#17 Giới Tăng Tàng thứ 11 - việc không tiếp tay cho sự chia rẽ trong hội chúng | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Bối cảnh ra đời giới Tăng Tàng thứ 11.
Câu chuyện xảy ra tại thành Vương Xá, trong khu Vườn Trúc, nơi nuôi dưỡng các con sóc.
Lúc ấy, Đề-bà-đạt-đa đang tìm cách chia rẽ hội chúng, muốn tạo thành một nhóm riêng và tách khỏi hội chúng thống nhất của Đức Phật.
Một số tỳ khưu không đồng tình với việc ấy. Nhưng cũng có những vị đứng về phía Đề-bà-đạt-đa, bênh vực và cho rằng ông nói đúng Pháp, đúng Luật.
Chính từ sự chống đối và bênh vực này, Đức Phật đặt ra một điều học rất rõ ràng về việc không tiếp tay cho sự chia rẽ trong hội chúng.
Tóm lượt giới Tăng Tàng thứ 11
Khi Đề-bà-đạt-đa ra sức chia rẽ hội chúng, các tỳ khưu khác đã lên tiếng phản đối. Họ nói rằng Đề-bà-đạt-đa đang nói sai Pháp, sai Luật, vậy tại sao lại cố tình chia rẽ hội chúng?
Nghe vậy, Cô-ca-li-ca, Ca-ta-mô-ra-ca-ti-sa-ca con trai của Khan-đa-đê-vi và Samuddadatta lập tức đứng ra bênh vực Đề-bà-đạt-đa.
Họ nói với các vị tỳ khưu kia rằng:
“Các đại đức đừng nói như vậy. Đề-bà-đạt-đa nói đúng Pháp, đúng Luật. Vị ấy hiểu điều chúng tôi mong muốn, điều chúng tôi thích và nói ra đúng những điều hợp ý chúng tôi.”
Nói cách khác, họ không chỉ đồng tình với Đề-bà-đạt-đa. Họ còn đứng cùng phe với ông và bảo vệ ông trước những lời phê phán.
Các tỳ khưu ít ham muốn nghe thấy chuyện ấy thì không hài lòng. Họ phàn nàn và đem sự việc trình lên Đức Phật.
Đức Phật liền triệu tập hội chúng và hỏi rõ:
“Có đúng là khi Đề-bà-đạt-đa đang cố chia rẽ hội chúng, các vị tỳ khưu kia lại đứng về phía ông ấy và công khai bênh vực ông ấy không?”
Các vị tỳ khưu xác nhận là đúng.
Đức Phật khiển trách họ. Bởi một người đang tìm cách chia rẽ hội chúng mà lại có người đứng phía sau ủng hộ thì sự chia rẽ ấy càng có cơ hội lan rộng.
Nhưng Đức Phật không dừng ở việc khiển trách. Ngài đặt ra một cách xử lý rất có trình tự.
Trước hết, những người ủng hộ Đề-bà-đạt-đa phải được các tỳ khưu khác khuyên bảo.
Họ phải được nói rõ rằng:
“Đừng nói như vậy. Vị tỳ khưu này không phải là người nói đúng Pháp, cũng không phải là người nói đúng Luật. Các đại đức đừng thích thú với việc chia rẽ hội chúng. Hãy trở lại hòa nhập với hội chúng. Một hội chúng hợp nhất, thân thiện, không cãi cọ và cùng sống theo một nguyên tắc thì mới có thể sống an lạc.”
Điểm này rất quan trọng.
Đức Phật không bảo các tỳ khưu lập tức kết tội người đang bênh vực Đề-bà-đạt-đa. Trước tiên phải nói cho họ hiểu. Phải cho họ cơ hội dừng lại.
Nếu họ vẫn cố chấp, lời khuyên được nhắc lại lần thứ hai.
Nếu vẫn không nghe, tiếp tục nhắc lần thứ ba.
Nếu sau lần thứ ba họ chịu từ bỏ việc ủng hộ sự chia rẽ, thì sự việc kết thúc ở đó.
Nhưng nếu đã được nhắc nhở đến lần thứ ba mà vẫn cố tình không từ bỏ, họ phạm tội Tăng Tàng.
Và Đức Phật còn quy định rõ hơn cách hội chúng thực hiện việc nhắc nhở.
Những người ủng hộ sự chia rẽ trước hết được nói riêng bởi các tỳ khưu khác. Nếu không nghe, họ được đưa ra giữa hội chúng để nhắc nhở công khai. Việc này cũng được thực hiện đến ba lần.
Nếu vẫn không từ bỏ, hội chúng tiến hành một thủ tục chính thức.
Một vị tỳ khưu có kinh nghiệm và đủ khả năng sẽ đứng ra thông báo trước hội chúng. Vị ấy nói rõ tên những người đang ủng hộ người chia rẽ, nói rõ họ đã được khuyên bảo nhưng vẫn không từ bỏ, rồi đề nghị hội chúng cùng thực hiện việc nhắc nhở.
Hội chúng được thông báo lần thứ nhất.
Sau đó lần thứ hai.
Rồi lần thứ ba.
Mỗi lần, những vị đồng ý thì giữ im lặng. Ai không đồng ý thì có thể lên tiếng.
Nếu không có ai phản đối, sự im lặng ấy được xem là sự đồng thuận của hội chúng.
Khi lời tuyên bố hành sự cuối cùng được hoàn tất mà những người kia vẫn không từ bỏ, tội Tăng tàng phát sinh.
Đức Phật cũng phân định rất kỹ từng trường hợp.
Nếu thủ tục của hội chúng được thực hiện đúng pháp và người ấy biết rõ là đúng pháp nhưng vẫn không từ bỏ, thì phạm Tăng Tàng.
