#20 Giới Bất Định thứ 1 | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Bối cảnh ra đời Giới Bất Định thứ 1
Câu chuyện xảy ra tại thành Xá-vệ, trong khu vườn Kỳ Viên, tu viện của ông Cấp Cô Độc.
Lúc ấy, Ngài U-đa-di thường xuyên lui tới các gia đình cư sĩ. Một ngày nọ, Ngài đến thăm một gia đình có cô gái vốn là người quen của gia đình hộ độ Ngài.
Chuyện tưởng rất bình thường. Nhưng chỉ một chỗ ngồi kín đáo giữa hai người đã khiến một vấn đề lớn được đặt ra.
Tóm lượt Giới Bất Định thứ 1.
Buổi sáng hôm ấy, Ngài U-đa-di mặc y, mang theo bình bát rồi đến một gia đình.
Ngài hỏi:
“Cô gái ấy đang ở đâu?”
Mọi người trả lời rằng cô đã được gả về một gia đình khác.
Ngài U-đa-di liền đi đến gia đình đó. Hỏi thăm, Ngài được biết cô gái đang ở trong phòng.
Ngài đi vào gặp cô.
Hai người, một vị tỳ khưu và một người nữ, ngồi riêng với nhau ở một nơi khá kín đáo. Nơi ấy bị che khuất đến mức người khác khó nhìn thấy, cũng khó nghe được cuộc trò chuyện bình thường.
Có lúc hai người tâm sự. Có lúc Ngài U-đa-di nói Pháp cho cô nghe.
Về phía Ngài U-đa-di, có thể Ngài không có ý định làm điều sai trái.
Nhưng vấn đề không chỉ nằm ở ý định bên trong.
Đúng lúc ấy, bà Vi-sa-kha, mẹ của Mi-ga-ra, được gia đình mời đến dự.
Bà nhìn thấy Ngài U-đa-di đang ngồi riêng với cô gái.
Bà liền nói thẳng:
“Thưa Ngài, việc này không thích hợp. Dù Ngài không có ý muốn gì với người nữ ấy, nhưng người ngoài nhìn vào rất khó tin rằng không có chuyện gì xảy ra.”
Đó là một lời cảnh báo rất thực tế.
Bởi người ta không thể nhìn thấy tâm của một người.
Họ chỉ nhìn thấy những gì đang diễn ra trước mắt.
Nhưng Ngài U-đa-di không để tâm đến lời nhắc ấy.
Bà Vi-sa-kha sau đó kể lại sự việc cho các vị tỳ khưu.
Các vị tỳ khưu khác nghe vậy thì không hài lòng. Họ phê phán việc Ngài U-đa-di ngồi riêng với người nữ ở một nơi kín đáo.
Cuối cùng, sự việc được trình lên Đức Phật.
Đức Phật hỏi Ngài U-đa-di:
“Này U-đa-di, có đúng là ngươi đã cùng một người nữ ngồi ở nơi kín đáo như vậy không?”
Ngài U-đa-di trả lời:
“Bạch Thế Tôn, đúng vậy.”
Đức Phật khiển trách Ngài.
Không chỉ vì nguy cơ xảy ra hành vi sai trái, mà còn vì cách hành xử ấy có thể làm mất niềm tin của những người chưa có niềm tin.
Từ sự việc này, Đức Phật đặt ra Điều Bất Định thứ nhất.
Điểm đặc biệt của điều học này nằm ở chữ “bất định”.
Nó không nói ngay rằng vị tỳ khưu chắc chắn phạm một tội cụ thể.
Bởi trong tình huống ấy, cần xem xét thêm lời tố cáo của một nữ cư sĩ đáng tin cậy và chính sự thừa nhận của vị tỳ khưu.
Đức Phật còn giải thích rất rõ thế nào là “kín đáo”.
Kín đáo đối với mắt là nơi người khác không thể dễ dàng nhìn thấy.
Kín đáo đối với tai là nơi người khác không thể nghe được lời nói với giọng bình thường.
Nơi đó có thể bị che bởi tường, cửa, rèm, khung chắn, cây cối, cột nhà, nhà kho hoặc bất cứ vật gì.
