#30 Điều học về Y thứ 10 - tiền mua y | Giới Tỳ Khưu | Tạng Luật | Tam Tạng Kinh Điển Nguyên Thủy
Bối cảnh ra đời điều học về Y thứ 10.
Lúc ấy, Đức Phật đang ngự tại thành Xá-vệ, trong vườn Kỳ Viên, tu viện của ông Cấp Cô Độc.
Có một vị quan đại thần vốn là người hộ độ cho Ngài Upananda, con trai dòng Thích Ca. Vị quan ấy muốn dâng y cho Ngài nên đã sai một người mang tiền đến, nhờ mua y và dâng cho Ngài.
Chuyện tưởng như chỉ là một việc cúng dường bình thường. Nhưng rồi cách Ngài Upananda nhận và thúc giục người cư sĩ đã khiến sự việc đi xa hơn rất nhiều.
Chuyện là, người sứ giả tìm đến Ngài Upananda và nói:
“Thưa Ngài, số tiền mua y này đã được dành riêng cho Ngài. Xin Ngài hãy nhận lấy.”
Ngài Upananda không nhận tiền. Ngài nói rằng các vị tỳ khưu không nhận tiền mua y, mà chỉ nhận y đúng phép và vào lúc thích hợp.
Người sứ giả liền hỏi:
“Nếu vậy, có ai là người phục vụ cho Ngài không?”
Đúng lúc ấy, có một nam cư sĩ đang ở trong tu viện. Ngài Upananda chỉ người ấy và nói:
“Đây chính là người phục vụ cho các tỳ khưu.”
Người sứ giả bèn dặn dò người cư sĩ ấy rằng số tiền này được dành để mua y cho Ngài Upananda. Sau đó, ông quay lại nói với Ngài rằng khi nào cần thì cứ đến, người cư sĩ ấy sẽ dâng y.
Đến đây, mọi chuyện vẫn còn đúng phép.
Nhưng Ngài Upananda lại không nói gì với người cư sĩ.
Vị quan đại thần tiếp tục sai sứ giả đến lần thứ hai, rồi lần thứ ba, nhắn rằng:
“Thưa Ngài, xin Ngài hãy sử dụng y ấy. Chúng tôi muốn Ngài có y để dùng.”
Thế nhưng cả hai lần, Ngài Upananda vẫn không nói gì với người cư sĩ.
Đến lần thứ ba, tình huống trở nên đặc biệt.
Hôm ấy là ngày hội họp của thị trấn. Người dân đã đặt ra một quy định rất rõ: ai đến trễ sẽ bị phạt năm mươi tiền.
Lúc này Ngài Upananda mới tìm đến người cư sĩ và nói:
“Này đạo hữu, tôi có nhu cầu về y.”
Người cư sĩ đáp:
“Thưa Ngài, xin Ngài chờ cho đến ngày mai. Hôm nay là ngày hội họp của thị trấn. Nếu tôi đi trễ, tôi sẽ bị phạt năm mươi tiền.”
Nghe vậy, đáng lẽ Ngài có thể chờ.
Nhưng Ngài Upananda lại nói:
“Này đạo hữu, hãy dâng y cho tôi ngay hôm nay.”
Rồi Ngài còn nắm lấy dây thắt lưng của người cư sĩ.
Người cư sĩ bị ép buộc nên đành đi mua y cho Ngài. Vì vậy ông đến trễ cuộc hội họp và bị phạt năm mươi tiền.
Những người dân biết chuyện liền bất bình.
Họ nói rằng các sa-môn Thích tử dường như quá ham muốn, không biết đủ. Người ta muốn phục vụ họ cũng chẳng dễ dàng gì.
Các tỳ khưu khác nghe được chuyện này cũng không hài lòng. Họ phàn nàn và đem sự việc trình lên Đức Phật.
Đức Phật gọi Ngài Upananda đến hỏi:
“Này Upananda, có đúng là khi người cư sĩ nói với ngươi: ‘Thưa Ngài, xin hãy chờ cho đến ngày mai’, ngươi đã không chờ phải không?”
Ngài Upananda thưa:
“Bạch Thế Tôn, đúng vậy.”
Đức Phật khiển trách hành động ấy. Ngài chỉ rõ rằng cách làm đó không đem lại niềm tin cho người chưa có lòng tin, cũng không khiến lòng tin của người đã có lòng tin tăng trưởng.
Từ sự việc này, Đức Phật đặt ra một nguyên tắc rất rõ ràng cho các tỳ khưu.
Nếu một vị vua, quan triều đình, bà-la-môn hay gia chủ muốn dâng y cho một vị tỳ khưu, họ có thể sai sứ giả mang tiền mua y đến.
Nhưng vị tỳ khưu không được nhận số tiền ấy.
