tăng Tàng thứ 7 - xây dựng trú xá lớn | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Bối cảnh ra đời giới Tăng Tàng thứ 7
Khi ấy, Đức Phật đang ở thành Kiều-tát-la, tại tu viện Cù-sư-la.
Có một gia chủ rất kính trọng Ngài Channa và muốn xây cho Ngài một trú xá. Ông bảo Ngài Channa tự tìm một khu đất thích hợp.
Ngài Channa bắt đầu dọn đất. Nhưng trong lúc ấy, Ngài cho người chặt một cây lớn vốn được dân chúng ở địa phương và cả vùng xung quanh kính trọng, xem như một nơi linh thiêng.
Chuyện ấy khiến người dân phàn nàn. Và từ sự việc này, Đức Phật đặt ra một điều học liên quan đến việc xây dựng trú xá.
Tóm lượt giới Tăng Tàng thứ 7
Câu chuyện bắt đầu rất đơn giản.
Một gia chủ muốn xây một trú xá cho Ngài Channa. Ngài được yêu cầu tự tìm khu đất để xây.
Trong lúc dọn đất, Ngài Channa cho chặt một cây mà dân chúng hết sức tôn kính. Đối với người dân, đó không chỉ là một cái cây bình thường. Nó là nơi họ đặt niềm tin và sự kính trọng.
Thế nên khi thấy các sa-môn Thích tử chặt cây, họ rất bất bình.
Họ nói đại ý rằng: “Tại sao những người tu hành lại làm chuyện như vậy? Cây này được cả vùng kính trọng. Hơn nữa, trong cây có thể có những loài chúng sinh đang sống.”
Các vị tỳ khưu khác nghe được những lời ấy cũng không đồng tình. Những vị sống ít ham muốn và biết giữ gìn tiếng tốt của Tăng đoàn đã đem chuyện này trình lên Đức Phật.
Đức Phật gọi Ngài Channa đến hỏi rõ.
Ngài Channa xác nhận mình đã cho chặt cây ấy.
Đức Phật khiển trách Ngài. Đức Phật chỉ ra một điều rất đáng suy nghĩ: trong cây cối có thể có những chúng sinh có tâm thức đang nương trú. Vì vậy, việc tùy tiện chặt cây không phải là chuyện hoàn toàn vô hại.
Nhưng vấn đề không chỉ nằm ở một cái cây.
Một người xuất gia nếu hành động thiếu cẩn trọng, khiến người dân mất niềm tin vào Tăng đoàn, thì hậu quả còn lớn hơn nhiều. Người chưa có niềm tin sẽ càng không có lý do để tin. Người đã có niềm tin cũng có thể dao động.
Từ sự việc đó, Đức Phật đặt ra điều học.
Nếu một vị tỳ khưu muốn xây một trú xá lớn có người khác đứng ra tài trợ, nhưng xây để mình sử dụng, vị ấy không được tự ý chọn đất rồi bắt đầu xây.
Trước hết, vị ấy phải đưa các tỳ khưu đến xem xét khu đất.
Nếu cả hội chúng có thể đi thì cùng đi. Nếu không thể đi hết, hội chúng sẽ chỉ định những vị có kinh nghiệm và đủ khả năng để kiểm tra.
Họ phải xem hai chuyện.
Thứ nhất, khu đất có điều chướng ngại hay không.
Điều chướng ngại không chỉ là những nơi có tổ kiến, tổ mối, ổ chuột, ổ rắn, ổ bọ cạp hay những nơi thú vật đang sinh sống. Nó còn bao gồm những nơi quá gần ruộng lúa, ruộng rau, nơi tra tấn, nơi xử trảm, nghĩa địa, vườn hoa, đất của nhà vua, chuồng voi, chuồng ngựa, nhà tù, quán rượu, nhà đồ tể, đường vận chuyển, giao lộ, nơi hội họp hoặc chỗ người qua lại đông đúc.
Nói đơn giản, đó là những nơi dễ gây phiền toái, nguy hiểm, ảnh hưởng đến đời sống tu hành hoặc ảnh hưởng đến người khác.
Thứ hai, khu đất phải có khoảng trống xung quanh.
Khoảng trống ấy phải đủ để có thể đi vòng quanh trú xá bằng một chiếc xe hàng hoặc có thể mang thang đi vòng quanh.
Nếu khu đất không đạt yêu cầu, các vị tỳ khưu phải nói rõ:
“Chớ làm ở đây.”