“Thuận tiện cho hành động” nghĩa là nơi có thể xảy ra chuyện giữa đôi nam nữ.
Còn “ngồi” cũng không chỉ đơn giản là hai người cùng ngồi trên ghế.
Nếu một người ngồi, người kia ngồi gần hoặc nằm gần thì vẫn được tính. Nếu cả hai cùng ngồi hoặc cùng nằm cũng vậy.
Nhưng ai là người có thể đưa ra lời tố cáo đáng tin cậy?
Đó không phải bất kỳ người nữ nào.
Theo điều học này, đó là một nữ cư sĩ đã quy y Phật, Pháp, Tăng và đã có sự hiểu biết sâu sắc về lời dạy của Đức Phật, đã thấy rõ con đường tu tập.
Nếu người nữ ấy nhìn thấy sự việc và tố cáo rằng vị tỳ khưu đã làm một trong những hành vi nghiêm trọng, thì hội chúng phải xem xét lời tố cáo cùng với sự thừa nhận của vị tỳ khưu.
Có ba mức tội có thể được xem xét: bất cộng trụ, tăng tàng hoặc ưng đối trị.
Vì chưa xác định ngay được hành vi thuộc mức nào nên gọi là bất định.
Đức Phật còn đưa ra từng trường hợp rất cụ thể.
Nếu nữ cư sĩ nói:
“Tôi thấy Ngài ngồi với người nữ và đang làm chuyện đôi lứa.”
Nếu vị tỳ khưu thừa nhận cả việc ngồi lẫn hành vi ấy, thì xử lý theo tội tương ứng với hành vi.
Nếu vị ấy nói:
“Tôi có ngồi, nhưng không làm chuyện đó.”
Thì xử lý theo việc ngồi.
Nếu vị ấy nói:
“Tôi không ngồi, tôi nằm.”
Thì xử lý theo việc nằm.
Còn nếu nói:
“Tôi không ngồi, tôi đứng.”
Thì không xử lý theo điều học này.
Với trường hợp người nữ tố cáo vị tỳ khưu đang nằm cũng được xem xét theo cùng nguyên tắc.
Thừa nhận hành vi thì xử lý theo hành vi.
Không thừa nhận hành vi nhưng thừa nhận tư thế thì xử lý theo tư thế đã thừa nhận.
Nếu tư thế thực tế không thuộc phạm vi điều học thì không xử lý.
Điều tương tự cũng được áp dụng khi người nữ tố cáo việc xúc chạm cơ thể.
Nếu vị tỳ khưu thừa nhận hành vi xúc chạm, thì xử lý theo tội tương ứng.
Nếu chỉ thừa nhận việc ngồi hoặc nằm mà không thừa nhận xúc chạm, thì xử lý theo điều đã được thừa nhận.
Như vậy, điều học không dựa đơn thuần vào một lời buộc tội.
Nó xem xét từng phần của sự việc.
Người nữ đã thấy gì?
Vị tỳ khưu thừa nhận điều gì?
Ngài đã ngồi, nằm hay đứng?
Có thừa nhận hành vi sai phạm hay không?
Tất cả đều được tách ra để xác định đúng mức độ.
Cuối cùng, Đức Phật đưa ra một loạt trường hợp về việc vị tỳ khưu có thừa nhận mình đã đi đến nơi ấy, đã ngồi xuống, và đã phạm tội hay không.
Nếu thừa nhận cả ba, xử lý theo tội.
Nếu thừa nhận đi đến và ngồi nhưng không thừa nhận tội, xử lý theo việc ngồi.
Nếu chỉ thừa nhận đi đến mà không thừa nhận ngồi xuống và cũng không thừa nhận tội, thì không xử lý.
Ngược lại, nếu không thừa nhận việc đi đến nhưng lại thừa nhận việc ngồi và thừa nhận tội, thì vẫn xử lý theo tội.
Nếu thừa nhận việc ngồi nhưng không thừa nhận tội, thì xử lý theo việc ngồi.
Còn nếu không thừa nhận cả việc đi đến, việc ngồi lẫn hành vi phạm tội, thì không xử lý.