Vị ấy phải nói rõ:
“Chúng tôi không nhận tiền mua y. Chúng tôi chỉ nhận y đúng phép vào lúc thích hợp.”
Nếu người sứ giả hỏi:
“Vậy có ai là người phục vụ cho Ngài không?”
Vị tỳ khưu có thể chỉ một người phụ việc chùa hoặc một nam cư sĩ và nói:
“Đây chính là người phục vụ cho các tỳ khưu.”
Nhưng phải dừng ở đó.
Vị ấy không được nói:
“Hãy trao tiền cho người này.”
Không được nói:
“Người này sẽ cất giữ.”
Cũng không được nói:
“Người này sẽ trao đổi.”
Hay:
“Người này sẽ mua y cho tôi.”
Sau khi người sứ giả đã dặn dò người phục vụ, vị tỳ khưu có nhu cầu về y có thể đến gặp người ấy.
Nhưng ở đây Đức Phật đặt ra giới hạn rất cụ thể.
Vị tỳ khưu chỉ được thông báo:
“Này đạo hữu, tôi có nhu cầu về y.”
Có thể nói như vậy đến lần thứ hai.
Rồi lần thứ ba.
Không được chuyển thành những lời thúc ép như:
“Hãy dâng y cho tôi.”
“Hãy mang y đến cho tôi.”
“Hãy đổi y cho tôi.”
Hay:
“Hãy mua y cho tôi.”
Nếu sau ba lần thông báo mà vẫn chưa có y, vị tỳ khưu không được tiếp tục gây áp lực bằng lời nói.
Vị ấy chuyển sang một cách khác: đứng im lặng.
Tối đa là sáu lần đứng.
Nếu trong khoảng thời gian ấy nhận được y thì tốt.
Nhưng nếu đã thông báo quá ba lần, lại đứng quá sáu lần, mà vẫn tiếp tục thúc ép để cuối cùng lấy được y, thì vị ấy phạm điều học.
Số y ấy trở thành vật phải xả bỏ, đồng thời vị tỳ khưu phạm tội ưng đối trị.
Đức Phật còn quy định rất kỹ cách đứng.
Sau khi đã thông báo đến lần thứ ba, vị ấy có thể đứng chờ.
Lần thứ tư, đứng bốn lần.
Sau lần thông báo thứ năm, đứng thêm hai lần.
Đến sau lần thông báo thứ sáu thì không được đứng thêm nữa.
Trong thời gian đứng chờ, vị tỳ khưu cũng không được biến việc chờ đợi thành một cách gây áp lực khác.
Không nên ngồi xuống.
Không nên nhận vật thực.
Không nên thuyết Pháp.
Nếu người phục vụ hỏi:
“Ngài đến đây vì việc gì?”
Vị ấy chỉ nên nói:
“Này đạo hữu, ngươi hãy biết lấy.”
Nếu ngồi xuống, nhận vật thực hoặc thuyết Pháp thì việc đứng chờ bị xem là đã hỏng và phải tính lại.
Còn nếu cuối cùng vẫn không nhận được y thì sao?
Đức Phật không bảo vị tỳ khưu phải tiếp tục tìm cách lấy cho bằng được.
Ngược lại, vị ấy phải quay về nơi tiền mua y đã được gửi đến.
Có thể tự mình đi hoặc sai người khác đi và nói:
“Này quý vị, số tiền các vị đã gửi để mua y dành riêng cho vị tỳ khưu ấy không đem lại lợi ích gì cho vị ấy. Xin các vị hãy nhận lại vật của mình, đừng để tài vật của các vị bị thất thoát.”
Đó mới là cách giải quyết đúng đắn.
Phần cuối của điều học còn phân biệt nhiều trường hợp.
Nếu biết rõ mình đã vượt quá ba lần thông báo và sáu lần đứng mà vẫn cố lấy y, thì phạm tội.
Nếu biết mình đã vượt quá mà vẫn còn nghi ngờ, rồi tiếp tục lấy, cũng phạm tội.
Nếu thực tế đã vượt quá nhưng lại tưởng rằng chưa vượt quá rồi lấy y, vẫn phạm tội.
Ngược lại, nếu chưa vượt quá giới hạn nhưng lại tưởng mình đã vượt quá, thì phạm tội tác ác.
Nếu còn nghi ngờ trong trường hợp chưa vượt quá, cũng phạm tội tác ác.
Còn nếu chưa vượt quá và biết rõ mình chưa vượt quá thì không phạm.
Đức Phật cũng nêu những trường hợp không phạm: khi đã thông báo đủ ba lần và đứng đủ sáu lần; khi chưa đủ số lần; khi người khác tự dâng mà không cần vị tỳ khưu nhắc; khi thí chủ chủ động dâng sau khi đã được thông báo; hoặc trong những trường hợp như vị ấy bị điên hay đây là người vi phạm đầu tiên.
