#27 Điều học về Y thứ 6 - yêu cầu cúng dường y từ người không phải thân quyến | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Bối cảnh ra đời Điều học về Y thứ 6.
Ngày ấy, Đức Phật ngự tại thành Xá-vệ, trong Kỳ Viên, tu viện của ông Cấp Cô Độc.
Có một vị tỳ khưu tên Upananda, người dòng Thích Ca, rất giỏi thuyết Pháp. Một hôm, một người con trai của gia đình giàu có tìm đến nghe Ngài Upananda giảng Pháp.
Chuyện tưởng chỉ là một lần bố thí y phục. Nhưng từ cách vị tỳ khưu xin y, câu chuyện đã dẫn đến một điều học quan trọng cho toàn thể chư Tăng.
Sau khi nghe Ngài Upananda giảng Pháp, người con trai nhà giàu rất hoan hỷ. Anh ta muốn cúng dường những thứ cần thiết cho vị tỳ khưu: y phục, thức ăn, chỗ ở và thuốc men.
Anh ta chủ động hỏi:
“Thưa Ngài, Ngài cần thứ gì? Chúng con có khả năng dâng thứ ấy.”
Ngài Upananda nhìn thấy hai tấm vải rồi nói:
“Nếu đạo hữu muốn bố thí, vậy hãy dâng một trong hai tấm vải này.”
Người con trai nhà giàu nghe vậy thì nói rằng nếu anh ta chỉ mặc một tấm vải thì trông thật kỳ cục đối với một người thuộc gia đình danh giá. Anh xin Ngài chờ anh về nhà. Khi về đến nhà, anh sẽ gửi lại một trong hai tấm vải này, hoặc thậm chí gửi một tấm đẹp hơn.
Ngài Upananda không dừng lại.
Lần thứ hai, Ngài lại yêu cầu anh ta dâng một trong hai tấm vải.
Người con trai vẫn trả lời như trước.
Đến lần thứ ba, Ngài Upananda lại yêu cầu.
Người con trai vẫn nói rằng xin chờ anh về nhà, anh sẽ gửi tấm vải sau.
Lúc này, Ngài Upananda nói thẳng:
“Nếu đạo hữu không muốn bố thí khi ta yêu cầu, vậy tại sao lại nói lời thỉnh cầu?”
Người con trai nhà giàu bị nài ép mãi nên cuối cùng đành đưa một tấm vải cho Ngài rồi ra về.
Nhưng khi đi trên đường, dân chúng nhìn thấy anh chỉ còn mặc một tấm vải thì ngạc nhiên hỏi:
“Công tử, tại sao hôm nay ngài chỉ mặc một tấm vải?”
Anh kể lại toàn bộ câu chuyện.
Nghe xong, người dân bắt đầu phàn nàn.
Họ cho rằng các sa-môn dòng Thích Ca quá ham muốn, không biết đủ. Một người đang muốn cúng dường đúng cách mà vẫn bị yêu cầu lấy mất tấm vải đang mặc.
Chuyện ấy nhanh chóng đến tai các tỳ khưu khác.
Những vị ít ham muốn và biết đủ cũng không đồng tình. Họ hỏi nhau:
“Tại sao Ngài Upananda lại yêu cầu người con trai nhà giàu ấy về y?”
Sau đó, các vị trình sự việc lên Đức Phật.
Đức Phật gọi Ngài Upananda đến và hỏi:
“Này Upananda, có đúng là ngươi đã yêu cầu người con trai nhà đại phú về y không?”
“Bạch Thế Tôn, đúng vậy.”
“Người ấy có phải là thân quyến của ngươi không?”
“Bạch Thế Tôn, không phải.”
Đức Phật liền quở trách:
“Này kẻ rồ dại, người không phải thân quyến thì không biết điều gì thích hợp với ngươi, điều gì không thích hợp, điều gì khiến ngươi hài lòng hay không hài lòng. Vậy tại sao ngươi lại yêu cầu người ấy về y?”
Rồi Đức Phật chỉ ra một điều quan trọng hơn.
Một vị xuất gia sống nhờ sự cúng dường của người đời. Nếu vị ấy cứ chủ động đòi hỏi những thứ mình muốn, người chưa có lòng tin sẽ càng mất niềm tin. Người đã có lòng tin cũng có thể sinh tâm bất mãn.