Điều quan trọng ở đây là: không phải cứ có lời tố cáo là lập tức kết tội.
Sự việc phải được xem xét dựa trên những gì người chứng kiến thấy được và những gì chính vị tỳ khưu thừa nhận.
Đó chính là ý nghĩa của “Bất Định” — chưa thể xác định tội nào cho đến khi các dữ kiện được làm rõ.
Góc nhìn cuộc sống từ Điều Bất Định thứ 1.
Có một điều rất đời thường nằm ngay trong câu chuyện này.
Ý định tốt không phải lúc nào cũng đủ.
Ngài U-đa-di có thể không có ý làm chuyện sai trái. Ngài có thể thật sự chỉ muốn tâm sự và nói Pháp.
Nhưng bà Vi-sa-kha đã nhìn thấy một điều khác.
Người ngoài không nhìn thấy ý định của Ngài.
Họ chỉ nhìn thấy một vị tỳ khưu đang ngồi riêng với một người nữ trong một nơi kín đáo.
Và chỉ hình ảnh đó thôi cũng đủ tạo ra nghi ngờ.
Điều này rất giống đời sống của chúng ta hôm nay.
Một người có thể nói:
“Tôi chẳng làm gì sai.”
Nhưng nếu cách mình hành xử dễ khiến người khác hiểu lầm, thì vấn đề vẫn tồn tại.
Một nhân viên có thể thật sự không có ý thiên vị đồng nghiệp. Nhưng nếu liên tục trao đổi riêng với một người trong những tình huống thiếu minh bạch, người khác vẫn có quyền đặt câu hỏi.
Một người trong gia đình có thể không làm điều gì phản bội. Nhưng nếu liên tục giấu điện thoại, xóa tin nhắn và gặp riêng một người khác, câu “tôi không làm gì sai” sẽ không giải quyết được sự nghi ngờ.
Bởi niềm tin không chỉ được xây dựng bằng điều mình nghĩ trong lòng. Nó còn được xây dựng bằng cách mình cư xử trước mắt người khác.
Điều sâu hơn nữa nằm ở cách Đức Phật xử lý lời tố cáo.
Ngài không bảo rằng:
“Người kia nói vậy thì cứ tin đi.”
Cũng không bảo:
“Vị tỳ khưu nói mình trong sạch thì cứ bỏ qua.”
Ngài đặt từng chi tiết lên bàn cân.
Thấy gì thì nói đúng cái thấy.
Thừa nhận gì thì xử lý đúng cái thừa nhận.
Không đủ căn cứ thì không kết tội.
Đó là một cách ứng xử rất đáng suy ngẫm trong thời đại mạng xã hội.
Ngày nay, chỉ một đoạn video ngắn, một bức ảnh hoặc một câu nói bị cắt khỏi hoàn cảnh cũng có thể biến một người thành đối tượng bị phán xét.
Chúng ta thường kết luận trước rồi mới tìm sự thật sau.
Điều học này nhắc ta làm ngược lại.
Thấy gì, biết gì, chắc đến đâu thì nói đến đó.
Đừng biến nghi ngờ thành sự thật.
Đừng biến lời kể thành phán quyết.
Và cũng đừng nghĩ rằng chỉ cần mình không có ý xấu thì mọi cách hành xử đều ổn.
Có lẽ đó mới là điều đáng nhớ nhất từ câu chuyện của Ngài U-đa-di.
Người tu không chỉ cần giữ tâm mình trong sạch. Còn phải biết giữ hoàn cảnh chung quanh đủ trong sáng để người khác không phải nghi ngờ.
Và trong đời sống của chúng ta cũng vậy.
Có những lúc trưởng thành không phải là hỏi:
“Tôi có làm gì sai đâu?”
Mà là biết dừng lại và hỏi:
“Nếu một người khác nhìn thấy việc này, họ sẽ hiểu thế nào?”
Chỉ một câu hỏi như vậy, nếu thật lòng đặt ra trước khi hành động, có thể giúp ta tránh được rất nhiều rắc rối, và giữ được thứ mất đi rồi rất khó lấy lại: niềm tin.
Nguồn:
Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Bất Định (Tỳ khưu Indacanda)