#35 Tấm lót ngồi | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Tóm lược điều học về tơ tằm thứ 5
Khi ấy, Đức Phật đang ở thành Xá-vệ, tại Kỳ Viên, tu viện của ông Cấp Cô Độc. Đức Phật muốn sống riêng và thiền tịnh trong ba tháng nên dặn các tỳ khưu không được đến gặp Ngài, ngoại trừ người mang vật thực.
Trong thời gian ấy, Đại đức Upasena, con trai của Van-gan-ta, cùng các đệ tử đến diện kiến Đức Phật. Ngài Upasena là vị sống rất nghiêm túc theo các pháp khổ hạnh: ở rừng, đi khất thực và dùng y phấn tảo.
Chính từ cuộc gặp này mà một câu chuyện khác xảy ra. Các tỳ khưu vì muốn được tự do đến gặp Đức Phật đã bỏ cả những tấm trải nằm của mình. Khi Đức Phật nhìn thấy những tấm trải bị vứt lung tung, Ngài nhân đó chế định một điều học mới liên quan đến việc làm tấm lót ngồi.
Câu Chuyện bắt đầu từ Đại đức Upasena.
Khi Ngài cùng các đệ tử đến gặp Đức Phật, Đức Phật hỏi thăm sức khỏe và đường đi. Sau đó, Ngài nhìn thấy một vị đệ tử của Upasena đang ngồi gần đó nên hỏi:
“Các y phấn tảo có làm con thấy dễ chịu không?”
Vị tỳ khưu trả lời rằng không.
Đức Phật ngạc nhiên:
“Nếu không thích y phấn tảo, tại sao con lại thực hành pháp dùng y phấn tảo?”
Vị ấy thưa rằng vì thầy tế độ của mình, tức Đại đức Upasena, đang thực hành như vậy. Thầy sống thế nào thì mình cũng sống theo như thế.
Đức Phật lại hỏi Upasena:
“Đại chúng này có lòng tin đối với ông. Ông đã hướng dẫn họ như thế nào?”
Upasena thưa rằng mình không ép buộc ai. Nếu một người muốn xin mình cho tu lên bậc trên, Ngài nói rõ ngay từ đầu:
“Tôi sống ở rừng, đi khất thực và dùng y phấn tảo. Nếu anh cũng chấp nhận sống như vậy thì tôi sẽ cho anh tu lên bậc trên.”
Người nào đồng ý thì Ngài cho tu. Không đồng ý thì Ngài không cho tu.
Với người xin nương nhờ làm thầy, Ngài cũng nói rõ những điều ấy. Ai chấp nhận thì Ngài nhận làm đệ tử. Ai không chấp nhận thì Ngài không nhận.
Đức Phật khen Upasena vì cách hướng dẫn rất rõ ràng. Không dùng lời nói để dụ người khác, cũng không giấu những điều khó khăn của đời sống mình.
Nhưng rồi Đức Phật hỏi:
“Ông có biết quy định của hội chúng ở thành Xá-vệ không?”
Upasena thưa là không biết.
Đức Phật nói cho Ngài biết rằng, hội chúng đã quy định: trong ba tháng Đức Phật thiền tịnh, không ai được đến gặp Ngài, ngoại trừ người mang vật thực. Ai vi phạm sẽ phạm tội ưng đối trị.
Upasena nghe xong liền nói một câu rất đáng chú ý:
“Hội chúng sẽ được biết tiếng bởi chính những quy định của mình. Chúng con sẽ không đặt thêm điều chưa được đặt ra, cũng không hủy bỏ điều đã được quy định. Chúng con sẽ thọ trì và thực hành các điều học đúng như đã được chế định.”
Đức Phật rất hài lòng.
Ngài xác nhận rằng không nên tự ý đặt thêm những quy định mới, cũng không nên tùy tiện bỏ đi những điều đã có. Sau đó, Đức Phật cho phép một ngoại lệ: những vị tỳ khưu sống ở rừng, đi khất thực và sử dụng y phấn tảo được phép đến diện kiến Ngài một cách tự do.
Các tỳ khưu khác nghe được điều này thì rất vui. Họ cũng muốn được gặp Đức Phật nên bỏ những tấm trải nằm của mình, rồi bắt đầu thực hành các pháp của vị ở rừng, vị đi khất thực và vị dùng y phấn tảo.
Nhưng khi Đức Phật đi dạo quanh các trú xứ, Ngài nhìn thấy những tấm trải nằm bị quăng bỏ khắp nơi.
Ngài hỏi:
“Những tấm trải này của ai?”
Các tỳ khưu trình bày sự việc. Đức Phật nhân đó nói về mục đích của việc chế định giới luật.
Ngài không đặt giới chỉ để làm cho đời sống tu hành thêm khó khăn. Một điều học được chế định nhằm nhiều lợi ích: giữ sự tốt đẹp và an ổn cho hội chúng, ngăn người xấu làm điều không đúng, giúp người hiền thiện sống yên ổn, ngăn những lỗi lầm đang phát sinh và những lỗi có thể phát sinh về sau. Đồng thời, giới luật còn giúp người chưa có niềm tin khởi lên niềm tin, người đã có niềm tin càng thêm vững, giúp Chánh Pháp tồn tại lâu dài và giúp Luật được gìn giữ.
Rồi Đức Phật chế định điều học về tấm lót ngồi.
Nếu một vị tỳ khưu muốn làm một tấm lót ngồi mới, vị ấy phải lấy một phần của tấm lót cũ — có chiều dài bằng một gang tay của Đức Phật — rồi đặt vào phần xung quanh của tấm lót mới để làm mất vẻ đẹp nguyên sơ của nó.
Nói đơn giản hơn, cái mới không được làm hoàn toàn từ vật liệu mới. Phải lấy một phần của cái cũ đưa vào cái mới.