Vì vậy, Đức Phật đặt ra điều học:
Tỳ khưu nào tự mình yêu cầu y từ một nam gia chủ hoặc nữ gia chủ không phải là thân quyến, thì chiếc y ấy phải được xả bỏ và vị ấy phạm tội Ưng đối trị.
Nhưng câu chuyện chưa kết thúc ở đó.
Sau này, có một nhóm tỳ khưu đi đường xa từ Saketa đến Xá-vệ. Giữa đường, họ bị bọn cướp chặn lại và lấy mất y phục.
Các vị nhớ rằng Đức Phật đã cấm tỳ khưu yêu cầu y từ người không phải thân quyến.
Vì sợ phạm giới, các vị không dám xin y.
Thế là các vị phải đi đến Xá-vệ trong tình trạng lõa thể.
Khi nhìn thấy họ, các tỳ khưu khác tưởng đó là những đạo sĩ lõa thể. Họ còn nói:
“Những đạo sĩ này thật tốt. Họ còn biết đảnh lễ các tỳ khưu.”
Các vị bị hiểu lầm ấy vội giải thích:
“Chúng tôi không phải đạo sĩ lõa thể. Chúng tôi là tỳ khưu.”
Các tỳ khưu liền nhờ Ngài U-pa-li xét hỏi.
Sau khi nghe rõ đầu đuôi, Ngài U-pa-li xác nhận họ đúng là những tỳ khưu bị mất y và nói rằng cần phải cho y cho họ.
Nhưng một vấn đề khác lại được đặt ra.
Các vị tỳ khưu khác phàn nàn:
“Tại sao các vị lại lõa thể đi đến đây? Nếu không có y thì ít nhất cũng phải lấy cỏ hoặc lá che thân rồi hãy đi.”
Khi sự việc được trình lên Đức Phật, Ngài nhân đó nói rõ thêm về trường hợp đặc biệt này.
Đức Phật cho phép một vị tỳ khưu bị cướp mất y hoặc bị mất y được yêu cầu y từ người nam hoặc người nữ không phải thân quyến.
Đây là trường hợp có lý do chính đáng.
Và khi vị ấy đến một trú xứ khác, nếu hội chúng tại đó có những vật bằng vải có thể tạm dùng như vải phủ, vải trải, vải lót hoặc bao nệm, vị ấy có thể lấy dùng tạm và nghĩ:
“Khi nhận được y mới, ta sẽ gửi trả lại.”
Nếu nơi ấy cũng không có những thứ ấy, vị tỳ khưu phải dùng cỏ hoặc lá để che thân.
Không được lõa thể đi lại.
Nếu cố tình lõa thể đi đến nơi khác thì phạm tội Tác ác.
Sau khi bổ sung trường hợp ngoại lệ này, Đức Phật xác định lại điều học:
Tỳ khưu nào yêu cầu y từ nam gia chủ hoặc nữ gia chủ không phải thân quyến thì phạm Ưng xả đối trị, trừ khi có duyên cớ. Duyên cớ ở đây là y của vị ấy đã bị cướp mất hoặc bị hư hỏng.
Kinh còn giải thích rất kỹ thế nào là “không phải thân quyến”.
Đó là người không có quan hệ họ hàng trong phạm vi bảy đời tổ tiên, tính theo cả bên cha lẫn bên mẹ.
“Nam gia chủ” là người nam sống trong một gia đình.
“Nữ gia chủ” là người nữ sống trong một gia đình.
Còn “y” ở đây là loại y thuộc sáu loại y được quy định kích thước tối thiểu để sử dụng.
Và “y bị hư hỏng” cũng được nói rõ: có thể do lửa đốt, nước cuốn, chuột hoặc mối gặm, hoặc do đã quá cũ vì sử dụng lâu ngày.
Đức Phật cũng phân biệt từng trường hợp nhận biết.
Nếu biết rõ người ấy không phải thân quyến mà vẫn yêu cầu y, thì phạm Ưng xả đối trị, trừ khi có duyên cớ.
