#23 Điều học về Y thứ 2 - Xa lìa 3 y chỉ một đêm | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Bối cảnh ra đời điều học về Y thứ 2
Đức Phật đang ở thành Xá Vệ, tại Kỳ Viên, tu viện của ông Cấp Cô Độc.
Khi ấy, có những vị tỳ khưu rời trú xứ để đi du hành, sau khi đã giao y của mình cho các vị khác giữ hộ.
Nhưng chuyện xảy ra với những chiếc y được để lại đã khiến Ngài A Nan phải chú ý.
Tóm lượt điều học về Y thứ 2
Chuyện bắt đầu từ những chiếc y bị bỏ lại quá lâu.
Các vị tỳ khưu đã trao y tận tay cho những vị khác giữ, rồi lên đường du hành. Họ chỉ mang theo y nội và thượng y, còn những chiếc y kia được để lại tại trú xứ.
Thời gian trôi qua, những chiếc y không được sử dụng nên bị mốc. Các vị tỳ khưu phải đem chúng ra phơi nắng.
Một hôm, Ngài A Nan đi quanh các chỗ trú ngụ và nhìn thấy những chiếc y đang được phơi. Ngài hỏi:
“Các đại đức, những chiếc y bị mốc này là của vị nào?”
Các vị tỳ khưu kể lại đầu đuôi sự việc.
Nghe xong, Ngài A Nan phàn nàn. Ngài không hiểu vì sao các vị tỳ khưu lại trao y cho người khác rồi đi du hành chỉ với hai y.
Sau đó, Ngài A Nan đem chuyện này trình lên Đức Phật.
Đức Phật hỏi các vị tỳ khưu xem sự việc có đúng như vậy không.
Các vị thưa rằng đúng.
Đức Phật khiển trách. Ngài nói rằng việc làm ấy không đem lại niềm tin cho người chưa có niềm tin, cũng không làm niềm tin của người đã có niềm tin tăng trưởng.
Từ sự việc này, Đức Phật đặt ra điều học:
Sau khi thời kỳ Ka-thi-na đã hết hiệu lực, nếu một vị tỳ khưu để xa lìa một trong ba y, dù chỉ một đêm, thì phạm tội cần xả bỏ chiếc y ấy và nhận hình thức sám hối tương ứng.
Nhưng Đức Phật không đặt ra một quy định cứng nhắc đến mức người bệnh cũng phải mang đủ ba y theo mình.
Có một vị tỳ khưu ở thành Kosambi bị bệnh. Thân quyến cho người đến mời vị ấy về và nói rằng họ muốn hộ độ.
Các tỳ khưu cũng khuyên vị ấy nên đi.
Nhưng vị tỳ khưu nói:
“Đức Phật đã quy định không được xa lìa ba y. Tôi đang bệnh, không thể mang cả ba y theo mình. Vì vậy tôi không thể đi.”
Các vị tỳ khưu đem chuyện này trình lên Đức Phật.
Nhân sự việc ấy, Đức Phật cho phép hội chúng ban sự đồng ý để vị tỳ khưu bị bệnh được miễn phạm lỗi do xa lìa ba y.
Cách làm cũng được quy định rất rõ.
Vị tỳ khưu bị bệnh phải đến trước hội chúng. Vị ấy đắp thượng y lên một bên vai, đảnh lễ các vị trưởng thượng, ngồi chồm hổm, chắp tay và trình bày rằng mình bị bệnh, không thể mang theo cả ba y, rồi xin hội chúng cho phép không bị phạm lỗi khi phải xa lìa y.
Lời thỉnh cầu được lập lại ba lần.
Sau đó, một vị tỳ khưu có kinh nghiệm và đủ năng lực đứng ra thông báo trước hội chúng. Vị ấy trình bày rõ người xin phép là ai, đang bị bệnh gì, vì sao không thể mang ba y, và đang xin hội chúng cho phép miễn lỗi.
Nếu hội chúng đồng ý, những vị đồng ý giữ im lặng. Ai không đồng ý thì nói ra.
Nếu không có phản đối, sự đồng ý được xác nhận.
Như vậy, Đức Phật vừa giữ nguyên nguyên tắc về ba y, vừa mở ra một cách xử lý hợp lý cho trường hợp bệnh tật.
Sau đó, bài kinh giải thích rất kỹ thế nào được gọi là “xa lìa ba y”.
Ba y gồm y hai lớp, thượng y và y nội.
Sau khi thời kỳ Ka-thi-na đã hết hiệu lực, chỉ cần một trong ba y bị tách khỏi vị tỳ khưu qua một đêm, thì đến lúc mặt trời mọc, chiếc y ấy trở thành vật phải xả bỏ và vị tỳ khưu phạm tội.
