#37 Bảo tỳ khưu ni không phải thân quyến giặt Y | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Giới thiệu điều học về tơ tằm thứ 7
Trong một cộng đồng tu tập, có những việc tưởng như rất nhỏ: giặt một món đồ, nhuộm một tấm vải hay giúp ai đó xử lý chút công việc. Nhưng nếu những việc nhỏ ấy cứ lặp đi lặp lại, điều gì sẽ xảy ra với người phải làm chúng mỗi ngày?
Tại thành Ca-tỳ-la-vệ, một câu chuyện như vậy đã khiến Đức Phật phải đặt ra một điều học mới. Điều đáng nói là câu chuyện không chỉ liên quan đến phép tắc của người xuất gia, mà còn chạm đến một vấn đề rất gần với chúng ta hôm nay.
Khi nào một lời nhờ vả bình thường bắt đầu trở thành sự chiếm dụng thời gian của người khác? Và làm thế nào để nhận ra ranh giới ấy trước khi sự thuận tiện của mình trở thành gánh nặng cho người khác?
Tóm lượt điều học về tơ tằm thứ 7
Khi ấy, Đức Phật đang ở thành Ca-tỳ-la-vệ, tại tu viện Ni-câu-đà, giữa dân chúng dòng Thích-ca.
Các tỳ khưu nhóm Lục Sư đã bảo những tỳ khưu ni không phải người thân của mình giặt, nhuộm và chải lông cừu. Công việc này khiến các tỳ khưu ni phải bỏ bê những việc quan trọng hơn: học đọc tụng, hỏi pháp, và rèn luyện giới hạnh, tâm và trí tuệ.
Chuyện ấy cuối cùng đến tai bà Đại Ái Đạo Kiều-đàm-di. Và từ đây, Đức Phật đặt ra một điều học để bảo vệ đời sống tu tập của cả hai chúng.
Chuyện bắt đầu khá đơn giản.
Các tỳ khưu nhóm Lục Sư có lông cừu và cần xử lý chúng. Thay vì tự làm, các vị bảo những tỳ khưu ni không phải người thân của mình làm giúp: người thì giặt, người thì nhuộm, người thì chải lông cừu.
Nhìn bên ngoài, đây có vẻ chỉ là một việc nhỏ trong sinh hoạt. Nhưng Đức Phật nhìn sâu hơn vào hậu quả của nó.
Khi các tỳ khưu ni phải dành thời gian cho những công việc này, họ không còn đủ thời gian để đọc tụng những lời dạy, trao đổi và hỏi lại những điều chưa hiểu, cũng như rèn luyện ba mặt quan trọng của đời sống xuất gia: giữ giới cho trong sạch, rèn luyện tâm cho vững vàng và phát triển sự hiểu biết sáng suốt.
Bà Đại Ái Đạo Kiều-đàm-di gặp Đức Phật. Đức Phật hỏi bà rằng các tỳ khưu ni có đang sống tinh cần, không buông lung và tự mình nỗ lực tu tập hay không.
Bà thưa rằng làm sao các tỳ khưu ni có thể không buông lung được, khi chính các vị tỳ khưu nhóm Lục Sư lại thường sai họ đi giặt, nhuộm và chải lông cừu? Những công việc ấy đã lấy mất thời gian học tập và tu hành của họ.
Đức Phật nghe xong, Ngài giảng pháp để chỉ dẫn, làm cho bà hiểu rõ hơn, khơi dậy niềm tin và giúp bà vững tâm. Sau đó bà đảnh lễ Đức Phật rồi ra về.
Nhưng Đức Phật không dừng lại ở đó.
Ngài triệu tập toàn thể các tỳ khưu và hỏi thẳng nhóm Lục Sư:
“Có phải các ông đã bảo các tỳ khưu ni giặt, nhuộm và chải lông cừu hay không?”
Các vị ấy thừa nhận là đúng.
Đức Phật lại hỏi:
“Những tỳ khưu ni ấy có phải là nữ thân quyến của các ông không?”
Họ trả lời:
“Không phải.”
Đến đây, Đức Phật trách các vị là những người rồ dại.
Bởi một người đàn ông không phải thân quyến thì vốn không biết rõ một người phụ nữ không phải thân quyến thích điều gì, không thích điều gì, điều gì khiến họ thấy phù hợp hay không phù hợp. Vậy mà các vị lại sai những tỳ khưu ni không phải thân quyến làm những công việc phục vụ cho mình.