Nếu khu đất phù hợp, họ báo lại với hội chúng rằng khu đất không có điều chướng ngại và có đủ khoảng trống xung quanh.
Sau khi khu đất đã được kiểm tra, hội chúng mới chính thức xác định khu đất ấy cho vị tỳ khưu.
Trình tự này nghe có vẻ khá dài. Nhưng Đức Phật không đặt ra một quy trình dài chỉ để làm khó người xây dựng.
Điểm quan trọng nằm ở chỗ: một trú xá dành cho đời sống tu hành không phải là tài sản riêng muốn làm thế nào cũng được.
Nó liên quan đến Tăng đoàn, đến người dân, đến môi trường xung quanh và đến hình ảnh của người xuất gia.
Vì vậy, ngay cả việc chọn một mảnh đất cũng cần có sự xem xét của tập thể.
Điều học còn đi xa hơn.
Nếu vị tỳ khưu không đưa khu đất đến hội chúng để xác định mà vẫn tự xây, thì tùy từng giai đoạn mà phát sinh các mức tội khác nhau. Khi bắt đầu từng thao tác xây dựng có thể phạm tội tác ác. Đến phần cuối cùng của việc xây dựng thì phạm trọng tội. Khi phần cuối ấy được đặt vào, tội tăng tàng được thành lập.
Nếu khu đất vừa không được xác định, vừa có điều chướng ngại, lại không có khoảng trống xung quanh thì mức vi phạm nặng hơn.
Ngược lại, nếu khu đất đã được hội chúng xác định, không có điều chướng ngại và có đủ khoảng trống xung quanh thì không phạm tội.
Như vậy, Đức Phật đang đặt ra hai điều kiện phải đi cùng nhau: khu đất phải được hội chúng xác định, và khu đất ấy phải phù hợp.
Điều này cũng áp dụng khi vị tỳ khưu không trực tiếp xây mà bảo người khác xây.
Chẳng hạn, vị ấy chỉ nói:
“Hãy xây trú xá cho tôi.”
Nếu những người được thuê xây dựng chọn sai khu đất, trách nhiệm của vị tỳ khưu vẫn được xét theo hoàn cảnh cụ thể.
Nhưng nếu vị ấy đã nói rõ yêu cầu rằng khu đất phải được xác định, không có điều chướng ngại và có khoảng trống xung quanh, thì tình hình khác đi.
Nếu sau đó người khác vẫn xây sai, vị tỳ khưu phải có hành động sửa chữa khi biết được.
Vị ấy có thể tự mình đi đến nơi đó hoặc phái người đưa tin, yêu cầu điều chỉnh cho đúng.
Nếu biết việc xây dựng đang sai mà không làm gì, vị ấy vẫn có thể phạm tội tác ác.
Còn nếu vị ấy trở về khi trú xá vẫn đang được xây và phát hiện công trình được làm trên khu đất không phù hợp, vị ấy không được cứ thế tiếp tục.
Vị ấy phải tìm cách chuyển việc xây dựng cho người khác hoặc phá phần đã làm để xây lại cho đúng.
Nếu không làm như vậy mà vẫn để công trình tiếp tục, thì tùy tình trạng của khu đất mà có thể phạm tăng tàng cùng các tội tác ác.
Đức Phật cũng xét đến trường hợp người xây dựng không phải chính vị tỳ khưu mà là những người khác.
Nếu họ tiếp tục hoàn thành phần công việc sai trái mà vị tỳ khưu hoặc người khác đã làm dở, trách nhiệm vẫn được tính theo hành động cụ thể của người tham gia.
Cuối cùng, điều học cũng phân biệt những trường hợp không thuộc phạm vi này.
Những nơi như hang núi, hang nhân tạo hay chòi cỏ không bị áp dụng theo cách này. Trú xá được làm vì nhu cầu của vị khác cũng không thuộc trường hợp này. Và vị tỳ khưu bị điên hoặc vị phạm lần đầu thì được miễn.
Nhìn toàn bộ điều học, ta thấy Đức Phật không đơn giản nói rằng: “Không được xây nhà.”
Ngài đang dạy một cách làm rất khác.
Muốn xây thì phải biết mình đang xây ở đâu, xây cho ai, ảnh hưởng đến ai và đã được tập thể xem xét hay chưa.