Nếu nghi ngờ người ấy không phải thân quyến mà vẫn yêu cầu, cũng phạm.
Nếu người ấy thực sự không phải thân quyến nhưng vị tỳ khưu lầm tưởng là thân quyến rồi yêu cầu, vẫn phạm Ưng xả đối trị.
Ngược lại, nếu người ấy thực sự là thân quyến nhưng vị tỳ khưu lầm tưởng không phải thân quyến, hoặc còn nghi ngờ, thì phạm Tác ác.
Còn nếu biết rõ đó là thân quyến thì không phạm.
Cuối cùng, Đức Phật xác định thêm những trường hợp không phạm: khi có duyên cớ chính đáng; khi nhận y từ thân quyến; khi người khác chủ động nói lời thỉnh cầu; khi xin y vì nhu cầu của một vị khác; khi sử dụng vật sở hữu của chính mình; khi vị ấy bị điên; và đối với vị phạm lần đầu.
Điểm quan trọng nằm ở chỗ này:
Đức Phật không cấm việc nhận y. Đức Phật cũng không cấm người đời cúng dường. Điều Ngài ngăn lại là việc vị tỳ khưu chủ động gây áp lực để người không phải thân quyến phải cho mình thứ mình muốn, khi không có lý do chính đáng.
Góc nhìn cuộc sống từ điều học về Y thứ 6.
Có một điều rất đẹp nằm phía sau câu chuyện này.
Đức Phật không chỉ nhìn vào món đồ được cho. Ngài nhìn cả cách người ta nhận món đồ ấy.
Một người có thể cúng dường bằng lòng vui vẻ.
Nhưng nếu bị nài ép, lòng vui ấy có thể biến thành sự miễn cưỡng.
Ngài Upananda không phạm lỗi vì nhận một tấm vải. Vấn đề nằm ở chỗ Ngài đã yêu cầu đi yêu cầu lại, cho đến khi người kia không còn thực sự tự do trong việc cho hay không cho.
Đây cũng là một bài học rất đời thường.
Trong công việc, ta có thể nhờ đồng nghiệp giúp một lần. Nhưng nếu cứ nhắc đi nhắc lại, người kia có thể đồng ý chỉ vì ngại từ chối.
Trong gia đình cũng vậy. Một món quà được trao vì thương yêu khác hoàn toàn với một món quà được trao vì bị thúc ép.
Ngay cả trên mạng xã hội, khi ta liên tục đòi người khác phải like, share, ủng hộ, mua hàng hay giúp mình, ranh giới giữa “xin một sự giúp đỡ” và “tạo áp lực để người khác phải giúp” rất dễ bị vượt qua.
Bài học của Đức Phật vì thế không nằm ở chuyện một tấm vải.
Nó nằm ở sự biết đủ và sự tôn trọng quyền lựa chọn của người khác.
Người biết đủ không phải là người không nhận bất cứ thứ gì.
Người biết đủ là người không biến lòng tốt của người khác thành cái mà mình có quyền đòi hỏi.
Và Đức Phật còn cho ta thấy một điều rất thực tế: giới luật không phải những quy tắc cứng nhắc đến mức khiến con người rơi vào tình cảnh vô lý. Khi các tỳ khưu bị cướp mất y, Đức Phật mở ra ngoại lệ. Ngài cho phép họ tìm y để che thân. Nhưng ngay cả trong hoàn cảnh ấy, nếu chưa có y thì phải tìm cách che thân bằng cỏ hoặc lá, chứ không thể vin vào hoàn cảnh để làm bất cứ điều gì.
Đó là cách một giới luật được đặt ra: ngăn lòng tham, nhưng không làm mất đi sự hợp lý; giữ sự trong sạch, nhưng vẫn biết đến hoàn cảnh thật của con người.
Có lẽ đây là điều đáng nhớ nhất sau câu chuyện về một tấm vải:
Lòng tốt của người khác là một món quà. Đừng biến nó thành nghĩa vụ của họ.
Khi ta biết nhận vừa đủ, người cho vẫn còn niềm vui.
Và khi người khác có quyền nói “không”, lòng tốt giữa người với người mới thật sự còn nguyên.
Nguồn:
Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Ưng Xả (Tỳ khưu Indacanda)