Nếu biết thủ tục đúng pháp nhưng còn nghi ngờ mà vẫn không từ bỏ, cũng phạm Tăng Tàng.
Nếu thủ tục đúng pháp nhưng người ấy lầm tưởng là sai pháp mà vẫn không từ bỏ, cũng phạm Tăng Tàng.
Ngược lại, nếu chính thủ tục của hội chúng là sai pháp thì mức xử lý nhẹ hơn, chỉ thành tội tác ác trong những trường hợp được nêu.
Cuối cùng, Đức Phật cũng chừa ra những trường hợp không cố ý hoặc không đủ điều kiện để kết tội. Người chưa được nhắc nhở mà đã tự mình dừng lại thì không phạm. Người có tâm trí rối loạn, đang bị bệnh khổ hành hạ, bị điên, hoặc là người phạm lần đầu cũng không phạm tội.
Nhìn toàn bộ điều học này, ta thấy Đức Phật không chỉ ngăn một người chia rẽ hội chúng.
Ngài còn ngăn cả những người đứng phía sau tiếp sức cho sự chia rẽ ấy.
Bởi một người muốn phá vỡ sự đoàn kết chưa chắc đã đủ sức làm được điều đó. Nhưng nếu có thêm một nhóm người đứng bên cạnh, cùng quan điểm, cùng mong muốn, cùng lên tiếng bảo vệ, thì một bất đồng nhỏ có thể nhanh chóng biến thành hai phe.
Vì vậy, điều học này không chỉ nói về người gây chia rẽ.
Nó còn nói rất rõ về trách nhiệm của người tiếp tay cho sự chia rẽ.
Góc nhìn cuộc sống từ giới Tăng Tàng thứ 11.
Có một điều rất đời thường nằm ngay giữa câu chuyện này.
Một tập thể hiếm khi tan vỡ chỉ vì một người.
Nhiều khi, nó tan vỡ vì có những người đứng bên cạnh nói: “Tôi thấy anh ấy đúng.”
Đề-bà-đạt-đa muốn chia rẽ hội chúng là một chuyện. Nhưng Cô-ca-li-ca và những người cùng phe lại biến sự bất đồng ấy thành một nhóm có người ủng hộ. Họ không chỉ có ý kiến riêng. Họ còn bảo vệ người đang tạo ra sự chia rẽ.
Đó chính là điểm Đức Phật đặc biệt lưu ý.
Trong công việc ngày nay cũng vậy.
Một người bất mãn với công ty. Một người không đồng ý với quản lý. Một người cho rằng quy trình của nhóm là sai. Những điều đó tự nó chưa chắc nguy hiểm.
Nguy hiểm bắt đầu khi một nhóm nhỏ tụ lại và nói:
“Đừng nghe họ. Chúng ta mới là người đúng.”
Từ đó, vấn đề không còn là tìm xem điều gì đúng nữa.
Nó trở thành chúng ta và họ.
Đến lúc ấy, người ta không còn nghe để hiểu. Người ta nghe để tìm thêm bằng chứng bảo vệ phe mình.
Đức Phật đưa ra một cách xử lý rất đáng suy ngẫm: đừng vội trừng phạt, hãy khuyên bảo trước.
Một lần.
Không nghe thì lần thứ hai.
Vẫn không nghe thì lần thứ ba.
Chỉ khi người ấy đã được nói rõ, đã có cơ hội quay lại mà vẫn cố tình tiếp tục, hội chúng mới đi đến bước xử lý chính thức.
Cách làm ấy rất khác với thói quen của chúng ta trên mạng xã hội.
Chỉ cần một câu trái ý, ta có thể chặn nhau.
Chỉ cần một quan điểm khác, ta lập tức gắn nhãn.
Chỉ cần nghe một nửa câu chuyện, ta đã chọn phe.
Bài học ở đây không phải là “đừng bao giờ bất đồng”.
Một hội chúng hòa hợp không có nghĩa là tất cả mọi người phải nghĩ giống nhau.
Điều quan trọng là đừng biến bất đồng thành phe phái.
Có thể nói: “Tôi nghĩ anh sai.”
Nhưng vẫn có thể ngồi cùng bàn.
Có thể phản đối một quyết định.
Nhưng vẫn giữ được sự tôn trọng với người đưa ra quyết định ấy.
Có thể bảo vệ một người bạn.
Nhưng cũng phải đủ tỉnh táo để không bảo vệ cả điều sai chỉ vì người làm điều đó là người mình thích.
Đây có lẽ là phần khó nhất.
Bởi con người thường rất dễ nhầm lẫn giữa trung thành với một người và trung thành với điều đúng.
Điều Tăng tàng thứ mười một nhắc ta quay lại một câu hỏi rất đơn giản:
Tôi đang bảo vệ sự thật, hay tôi chỉ đang bảo vệ phe của mình?
Nếu thành thật hỏi được câu ấy trước khi lên tiếng, rất nhiều cuộc cãi vã có lẽ đã không cần xảy ra.
Và một tập thể muốn đi lâu dài cũng cần như vậy.
Không phải ai cũng phải giống nhau.
Nhưng khi có bất đồng, mọi người vẫn phải nhớ rằng mình đang cùng đứng trên một con đường.
Nếu còn giữ được điều đó, khác biệt có thể trở thành cơ hội để hiểu nhau hơn.
Còn nếu đánh mất nó, ngay cả những người từng rất thân cũng có thể đứng ở hai phía của một bức tường mà chính họ đã cùng nhau xây lên.
Nguồn:
Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Tăng Tàng (Tỳ khưu Indacanda)