Một việc tưởng như rất riêng, như dựng một mái nhà để ở, vẫn có thể trở thành chuyện của cả cộng đồng nếu người thực hiện đang sống trong một đời sống chung.
Góc nhìn cuộc sống từ Tăng Tàng thứ 7
Điều làm tôi thấy sâu sắc nhất trong câu chuyện này không phải là những thủ tục rất chi tiết để xác định một mảnh đất.
Mà là cách Đức Phật nhìn một việc tưởng rất nhỏ.
Ngài Channa chỉ muốn có một nơi ở.
Một gia chủ lại sẵn lòng bỏ tiền xây cho Ngài.
Nếu nhìn theo cách thông thường, mọi chuyện quá đơn giản: có người cho tiền, có người cần nhà, tìm một mảnh đất rồi xây.
Nhưng Đức Phật nhìn rộng hơn.
Một mảnh đất không bao giờ chỉ là một mảnh đất.
Trên đó có thể có cây cối. Có sinh vật đang sống. Có người dân đang gắn bó. Có những hoạt động của cộng đồng. Có những nơi cần được tôn trọng. Và có cả những người sẽ nhìn vào hành động của mình để đánh giá người tu.
Đó chính là lý do Đức Phật yêu cầu phải xem xét trước khi xây.
Bài học này rất gần với đời sống của chúng ta hôm nay.
Ở công ty, chẳng hạn, một kỹ sư có thể nghĩ: “Tôi chỉ sửa một dòng lệnh thôi.”
Nhưng một thay đổi nhỏ có thể ảnh hưởng đến cả hệ thống.
Một người quản lý có thể nghĩ: “Tôi chỉ thay đổi một quy trình.”
Nhưng quy trình ấy có thể làm cả đội mất thêm hàng giờ mỗi tuần.
Trong gia đình cũng vậy.
Một câu nói lúc nóng giận có thể chỉ mất vài giây để nói ra, nhưng người nghe có thể nhớ nó nhiều năm.
Mạng xã hội cũng thế.
Một cú nhấn nút chia sẻ có vẻ rất nhỏ. Nhưng phía sau nó có thể là danh dự của một người, niềm tin của một cộng đồng, hoặc một thông tin sai được truyền đi cho hàng nghìn người.
Cho nên, điều đáng học ở đây không phải là sợ hãi trước mọi hành động.
Mà là tập cho mình thói quen nhìn trước một bước.
Trước khi làm, hãy dừng lại một chút.
Việc này có ảnh hưởng đến ai không?
Có điều gì tôi chưa nhìn thấy không?
Tôi đang giải quyết nhu cầu của mình, hay đang vô tình đẩy cái giá phải trả sang cho người khác?
Và quan trọng hơn, nếu có người đủ kinh nghiệm nhìn vào việc này, họ có đồng ý rằng tôi đang làm đúng không?
Đức Phật đã không bắt người xây trú xá phải tự mình biết tất cả.
Ngài cho phép họ tìm đến những người có kinh nghiệm để cùng xem xét.
Đó cũng là một bài học rất thực tế.
Người khôn ngoan không phải là người lúc nào cũng tự quyết. Người khôn ngoan biết khi nào mình cần hỏi người khác.
Có những sai lầm không phải vì chúng ta xấu.
Chúng chỉ xảy ra vì chúng ta nhìn quá gần.
Ta thấy cái cây là vật cản, nhưng không thấy đó là nơi người khác đặt niềm tin.
Ta thấy mảnh đất trống, nhưng không thấy những sinh vật đang sống trên đó.
Ta thấy một thay đổi nhỏ, nhưng không thấy cả hệ thống phía sau.
Ta thấy mình đang giải quyết một vấn đề, nhưng không nhận ra mình vừa tạo ra một vấn đề khác.
Bởi vậy, trước một việc quan trọng, đôi khi điều tốt nhất không phải là làm nhanh hơn.
Mà là đứng lại, bước ra xa một chút và nhìn toàn cảnh.
Giống như người muốn xây một mái nhà.
Nếu chọn sai nền đất, càng xây nhanh thì càng sai nhanh.
Còn nếu chịu khó kiểm tra từ đầu, rất nhiều rắc rối về sau có thể không bao giờ xảy ra.
Đó là một cách sống rất đáng nhớ:
Trước khi đặt viên gạch đầu tiên, hãy chắc rằng mình đã nhìn thấy cả nền đất bên dưới.
Nguồn:
Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Tăng Tàng (Tỳ khưu Indacanda)