Tuy nhiên, không phải cứ bước ra khỏi phòng là lập tức phạm lỗi.
Điều quan trọng là khoảng cách giữa vị tỳ khưu và chiếc y.
Vì vậy, bài kinh lần lượt giải thích rất nhiều nơi chốn.
Ở một ngôi làng thuộc một gia đình, nếu là nơi có rào thì chiếc y phải vẫn ở trong làng và vị tỳ khưu cũng phải hiện diện trong làng. Nếu không có rào, chiếc y được để ở nhà nào thì vị ấy phải ở tại nhà đó hoặc ít nhất không được để chiếc y vượt khỏi tầm tay.
Nếu là một ngôi làng có nhiều gia đình, quy định còn được xác định theo từng căn phòng, phòng hội họp, ngưỡng cửa và khoảng cách trong tầm tay.
Với gia trang, trang trại, nhà mái nhọn, tòa nhà vuông, tòa nhà dài và khu nhà lớn, nguyên tắc cũng được phân định tương tự.
Nếu nơi đó thuộc một gia đình và được rào lại, vị tỳ khưu có thể ở trong khu vực ấy cùng với chiếc y.
Nếu thuộc nhiều gia đình, phạm vi được thu hẹp hơn. Chiếc y phải ở trong căn phòng, tại ngưỡng cửa hoặc trong tầm tay, tùy trường hợp.
Đến chiếc thuyền cũng vậy.
Nếu thuyền thuộc một gia đình, vị tỳ khưu phải ở trên thuyền cùng với y. Nếu thuyền thuộc nhiều gia đình, chiếc y phải ở trong căn phòng, tại ngưỡng cửa hoặc trong tầm tay.
Đối với một đoàn xe, khoảng cách còn được tính cụ thể hơn. Nếu đoàn xe thuộc một gia đình, vị tỳ khưu không được cách phía trước hoặc phía sau quá 98m, và không được cách bên hông quá 14m. Nếu đoàn xe thuộc nhiều gia đình, chiếc y không được vượt khỏi tầm tay.
Đối với cánh đồng, ruộng lúa và khu vườn, nếu có rào thì vị tỳ khưu phải ở trong khu vực tương ứng. Nếu không có rào, chiếc y phải ở trong tầm tay.
Đối với trú xá cũng có cách xác định tương tự.
Còn dưới một gốc cây, “khu vực” được tính theo toàn bộ bóng râm của cây vào giữa trưa. Nếu chiếc y ở trong vùng bóng râm ấy, vị tỳ khưu phải hiện diện trong vùng đó. Với khu vực thuộc nhiều gia đình, chiếc y không được rời khỏi tầm tay.
Cuối cùng, bài kinh nói đến trường hợp ở trong rừng, không thuộc thôn làng. Khoảng không gian xung quanh 98m được tính là một địa hạt. Từ đó trở đi được tính là nhiều địa hạt.
Rồi Đức Phật xét đến cả trường hợp nhận thức của vị tỳ khưu.
Nếu thật sự đã xa lìa chiếc y và biết rõ mình đã xa lìa, thì phạm tội.
Nếu đã xa lìa nhưng còn nghi ngờ, cũng phạm tội.
Nếu đã xa lìa nhưng tưởng rằng mình chưa xa lìa, vẫn phạm tội.
Ngược lại, nếu chiếc y chưa thật sự bị xa lìa nhưng vị ấy tưởng rằng đã xa lìa, hoặc tưởng rằng y đã được xả, đã được phân phát, đã mất, đã hư hỏng, đã cháy hay đã bị cướp, những trường hợp này cũng được phân định riêng trong điều học.
Điểm đáng chú ý là Đức Phật không chỉ nói đến hành động bên ngoài. Ngài còn xét đến tình trạng thực tế của chiếc y và nhận thức của người sử dụng nó.
Nếu một chiếc y đã trở thành vật phải xả mà vị tỳ khưu không xả bỏ rồi vẫn tiếp tục sử dụng, thì phạm tội tác ác.
Nhưng nếu chiếc y chưa thật sự bị xa lìa, biết rõ là chưa xa lìa thì không phạm.
Và điều học cũng nêu những trường hợp không phạm: vị ấy đã nguyện xả vào lúc rạng đông, chiếc y đã được phân phát, bị mất trộm, bị hư hỏng, bị cháy, bị người khác cướp lấy, được người khác lấy đi do sự thân thiết, đã có sự đồng ý của các tỳ khưu, hoặc vị ấy bị điên hay là người phạm lỗi lần đầu.