Như vậy, điều học này không chỉ nói về một chiếc y.
Nó đặt ra một ranh giới rất rõ: người xuất gia không được biến sự cúng dường của người khác thành điều mình phải thúc ép, đòi hỏi hay tìm mọi cách để đạt được.
Góc nhìn cuộc sống từ điều học về Y thứ 10
Điều làm tôi chú ý nhất trong câu chuyện này không phải là con số ba lần hay sáu lần.
Mà là khoảnh khắc người cư sĩ nói:
“Thưa Ngài, xin hãy chờ cho đến ngày mai.”
Người ấy đã nói rất rõ rằng mình đang có một việc quan trọng. Nếu đi ngay, ông sẽ bị phạt năm mươi tiền.
Nhưng Ngài Upananda vẫn không chờ.
Chính chỗ này làm câu chuyện trở nên rất gần với đời sống của chúng ta.
Bởi vì nhiều khi chúng ta cũng không nghĩ mình đang ép ai cả.
Chúng ta chỉ nghĩ:
“Tôi đang cần việc này.”
“Người kia giúp tôi một chút cũng đâu có sao.”
“Tôi đã nhờ rồi, họ làm sớm cho tôi thì tốt.”
Nhưng cái khó nằm ở chỗ: nhu cầu của mình rất dễ trở thành áp lực đối với người khác.
Một người đồng nghiệp nói:
“Cho tôi thêm một ngày được không?”
Một người vợ nói:
“Hôm nay em mệt, để mai mình nói chuyện.”
Một người bạn nói:
“Bây giờ tôi chưa tiện, khi nào có thể tôi sẽ giúp.”
Nếu trong đầu ta chỉ có một chuyện: “Nhưng tôi đang cần”, ta rất dễ bỏ qua hoàn cảnh của người trước mặt.
Ta tưởng mình chỉ đang nhờ.
Nhưng với người kia, đó có thể đã là một sự ép buộc.
Điều Đức Phật đặt ra ở đây rất đẹp.
Ngài không cấm người tỳ khưu nhận sự giúp đỡ.
Ngài cũng không bảo phải từ chối mọi sự cúng dường.
Ngài chỉ đặt ra giới hạn để nhu cầu không biến thành lòng muốn lấy cho bằng được.
Ba lần thông báo.
Sáu lần đứng.
Đến đó thì dừng.
Nếu không có thì thôi.
Thậm chí nếu tiền đã được gửi đến mà cuối cùng vẫn không có y, hãy trả lại cho người gửi.
Đây là một cách tập cho con người biết dừng đúng lúc.
Trong thời đại hôm nay, bài học ấy càng đáng suy ngẫm.
Chúng ta sống trong một thế giới mà gần như mọi thứ đều có thể thúc đẩy.
Tin nhắn có thể gửi lại.
Email có thể nhắc lại.
Ứng dụng có thể gửi thông báo.
Công việc có thể đánh dấu “khẩn”.
Người bán hàng có thể liên tục nhắc khách mua.
Và chính chúng ta cũng có thể liên tục nhắc người khác.
Nhưng không phải cái gì mình muốn cũng cần phải có ngay.
Có những lúc điều tử tế nhất không phải là hỏi thêm một lần.
Mà là biết dừng lại khi người kia đã nói: “Xin hãy chờ.”
Tôi nghĩ đó cũng là một cách rất thực tế để nhìn vào chữ biết đủ.
Biết đủ không có nghĩa là không có nhu cầu.
Mình vẫn có thể cần một chiếc áo, cần một món đồ, cần sự giúp đỡ, cần một câu trả lời.
Nhưng khi nhu cầu ấy bắt đầu khiến mình không còn nhìn thấy hoàn cảnh của người khác, thì nó đã đi quá xa.
Đức Phật không chỉ dạy chúng ta cách nhận một món quà.
Ngài đang dạy một điều sâu hơn:
Khi mình cần một điều gì đó, hãy nhớ rằng người đang giúp mình cũng là một con người. Họ có thời gian của họ, công việc của họ, giới hạn của họ và những điều họ phải lo.
Nếu giữ được điều ấy trong lòng, ta sẽ biết khi nào nên hỏi.
Khi nào nên chờ.
Và quan trọng nhất...
khi nào nên dừng.
Nguồn:
Hướng dẫn đọc Tam Tạng Kinh Điển - Gs. U Ko Lay (Tỳ khưu ni Huyền Châu dịch).
Tạng Luật - Bộ Phân Tích Giới Bổn - Chương Ưng Xả (Tỳ khưu Indacanda)