Hơn nữa, hành động ấy không đem lại niềm tin cho người chưa có niềm tin. Đối với người đã có niềm tin, nó cũng không làm cho niềm tin của họ tăng trưởng.
Vì lý do ấy, Đức Phật đặt ra điều học:
Vị tỳ khưu nào bảo một tỳ khưu ni không phải thân quyến giặt, nhuộm hoặc chải lông cừu thì lông cừu ấy phải được xả bỏ, và vị ấy phạm tội ưng xả đối trị.
Xin nhắc lại. Người nữ được xem là thân quyến khi có quan hệ huyết thống trong phạm vi bảy đời, tính từ phía cha hoặc phía mẹ. Ngoài phạm vi ấy thì được xem là không phải thân quyến.
Còn “tỳ khưu ni” ở đây là người nữ đã được tu lên bậc trên đầy đủ trong cả hai hội chúng.
Sau đó, Luật còn phân tích rất kỹ từng hành động.
Nếu vị tỳ khưu chỉ bảo:
“Hãy giặt.”
thì ngay khi ra lời sai bảo, vị ấy phạm tác ác. Nếu lông cừu thực sự được giặt xong, vật ấy trở thành vật phải xả bỏ và vị ấy phạm ưng xả đối trị.
Nếu bảo:
“Hãy nhuộm.”
thì cũng vậy. Lời sai bảo làm phát sinh tội tác ác; khi lông cừu đã được nhuộm xong thì phát sinh tội ưng xả đối trị đối với vật ấy.
Nếu bảo:
“Hãy chải.”
thì cũng tương tự. Khi lông cừu đã được chải xong, lông cừu ấy phải được xả bỏ.
Và nếu cùng lúc bảo cả ba việc — giặt, nhuộm và chải — thì các lỗi phát sinh được tính theo từng hành động. Vì vậy, Luật không xem ba việc này như một công việc duy nhất, mà phân biệt rõ từng hành vi sai bảo.
Điều này cũng giải thích vì sao phần Luật sau đó liệt kê rất nhiều trường hợp: bảo giặt rồi nhuộm, bảo giặt rồi chải, bảo nhuộm rồi chải, hoặc bảo cả ba theo những thứ tự khác nhau. Mỗi việc sai bảo thêm vào đều có hậu quả riêng.
Điểm quan trọng nhất là lông cừu đã được thực hiện công việc theo lời sai bảo thì trở thành vật phải xả bỏ. Vị tỳ khưu không được đơn giản giữ lại rồi tiếp tục sử dụng như không có chuyện gì xảy ra.
Về cách xả bỏ thì như phần trước.
Nhưng Đức Phật cũng không đặt luật một cách máy móc.
Nếu vị tỳ khưu nhầm người thân thành người không phải thân quyến, hoặc biết người ấy là thân quyến, thì mức xử lý khác nhau. Nếu thật sự là thân quyến thì không phạm tội theo điều học này. Nếu lầm tưởng thân quyến là người không phải thân quyến thì phạm tác ác.
Nếu vị tỳ khưu nghi ngờ người nữ có phải thân quyến hay không rồi vẫn sai bảo, cũng có quy định riêng.
Nếu sai người khác giặt lông cừu của một vị khác thì phạm tác ác.
Nếu sai một cô ni chỉ được tu lên bậc trên từ một hội chúng làm việc ấy thì cũng phạm tác ác, vì người ấy chưa phải là tỳ khưu ni đầy đủ theo định nghĩa của điều học này.
Cuối cùng, Luật nêu những trường hợp không phạm.
Chẳng hạn, nếu tỳ khưu ni là thân quyến đang giặt, rồi một tỳ khưu ni khác không phải thân quyến chỉ phụ giúp; nếu vị tỳ khưu ni tự mình làm mà không được sai bảo; nếu đó là vật đã được làm xong nhưng chưa sử dụng; nếu là cô ni tu tập sự hoặc sa di ni; nếu người liên quan bị điên; hoặc đây là lần đầu tiên vị ấy vi phạm khi điều học chưa được biết đến, thì không phạm.
Như vậy, nhìn toàn bộ điều học, Đức Phật không chỉ cấm một việc là “không được sai tỳ khưu ni giặt lông cừu”. Ngài đang đặt một ranh giới rõ ràng: đời sống của người xuất gia không nên biến thành quan hệ sai khiến và phục vụ lẫn nhau, nhất là giữa những người không có quan hệ thân quyến.