Như vậy, toàn bộ điều học đi từ một chuyện rất đơn giản: một vị tỳ khưu để y lại quá lâu rồi rời đi.
Từ chuyện ấy, Đức Phật thiết lập một nguyên tắc rõ ràng về việc giữ ba y. Sau đó Ngài tiếp tục chỉ ra ngoại lệ cho người bệnh, xác định thế nào là “xa lìa”, rồi phân biệt từng hoàn cảnh để tránh hiểu điều luật một cách máy móc.
Góc nhìn cuộc sống từ điều về Y thứ 2
Điều học này nhìn bề ngoài chỉ nói về chiếc y.
Nhưng nếu ngồi lại một chút, ta sẽ thấy Đức Phật đang dạy một cách sống rất đáng suy ngẫm: đã nhận trách nhiệm về một thứ gì thì đừng bỏ mặc nó.
Các vị tỳ khưu trong câu chuyện không vứt bỏ y. Họ đã giao cho người khác giữ.
Nhưng giao rồi đi luôn, để chiếc y nằm đó đến mức mốc meo.
Đây là một kiểu thiếu trách nhiệm rất quen thuộc trong đời sống hiện đại.
Ta giao một việc cho đồng nghiệp rồi quên luôn.
Giao một tài khoản cho người khác quản lý rồi không kiểm tra.
Mua một món đồ rồi nhét vào góc tủ.
Nhận một mối quan hệ nhưng không chăm sóc nó.
Thậm chí có những việc ta nói “để đó tính sau”, rồi vài tháng sau chính việc ấy quay lại làm mình rắc rối.
Chiếc y bị mốc trong câu chuyện giống như những việc bị bỏ quên trong đời mình. Chúng không biến mất. Chúng chỉ âm thầm xuống cấp.
Nhưng điều sâu hơn nằm ở chỗ khác.
Đức Phật không biến giới luật thành một cái máy chỉ biết nói “được” hoặc “không được”.
Khi có một vị tỳ khưu bị bệnh và thật sự không thể mang đủ ba y, Ngài cho phép hội chúng xem xét và đồng ý cho vị ấy được miễn lỗi.
Nghĩa là nguyên tắc phải rõ, nhưng cách áp dụng phải nhìn vào hoàn cảnh thực tế.
Đây là điều rất đáng nhớ khi ta làm việc với người khác.
Một người bình thường có thể làm sai vì cẩu thả.
Nhưng một người khác có thể không làm được vì đang bệnh, đang gặp hoàn cảnh bất khả kháng, hoặc thật sự không đủ khả năng.
Nếu chỉ nhìn vào kết quả mà không nhìn vào hoàn cảnh, ta rất dễ biến sự công bằng thành sự lạnh lùng.
Điều học còn cho thấy một điều tinh tế hơn nữa.
Đức Phật dành rất nhiều phần để xác định chiếc y đang ở đâu: trong làng, trong nhà, trong phòng, ở ngưỡng cửa, trên thuyền, trong đoàn xe, ngoài đồng, trong vườn, dưới bóng cây hay giữa rừng.
Nghe qua có vẻ rất chi tiết.
Nhưng chính những chi tiết ấy giúp tránh một kiểu phán xét nguy hiểm: nghĩ theo cảm tính.
Trong cuộc sống, một câu “anh ấy bỏ mặc công việc” có thể chưa đủ.
Ta cần hỏi: Bỏ mặc bao lâu? Đã giao cho ai? Người kia có biết không? Có lý do gì không? Khoảng cách trách nhiệm đến đâu?
Càng quan trọng, càng cần rõ ràng.
Và có lẽ đây là điều đáng mang theo nhất từ câu chuyện này.
Đừng để những thứ mình có trách nhiệm chăm sóc nằm đó cho đến khi chúng mốc lên.
Một công việc.
Một lời hứa.
Một mối quan hệ.
Một cơ thể.
Một tâm trí.
Nếu hôm nay ta chưa thể giải quyết hết, ít nhất hãy nhìn lại nó.
Nếu cần người khác giúp, hãy giao việc rõ ràng.
Nếu có hoàn cảnh đặc biệt, hãy nói ra.
Và nếu đã nhận trách nhiệm, đừng tự nhủ rằng “chắc không sao đâu”.
Bởi rất nhiều vấn đề lớn trong đời không bắt đầu từ một quyết định sai.
Chúng bắt đầu từ một việc nhỏ bị bỏ quên quá lâu.
Nguồn:
Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Ưng Xả (Tỳ khưu Indacanda)