Vì sao?
Để tấm lót mới không trở thành một vật quá đẹp, quá mới, dễ làm tâm sinh thích thú và chạy theo sự tiện nghi.
“Tấm lót cũ” ở đây không nhất thiết phải là vật đã dùng lâu năm. Chỉ cần đã từng được ngồi lên một lần hoặc nằm lên một lần cũng được xem là cũ.
Nếu vị tỳ khưu làm tấm lót mới mà không lấy phần một gang tay từ tấm cũ như quy định thì trong quá trình làm đã phạm lỗi tác ác. Khi tấm lót hoàn thành và thuộc quyền sở hữu của vị ấy, thì phạm ưng xả đối trị. Tấm lót phải được xả bỏ.
Việc xả bỏ cũng không phải là vứt đi. Vị ấy phải đem vật ấy đến hội chúng, một nhóm tỳ khưu hoặc một vị tỳ khưu để làm thủ tục xả bỏ rồi mới có thể được trao trả lại theo đúng quy định.
Luật còn đi rất kỹ vào từng trường hợp.
Nếu tự mình làm phần còn lại của tấm lót, hoặc bảo người khác làm, dù phần đó là phần mình chưa hoàn tất hay phần người khác chưa hoàn tất, đều có thể phạm ưng xả đối trị. Nếu làm hoặc bảo làm vì nhu cầu của một người khác thì mức lỗi được quy định nhẹ hơn, là tác ác.
Ngược lại, nếu đã lấy đủ phần một gang tay từ tấm lót cũ rồi mới làm thì không phạm. Nếu vì không có tấm cũ mà chỉ lấy được ít hơn, hoặc hoàn toàn không lấy được, cũng có những trường hợp được miễn. Người nhận một tấm lót do người khác làm rồi sử dụng cũng không phạm.
Điều học cũng không áp dụng máy móc cho mọi loại vật dụng. Những vật như màn che, thảm trải nền, vật dùng làm vách ngăn, nệm hoặc gối được nêu riêng trong phần giải thích. Người bị điên và người phạm lỗi đầu tiên cũng được miễn.
Như vậy, câu chuyện ban đầu tưởng chỉ là chuyện các tỳ khưu bỏ tấm trải nằm để được gặp Đức Phật. Nhưng từ sự việc ấy, Đức Phật đi đến một nguyên tắc rộng hơn: đời sống xuất gia không nên chạy theo vật dụng mới, đẹp và tiện nghi; ngay cả một vật nhỏ dùng để ngồi cũng cần được sử dụng với sự tiết chế.
Góc nhìn cuộc sống từ điều học thứ 5 về tơ tằm
Điều làm tôi thấy hay nhất trong câu chuyện này không phải là quy định phải lấy một gang tay từ tấm cũ. Cái đáng suy ngẫm nằm ở chỗ Đức Phật nhìn thấy tâm con người qua một vật rất nhỏ.
Ban đầu, các tỳ khưu chỉ muốn được gặp Đức Phật. Vì muốn đạt được điều đó, họ sẵn sàng bỏ những tấm trải đang có để đổi sang một lối sống khác.
Nhìn bên ngoài, chuyện ấy chẳng có gì lớn.
Nhưng Đức Phật lại nhìn thấy một điều sâu hơn: khi tâm đã muốn một thứ, con người rất dễ bỏ qua những gì mình đang có và chạy theo cái mới.
Ngày nay chuyện ấy còn rõ hơn.
Điện thoại vẫn dùng tốt nhưng thấy mẫu mới thì muốn đổi. Nhà vẫn đủ chỗ ở nhưng lại muốn trang trí thêm. Quần áo vẫn còn mặc được nhưng thấy một mẫu đẹp trên mạng thì muốn mua. Công việc đang ổn nhưng nhìn thấy người khác thăng tiến lại bắt đầu nghĩ mình đang thiếu một điều gì đó.
Cái đáng sợ không phải là có một món đồ mới.
Mà là cảm giác “cái đang có chưa đủ” cứ lớn dần lên trong lòng.
Điều học về tấm lót ngồi đặt ra một giới hạn rất nhỏ: khi làm cái mới, hãy đưa một phần của cái cũ vào. Một cách rất thực tế để nhắc người tu rằng: đừng để cái mới xóa sạch ký ức về cái cũ; đừng để tiện nghi biến thành nhu cầu; đừng để lòng ham thích dẫn đường.
Và còn một điều rất đẹp trong câu chuyện của Đại đức Upasena.
Ngài không bắt người khác sống giống mình bằng lời nói suông. Ngài nói rõ mình đang sống thế nào, những điều ấy có khó khăn gì, rồi để người kia tự quyết định.
Đó cũng là một cách sống đáng học trong đời thường.
Khi khuyên con cái, đồng nghiệp hay một người bạn thay đổi, ta thường muốn họ nghe lời mình. Nhưng đôi khi điều tốt hơn là sống cho họ thấy trước, nói rõ cái giá phải trả, rồi để họ tự chọn.
Đức Phật cũng không chế giới chỉ để kiểm soát từng hành động nhỏ của đệ tử. Ngài chế giới để bảo vệ một đời sống không bị lòng ham muốn kéo đi quá xa.
Có khi sự tự do thật sự không phải là muốn gì cũng được.
Mà là mình có thể có một thứ mới, nhưng không cần phải có nó.
Và khi ta bắt đầu sống được như vậy, một chiếc điện thoại cũ, một căn phòng đơn sơ, một bộ quần áo bình thường, hay một cuộc sống không quá hào nhoáng… cũng có thể trở thành đủ đầy.
Nguồn:
Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Ưng Xả (Tỳ khưu Indacanda)