Góc nhìn cuộc sống từ điều học về tơ tằm thứ 7
Điều làm tôi chú ý nhất trong câu chuyện này không phải là chuyện giặt hay chải lông cừu.
Điều đáng suy nghĩ nằm ở chỗ: một việc tưởng như rất nhỏ cũng có thể âm thầm lấy mất những điều quan trọng nhất của một đời người.
Các tỳ khưu ni không phải không muốn tu học. Nhưng mỗi lần được sai làm một việc, họ phải dành thời gian cho nó. Một lần thì không đáng kể. Nhiều lần cộng lại, thời gian học pháp bị mất. Thời gian ngồi yên bị mất. Thời gian rèn luyện tâm cũng mất.
Đời sống hôm nay cũng vậy.
Một người đi làm mở điện thoại lên chỉ định xem một tin nhắn. Rồi thêm một video. Rồi thêm vài bình luận. Mỗi thứ chỉ vài phút. Nhưng cuối ngày, thứ biến mất lại là khoảng thời gian đáng lẽ dành cho việc học, nghỉ ngơi, chăm sóc gia đình hoặc ngồi yên nhìn lại chính mình.
Có khi chúng ta không hề bị một chuyện lớn đánh gục.
Chúng ta chỉ bị những chuyện nhỏ kéo đi mỗi ngày.
Điều thứ hai còn đáng suy ngẫm hơn. Đức Phật không chỉ nhìn vào việc “có làm được hay không”, mà còn nhìn vào mối quan hệ giữa người sai khiến và người thực hiện.
Một người có thể nghĩ:
“Có gì đâu, tôi chỉ nhờ cô ấy một chút.”
Nhưng nếu mình có quyền sai bảo, còn người kia khó từ chối, thì “nhờ một chút” đã không còn đơn giản nữa.
Trong gia đình cũng vậy. Trong công ty cũng vậy. Trong một nhóm làm việc cũng vậy.
Người có vị trí cao hơn rất dễ nghĩ rằng mình chỉ đang yêu cầu một việc nhỏ. Những người ở vị trí thấp hơn có thể phải bỏ việc của họ để đáp ứng. Nếu chuyện ấy lặp đi lặp lại, sự tôn trọng sẽ dần biến mất.
Cho nên điều học này còn dạy một cách sống rất đẹp: trước khi yêu cầu người khác làm một việc, hãy nhìn xem việc ấy có thật sự cần thiết không, người kia có đang có việc quan trọng hơn không, và mình đang nhờ họ hay đang mặc nhiên xem họ như người phục vụ mình.
Đặc biệt, Đức Phật còn quan tâm đến hình ảnh của Tăng đoàn trước mắt người đời.
Người chưa có niềm tin nhìn thấy một vị xuất gia thường xuyên sai người khác làm việc riêng cho mình, họ có thể mất niềm tin. Người đã có niềm tin cũng có thể thất vọng.
Điều ấy rất gần với cuộc sống hiện nay.
Một người nói rất hay về đạo đức nhưng đối xử với nhân viên thiếu tôn trọng, con cái thiếu lắng nghe, người yếu thế bằng thái độ sai khiến. Chỉ cần một hành động như vậy, những lời nói đẹp trước đó có thể mất sức nặng.
Con người không chỉ nghe điều chúng ta nói. Họ còn nhìn cách chúng ta đối xử với người khác.
Và có lẽ đây mới là điều sâu nhất của câu chuyện lông cừu.
Tu tập không phải chỉ là tránh những lỗi thật lớn. Tu tập còn là học cách nhìn lại từng việc rất nhỏ trong đời sống: mình đang dùng thời gian của ai, đang lấy công sức của ai, đang đặt gánh nặng của mình lên vai ai, và những việc mình yêu cầu người khác làm có thực sự đáng để họ đánh đổi thời gian tu học, nghỉ ngơi hay cuộc sống của họ hay không.
Nếu mỗi ngày ta biết dừng lại trước một lời sai bảo và tự hỏi:
“Việc này thật sự cần thiết, hay chỉ vì tôi muốn người khác làm thay mình?”
thì chỉ một câu hỏi như vậy cũng có thể làm cho cách sống của mình thay đổi rất nhiều.
Bởi cuối cùng, một người sống có tu tập không phải là người không bao giờ cần người khác giúp đỡ.
Mà là người biết quý thời gian, quý công sức, quý phẩm giá của người khác — và không biến sự giúp đỡ của họ thành quyền được sai khiến.
Nguồn:
Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Ưng Xả (Tỳ khưu Indacanda)